12/27/2025
«ویروس اپشتین–بار (EBV) چگونه باعث مولتیپل اسکلروزیس میشود؟ ضربه و فرار کن یا عامل مزمن؟»
شواهد جدید نشان میدهد که عفونت با ویروس اپشتین–بار (EBV) برای بروز مولتیپل اسکلروزیس (MS) ضروری است؛ بهطوریکه تقریباً بدون ابتلا به EBV، MS رخ نمیدهد. این نگاه، MS را بهعنوان عارضهای نادر از یک عفونت بسیار شایع بازتعریف میکند.
این نتیجهگیری عمدتاً بر پایه یک مطالعه بزرگ دانشگاه هاروارد (منتشرشده در Science) است که دادههای حدود ۱۰ میلیون نیروی نظامی آمریکا را بررسی کرد. در افرادی که ابتدا EBV نداشتند، MS دیده نشد؛ اما پس از ابتلا به EBV، خطر MS بهطور چشمگیری افزایش یافت.
بنابراین EBV یک عامل «لازم اما ناکافی» است: همه مبتلایان به EBV دچار MS نمیشوند، اما MS بدون EBV تقریباً رخ نمیدهد.
دو نظریه اصلی درباره مکانیسم بیماری
نظریه «بزن و فرار کن» (Hit-and-Run):
عفونت EBV پاسخ ایمنیای ایجاد میکند که بهدلیل شباهتهای ساختاری، به خودایمنی علیه میلین منجر میشود؛ حتی پس از حذف ویروس، خودایمنی ادامه مییابد.
نظریه «عامل مزمن/راننده» (Chronic Driver): EBV بهصورت نهفته و با فعالسازیهای دورهای در بدن باقی میماند و با تحریک مداوم سیستم ایمنی، بیماری را پیش میبرد. نویسنده این نظریه را محتملتر میداند، هرچند هر دو میتوانند همزمان نقش داشته باشند.
پیامدهای درمانی
بسیاری از داروهای مؤثر MS—بهویژه درمانهای تخریبکننده سلولهای B مانند ریتوکسیمب—ممکن است بهطور غیرمستقیم با حذف مخزن EBV (سلولهای 😎 اثر بگذارند.
این موضوع میتواند توضیح دهد چرا این داروها بسیار مؤثرند، حتی اگر هدف اولیهشان EBV نبوده باشد.
واکسن EBV
از نظر تئوریک، واکسیناسیون EBV میتواند از MS پیشگیری کند، اما:
هنوز واکسن تأییدشده در دسترس نیست (Moderna در فاز ۲ است).
MS
شیوع نسبتاً پایینی دارد، هرچند بار ناتوانی آن بالاست.
نگرانیهای تئوریک درباره تحریک خودایمنی پس از واکسن وجود دارد.
شاید تمرکز بر جمعیتهای پرخطر (عرضهای جغرافیایی بالا) منطقیتر باشد.
مسیرهای آینده
کارآزماییهای بالینی با داروهای ضدویروس علیه EBV در حال انجام است؛ از جمله تنوفوویر که در آزمایشگاه، فعالسازی لیتیک EBV را مهار کرده است.
نتایج اولیه این مطالعات بهزودی گزارش میشود و میتواند راهبردهای درمانی جدیدی برای MS ارائه دهد.
EBV
اکنون بهعنوان عامل کلیدی در MS شناخته میشود. تمرکز آینده بر پیشگیری (واکسیناسیون)، هدفگیری مخزن EBV و درمانهای ضدویروسی میتواند چشمانداز مدیریت MS را دگرگون کند.
Medscape