16/02/2026
؟
#هېموفېلیا د وینې یوه داېمي او ارثي ناروغي ده او په دې ناروغۍ باندې د اخته ناروغ له زخم/ټپ څخه وینه بهیدل په اسانه توګه نه بندېږي۔ دا چې یاده ناروغي د وینې اړوند ده نو د لا ښه پوهاوي لپاره به دا ښه وي چې اول د وینې په اړه ځان پوه کړو۔
#وینه په وجود کې یو مهم ژوندی، مایع، ګرځنده او ارتباطي نسج دی، چې د زړه په واسطه د رګونو له لارې د انسان په ټول بدن کې ګردیش کوي۔
نو له همدې امله وینه د انسان په بدن کې ډېرې مهمې دندې په مخ وړي لکه
د بدن ټولو برخو ته د اکسیجن(O2) رسول، او له بدن څخه د کاربن ډاېې اکساېډ (CO2) او نور هرجن موادو په اخراج کې مهم رول پرمخ وړل،
د بدن ټولو حجراتو ته د غذایی موادو وړل،
د بدن د تودوخي درجه برقراره ساتل،
د بدن له ېوې برخې بلې برخې ته د هارمونونو لېږد،
دفاعي سېسټم د حجراتو لېږد او
د بدن غړو ترمنځ تماس ټينګول وغېره د وینې له یو لړ ډېرو مهمو دندو څخه ګڼل کېږي، چې پرته له دې د انسان ژوند ناممکن دی۔
نو له همدې کبله د وېنې اړوند ناروغېو په اړه
عامه پوهاوی،
پر وخت تشخیص او
پر وخت درملنه هم
ډېره اړینه او مهمه ده۔
هیمو فېلیا، تېلي سیمیا، انیمیا او لیکیومیا وغېر د وینې اړوند مهمې او مشهورې ناروغۍ دي۔
#هیموفېلیا د وینې یوه دایمي او ارثي ناروغي ده، چې په دې ناروغۍ باندې د اخته ناروغ له زخم/ټپ څخه د وینې بهیدل په اسانې نه بندېږي او په شدید حالت کې خو بې له ټپي کېدو هم کله نه کله د ناروغ له پوزې، د غاښونو له ورېو څخه د وینې بهیدل پېلېږي او ځینې وختونه خو ان د بدن په مختلفو بندونو کې هم بې له ټپي کېدلو وینه بهېدل پېلېږي۔
هیموفېلیا عموماً یوه ارثي ناروغي ده چې کوچنیانو ته د مور یا د پلار څخه انتقالېږي۔
خو ځینې وختونه نور عوامل لکه د بدن په دفاعي سېسټم کې د خلل له امله کېدای چې خلک په هیموفېلیا ناروغۍ باندې اخته شي۔
د هیموفېلیا په ناروغۍ کې اصلاً د ناروغ په وینه کې د وینې د بندیدو/لخته کېدو لپاره د ځانګړو فکټورونو د کم مقدار یا نه شتون له کبله رامنځ ته کېږي، له دې جملې فکټور نمبر ٨، ٩، او ١١ نمبر مهم فکټورونه ګڼل کېږي۔
په افغانستان او نوره نړۍ کې د ٨ نمبر فکټور ناروغان ډېر دي او ورپسې د ٩، ١١ او ١٣ نمبر فکټور ناروغان دي۔
زما د څېړنې له مخې دا وخت په افغانستان کې تقریباً له ١٢٦٠ ډېر کسان د هیموفېلیا په بد مرغه ناروغۍ باندې اخته دي، اکثراً ېې له ٣ - ١٥ کالو پورې عمرونه لري۔
د وینې ملي بانک سره راجیسټر شوې شمېر ښاي چې د هیموفلیا تر ټولو زیات ناروغان په هېموفېلیا اې Hemophilia A باندې اخته دي او په دې ناروغانو کې د فکټور نمبر ٨ Factor number -8 اندازه ډېره کمه وي او یا بېخي نه تولیدېږي ۔
په دې پسې د هیموفېلیا بی Hemophila B ناروغان دي او د دوی په بدن کې ٩ نمبر فکټور نه تولیدېږي۔
د هیموفېلیا په ناروغانو کې د فکټور د کمښت یا نشتون له کبله د ناروغ د زخم/ټپ یا بې له ټپي کېدو د ناروغ پوزې او ورېو وغېره څخه په غېر نورمال ډول وینه بهېږي او د وینې بهېدل په اسانې نه بندېږي۔
نو له دې کبله ناروغ ته د یو بل انسان څخه د وینې اخیستل نهاېت اړین دي او په شدید حالت کې ورته د فکټور پېچکاري تطبیق کول هم ډېر ضروري دي۔
١٧ اپرېل په ټوله نړۍ کې همیوفېلیا د نړیوالې ورځې په توګه لمانځل کېږي۔
د دې ورځې د لمانځلو مهم مقصد د هموفېلیا ناروغۍ په اړه عامه پوهاوی او د هیموفېلیا ناروغانو سره د ټولنې نور خلک مرستې او همکارې ته رابلل او تشویق ول دي۔
نو د افغانستان د وینې ملي بانک اداره، ټول ډاکټران او کارکوونکي له تاسې ټولو هېوادوالو څخه په خورا درناوي دا هيله کوي چې لطفاً د هیموفېلیا ناروغانو سره د فزیکي برخورد او جنګ کولو څخه ډډه وکړﺉ تر څو هغوی ټپي نشي، که د هیمو فېلیا ناروغ مو په ټپي حالت کې ولید نو هیله کوو چې د هغه سره مرسته وکړﺉ چې پر وخت روغتون ته ورسېږي۔
دا زمونږ او ستاسې ټولو انساني او شرعي مسولیت دی۔
#پېغام:
هیله کوم چې د هیموفېلیا او تیلي سیمیا ناروغانو ته خپله وینه ورکړﺉ او د هغوی ژوند وژغورﺉ ۔
په درنښت
ستاسې ورور
ډاکټر سیف الرحمن پشتون۔
مالیکیولر بیالوجیسټ
د وینې ملي بانک مسوُل۔
کابل۔
