Dr. Tamiru Abera

09/01/2026

ሕፃናት ቴሌቪዥን ማየት ......
============================

ዕድሜያቸው ከ 2 ዓመት በታች ለሆኑ ሕፃናት ቴሌቪዥን ማየት በሕፃናት ሐኪሞች እና በጤና ድርጅቶች አይመከርም። ምክንያቱም ትንንሽ ልጆች ከአካባቢያቸው እና በዙሪያቸው ካሉ ሰዎች ጋር በቀጥታ በመገናኘት የተሻለ ይማራሉ፣ እና በለጋ እድሜያቸው ለስክሪን መጋለጥ #ከቋንቋ እድገት መዘግየት እና #ትኩረትን ማጣት ያስከትላል።

ከ 2 አመት በላይ ለሆኑ ህጻናት በቀን ሰአታት ያልበለጠ የስክሪን ጊዜ እንዲገድቡ እና ከእድሜ ጋር የሚስማማ ትምህርታዊ እና መስተጋብራዊ የሆነ ፕሮግራም እንዲመርጡ ይመከራል። ልጆች ቴሌቪዥን በሚመለከቱበት ጊዜ ከክትትል ውጪ መሆን የለባቸውም, እና ከልጆች ጋር ንቁ እና መስተጋብራዊ እንቅስቃሴዎችን ለምሳሌ ጨዋታዎችን መጫወት ወይም ማንበብ, የግንዛቤ እና ማህበራዊ እድገታቸውን ለመደገፍ አስፈላጊ ነው.

ለልጆች ቴሌቪዥን ስለመመልከት ውሳኔ በሚወስኑበት ጊዜ የቴሌቪዥን ፕሮግራሞችን ይዘት, እንዲሁም በስክሪኑ ፊት ለፊት ያለውን ጊዜ ግምት ውስጥ ማስገባት አስፈላጊ ነው። በአጠቃላይ ለስክሪን መጋለጥን መገደብ እና ለልጁ እድገት የበለጠ ጠቃሚ የሆኑ የጨዋታ እና አሰሳ ዓይነቶችን ማበረታታት የተሻለ ነው።

Dr. Tamiru Abera

07/01/2026

Baga Ayyaana Qillee nagaan geessan!
መልካም የገና በአል ይሁንልን!

04/01/2026

Kana beektu Laata?
==============

Namni dhukkuba vaayirasii saree maratteen qabame yoo mallattoo agarsiise carraan du'u dhibbeentaa 100 dha!
Akka Lakkoofsa warra Awuroooppatti, bara 2006, biyya Chaayinaatti Namni sadii dhibee kana du'e ture.

Kanamurraan kun mootummaan Chaayinaa bara sana saroota 50,000 akka du'an godhe ture.
Saroonni bakkuma deemanitti qabamanii rukkuttaan ajjeeffamu ture.
Kan nama ajaa'ibu garuu Abbaan qabeenya saree sana namoota ajjesssaniif doolara Ameerikaa 63 kaffala ture!

Kanaaf saree yaa kattabsiisnu, yoo dhukkubsatan dafnee hidhuun Ogeessaa bineeldootaaf yaa gabaasnu.

Dilbata Gaariii!!

Ulfaadha!

Dr. Tamiru Abera

03/01/2026

#የታይሮይድ እጢ፣ እንቅርትና የታይሮይድ ካንሰር ምንድን ናቸው?

===============================
ያለግርታ ለመግባባት ያመቸን ዘንድ ከታይሮይድ እጢና ህመም ጋር ተያያዝ የሆኑ ቃላትን ስያሜ ወጥ የሆነ ትርጓሜ መስጠት አስፈላጊ ነው።

የታይሮይድ እጢ (thyroid gland)

የታይሮይድ እጢ በፊት ለፊተኛው የአንገታችን ክፍል ከማንቁርት ግርጌ የሚገኝ ለሰውነታችን በጣም አስፈላጊ ንጥረ ቅመሞችን (ሆርሞን) የሚያመርት የአካል ክፍላችን ነው።
በቅርጹ ቢራቢሮ መሳይ ሲሆን በአማካኝ ክብደቱ ከ20 እስከ 25 ግራም ይመዝናል።
የታይሮይድ ሆርሞን ዋና ዋና ተግባራት
• የሁሉንም የሰውነታችንን ህዋሳት ስራና መስተጋብር (metabolism) ይቆጣጠራል
• የሰውነት ሙቀትን ያስተካክላል
• ስርአተ እንሽርሽሪትንና የምግብ ውህደትን ያቀላጥፋል
• የአካላዊና አእምሮአዊ እድገትን ያሳልጣል



የታይሮይድ እጢን የሚያጠቁ በርካታ በሽታዎች ያሉ ሲሆን በዋናነት በሶስት ከፍለን ልናያቸው እንችላለን
1. የታይሮይድ ሆርሞን እጥረት
2. የታይሮይድ ሆርሞን መብዛት
3. የታይሮይድ እብጠት (እንቅርት)

(እንቅርት, goiter)

በአብዛኛዎቻችን ላይ የትይሮይድ እጢ ሊታይ ወይም ሊዳሰስ አይችልም። ይህ እጢ አብጦ በቀላሉ ለመታየት ሲበቃ እንቅርት ይባላል።
እንቅርት የሚለው ቃል ባጠቃላይ የተይሮይድ እጢ መተለቅንና እብጠትን የሚያመለክት የታይሮይድ ህመም አይነት ነው።
ቃሉን የምንጠቀምበት የታይሮይድ እጢን በመጠን መግዘፍ ለማሳየት እንጅ የአብጠቱን ምንነት አያመላክትም .

የእንቅርት አይነቶች ብዙውን ጊዜ በሶስት አይነት ይከፈላሉ
የመጀመርያው አይነት እብጠት ሆርሞን የማያመነጭ (simple goiter) ነው።
• የአዮዲን እጥረት ሲኖር፤ ታይሮይዳችን በቂ የሆርሞን ማምረት ሲያቅተው የታይሮድ ህዋሶችን በማተለቅና እንዲያንሰራሩ በማድረግ እጠረቱን ለማካካስ በሚሞክርበት ጊዜ እንቅርት ይከሰታል
• #በእርግዝናና ጉርምስና ጊዜ፤ ተጨማሪ ሃይል ስለሚያስፈልግ የተይሮይድ መጠን ስለሚጨምር እንቅርት ይከሰታል
የሁለተኛው አይነት እብጠት ሆርሞን የሚያመነጭ እንቅርት (toxic goiter) ነው።

#ሶስተኛውና አይነት አብጠት ደግሞ የታይሮይድ ካንሰር ነው
ካንሰር የሚከሰተው የታይሮይድ ህዋሳት ከቁጥጥር ውጭ በሆነ ሁኔታ ሲራቡ የሚፈጠር ነው።
የታይሮይድ ካንሰር በቀላሉ ለማየት በሚመች የአንገታችን ክፍል ላይ ስለሚወጣ በቶሎ ሳይሰራጭ ለማከም ይመቻል። በጊዜ ከታከመም በጣም ጥሩ የመዳን እድል ያለው የካንሰር አይነት ነው።

?

መጀመርያ ላይ ታማሚው ምንም አይነት የህመም ምልክቶች
ላያሳይ ይችላል።
• ከአንገታችን ፊት ለፊት ላይ እብጠት (እንቅርት) መውጣት
• በመተንፈሻና ጉሮሮ ላይ በሚያሳድረው ጫና ምክኛት
ለመተንፈስ መቸገር በተለይ በከርባ ስንተኛ እንዲሁም ምግብ
ለመዋጥ ማስቸገር
• የድምጽ መጎርነን
• የማያቋርጥ ሳል

የታይሮይድ ካንሰር ለመለየት የሚደረጉ የህክምና ምርመራዎች ምንድር ናቸው?

• በመጀመርያ የጤና ባለሙያው የታካሚውን አንገት በመዳሰስ
እብጠት መኖሩንና መጠኑን ይመረምራል
• በመቀጠልም የደም የታይሮይድ ሆርሞን መጠን ምርመራ
ይታዘዛል ፣ ይህም TSH, T4, T3 የሚባሉ የላቦራቶሪ
ምርመራዎች ናቸው
• እንዲሁም የታይሮይድ #አልትራሳውንድ ይሰራል። ይህም
የእባጩን መጠንና ብዛት ይለካል፣ ውስጡ ያለው ፈሳሽ ነው
ወይስ ጠጣር ነው የሚለውን ያጣራል፣ የካንሰር ጸባይ
ያለቸውን እባጮች ይለያል
• ራጅም እንዳስፈላጊነቱ ሊታዘዝ ይችላል፤ በተለይ ወደ ደረት
ውስጥ ያደገ እባጭ ለመለየት ይጠቅማል
• ራድዮኢሶቶፕ ስካን ሌላይ የምርመራ አይነት ነው

የታይሮይድ ካንሰርና ካንሰር ያልሆነ እንቅርት እንዴት ይለያል?

እነኚህን ሁለቱን ካንሰር የሆኑና ያልሆኑ ህመሞች መካከል
ያለውን ልዩነት በሚያሳዩት ምልክቶች ብቻ ለመለየት
አስቸጋሩ ሊሂን ይችላል። ነገር ግን የተወሰኑ ካንሰር አመላካች
ምልክቶች አሉ
• በጥቂት ሳምንታትና ወራት ውስጥ ፈጣን እድገት የሚያሳይ
እብጠት
• መጠኑ በጣም ትልቅ ከሆነ በተለይ ከ4ሳሚ በላይ ከሆነ
• በዙርያው ካሉ የሰውነት ክፍሎቻችን ጋር የተጣበቀ ከሆነ
• እንደ አዲስ የጀመረ ህመም ካመጣ፣ ሳል ወይም ማፈን ካመጣ
• ለጨረር ተጋላጭነት ከነበረ
• በቤተሰብ ካንሰር ካለ

?

• የታይሮይድ ቀዶ ህክምና
• የራድዮአክቲቭ አዮዲን ህክምና
• የታይሮክሲን መድሃኒት፤ እባጩ መልሶ እንዳያቆጠቁጥ
ይከላከላል
• ቋሚ የሆነ ክትትል ይፈልጋል

?

ብዙዎቹ የታይሮይድ ካንሰር ተጠቂዎች ግልጽ የሆነ አጋላጭ
መንስኤ ስለማይኖራቸው አብዛኛውን የታይሮይድ ካንሰር ቀድሞ
መከላከል አይቻልም።
በጣም አዋጭው የመከላከያ ዘዴ የህመሙን ምልክቶች በመረዳት
ቶሎ ብሎ የህክምና እንክብካቤ ማግኘት ነው።
ባጠቃላይ የጤናማ የአኗኗር ስልት መከተል በካንሰር የመያዝ
እድልን ይቀንሳል።
በቤተሰብ የታይሮይድ ካንሰር ያለባቸው ሰዎች አንዳንዴ የጀነቲክ
ምርመራ በማድረግ ተጋላጭነታቸውን ሊለዩና ሊጠነቀቁ ይችላሉ።



የታይሮይድ ካንሰር በጊዜ ከተገኘ በቀላሉ ሊፈወስ የሚችል ካንሰር
በመሆኑ አንገት ላይ እብጠት ሲያዩ ቀላል እንቅርት ነው ብለው
ሳይዘናጉ ሳይብስ አስፈላጊዉን ምርመራና ክትትል ማድረግ
አስፈላጊ ነው።

02/01/2026

Guyyaatti Fal'aana shayii tokkoo gadi nyaachuun carraa dhukkuba onneetiin qabamuu hir'isuu danda'a.
Nyaata soogidda xiqqaa qabuun fayyaa keessan eegaadha!

01/01/2026

Follow me on telegram via the following link

👇👇👇👇👇👇👇👇👇👇👇

https://t.me/tamiruMD

01/01/2026

01/01/2026

01/01/2026

🎉 Welcome 2026! 🎉
Let’s keep learning, healing, and growing together 🩺💡
Follow for evidence-based medical insights all year long.

16/11/2025

15/11/2025

ከዚህ ቀደም ማርበርግ ሄሞርሄጂክ ፊቨር በመባል ይታወቅ ነበር። አደገኛ ገዳይ በሽታ ሲሆን የሚተላለፈውም ከ ለሊት ወፍ ወደ ሰዎች ከዚያም ከሰው ወደ ሰው በመተላለፍ ይታወቃል።

የተለያዩ ጥናቶች እንደሚያሳዩት የበሽታው የመግደል አቅም ከ 23-90% ይደርሳል።
ከዚህ ቀደም በአንጎላ፣ ኮንጎ፣ ኬንያና ደቡብ አፍሪካ ተከስቷል። በቫይረሱ የተያዘ ሰው ምልክት ሳያሳይ ከ 2 እስከ 9 ቀናት ሊቆይ ይችላል፤ በዚህም ወቅት በሽታውን ወደ ሌሎች ሰዎች አያስተላልፍም።


የሚተላለፈውም ከሰውነት በሚወጡ ፈሳሾች እንደ ምራቅ ፣ሽንት፣ሰገራ አንዲሁም በማስመለስ ወቅት ሊሆን ይችላል ፤በተለይ ፈሳሾቹ ደም ያላቸው ከሆኑ በቀላሉ ሊተላለፍ ይችላል።
ታማሚው ቢድን እንኳን በሰባት ሳምንታት ውስጥም በግብረ ስጋ ግንኙነት ሊተላለፍ ይችላል ።

#ምልክቶቹ
ድንገተኛ ትኩሳት፣ብርድ ብርድ ማለት፣ ራስ ምታት እና ቁርጥማት በዋናነት ይጠቀሳሉ።
በ አምስተኛው ቀን አካባቢ ቆዳ ላይ በተለይ ደረት፣ጀርባና ሆድ ላይ ሽፍታ ሊወጣ ይችላል።
ከዚያም ማቅለሽለሽ፣ማስመለስ፣ጉሮሮ መከርከር፣የሆድ ህመም አና ተቅማጥ ሊከሰት ይችላል።
ምልክቶች እየተባባሱ ሄደው የደም ግፊት መቀነስ አና ወሳኝ የምን ላቸው የሰውነት ክፍሎች ከጥቅም ውጪ ሊሆኑ ይችላሉ።

#ህክምናው
ለበሽታው ፍቱን የተባለ መድሀኒት እስካሁን አልተገኘም
በርካታ ምርምሮች በመካሄድ ላይ ናቸው። በመሆኑም ምልክቶችን መሰረት ያደረገና ድጋፍ የመስጠት ህክምናዎች ይሰጣሉ።


የግል ንፅህናን መጠበቅ( እጅን በሳሙና መታጠብ ወይም ሳኒታይዘር መጠቀም)
ምልክቶችን በምናሳይበት ወቅት በአፋጣኝ የህክምና ተቋም መሄድ።
ምልክቶቹ ከታዩበት ሰው ጋር ንክኪ አለማድረግ።

14/09/2025

Ministeerri barnootaa qabxii kutaa 12ffaa ilaalchisuun ibsa kennaa jira.

Bara 2017 barattoota qormaata biyyoolessaa fudhatan keessaa qabxii %50 ol fiduun kanneen darban 48,929 ykn dhibbeentaa 8.4 dha.

Qabxii olaana kan galmaahe 600 keessaa

✅Saayinsii Uumamaan
Dhiiraan -- 591 (Dodola Boarding School)
Dubara-- 575 (Bisrata Gabreel)

✅Saayinsii Hawaasaan
Dhiiraan--562(Ambo Boarding School)
Dubara---548(St.Joosef)

Naannolee baayyinaan dabarsan:-
👉 Finfinnee
👉 Hararii fi
👉 Amaaraa dha