Dr. Taammiruu Abarraa

16/11/2025

15/11/2025

ከዚህ ቀደም ማርበርግ ሄሞርሄጂክ ፊቨር በመባል ይታወቅ ነበር። አደገኛ ገዳይ በሽታ ሲሆን የሚተላለፈውም ከ ለሊት ወፍ ወደ ሰዎች ከዚያም ከሰው ወደ ሰው በመተላለፍ ይታወቃል።

የተለያዩ ጥናቶች እንደሚያሳዩት የበሽታው የመግደል አቅም ከ 23-90% ይደርሳል።
ከዚህ ቀደም በአንጎላ፣ ኮንጎ፣ ኬንያና ደቡብ አፍሪካ ተከስቷል። በቫይረሱ የተያዘ ሰው ምልክት ሳያሳይ ከ 2 እስከ 9 ቀናት ሊቆይ ይችላል፤ በዚህም ወቅት በሽታውን ወደ ሌሎች ሰዎች አያስተላልፍም።


የሚተላለፈውም ከሰውነት በሚወጡ ፈሳሾች እንደ ምራቅ ፣ሽንት፣ሰገራ አንዲሁም በማስመለስ ወቅት ሊሆን ይችላል ፤በተለይ ፈሳሾቹ ደም ያላቸው ከሆኑ በቀላሉ ሊተላለፍ ይችላል።
ታማሚው ቢድን እንኳን በሰባት ሳምንታት ውስጥም በግብረ ስጋ ግንኙነት ሊተላለፍ ይችላል ።

#ምልክቶቹ
ድንገተኛ ትኩሳት፣ብርድ ብርድ ማለት፣ ራስ ምታት እና ቁርጥማት በዋናነት ይጠቀሳሉ።
በ አምስተኛው ቀን አካባቢ ቆዳ ላይ በተለይ ደረት፣ጀርባና ሆድ ላይ ሽፍታ ሊወጣ ይችላል።
ከዚያም ማቅለሽለሽ፣ማስመለስ፣ጉሮሮ መከርከር፣የሆድ ህመም አና ተቅማጥ ሊከሰት ይችላል።
ምልክቶች እየተባባሱ ሄደው የደም ግፊት መቀነስ አና ወሳኝ የምን ላቸው የሰውነት ክፍሎች ከጥቅም ውጪ ሊሆኑ ይችላሉ።

#ህክምናው
ለበሽታው ፍቱን የተባለ መድሀኒት እስካሁን አልተገኘም
በርካታ ምርምሮች በመካሄድ ላይ ናቸው። በመሆኑም ምልክቶችን መሰረት ያደረገና ድጋፍ የመስጠት ህክምናዎች ይሰጣሉ።


የግል ንፅህናን መጠበቅ( እጅን በሳሙና መታጠብ ወይም ሳኒታይዘር መጠቀም)
ምልክቶችን በምናሳይበት ወቅት በአፋጣኝ የህክምና ተቋም መሄድ።
ምልክቶቹ ከታዩበት ሰው ጋር ንክኪ አለማድረግ።

14/09/2025

Ministeerri barnootaa qabxii kutaa 12ffaa ilaalchisuun ibsa kennaa jira.

Bara 2017 barattoota qormaata biyyoolessaa fudhatan keessaa qabxii %50 ol fiduun kanneen darban 48,929 ykn dhibbeentaa 8.4 dha.

Qabxii olaana kan galmaahe 600 keessaa

✅Saayinsii Uumamaan
Dhiiraan -- 591 (Dodola Boarding School)
Dubara-- 575 (Bisrata Gabreel)

✅Saayinsii Hawaasaan
Dhiiraan--562(Ambo Boarding School)
Dubara---548(St.Joosef)

Naannolee baayyinaan dabarsan:-
👉 Finfinnee
👉 Hararii fi
👉 Amaaraa dha

15/06/2025

Dhukkuba Maariyyee Jaldeessaa (Mpox)

Dhukkubni Maariyyee Jaldeessaa maali?

• Dhukkubni kun Vaayiresii "Mpox virus'
jedhamuun kan dhufuufi namarraa
namatti akkasumas beelladoota irraa gara namaatti kan daddarbudha.
Dhukkubni kun nama kamiyyuu miidhuu kan danda'udha.

Mallattooleen dhukkubichaa maal fa'i?
• Namni dhukkuba Kanaan qabame mallattoo agarsiisuuf guyyoota 5-21 fudhachuuu danda'a. Mallattooleen namoota dhukkuba kanaan qabaman irratti mullachuu dandayan :
• Gubaa qaamaa
• Dhukkubbii mataa
• Dhukkubbii dugdaa fi maashaa
• Dhita'uu xannachaa
• Miira Dadhaabbii/dadhabsiisuu
• Shiftoo qaamaa dhukkubbii cimaa qabu ta'ee ho'inni qaamaa eegalee guyyaa 1-3 keessatti fuulaa irraa eegalee gara kutaa qaamaa birootti
babal'achuu danda'a.

Karaaleen daddarba isaa akkamitti?
Dhukkubni maariyyee Jaldeessaa karaalee adda addaa daddarbuu danda'a. Isaanis:
• Nama dhukkuba kanaan qabame waliin tuttuqaatii taasifamu. Kunis dhangala'aa qaama keessaa ba'u tuttuquu, tuttuqaatii qaamaa taasifamu, harka wal-qabachuu, fi meeshaalee adda addaa fi huccuuwwan faalamaniin

• Haadharraa gara daa'imaatti yeroo ulfaa ykn dahumsa booda tuttuqaatii taasitamuun.
• Dhukkubichaan bineeldota qabaman waliin tuttuqaatii taasifamu jechuunis madaa keessaa dhangala'aa bahu tuquu fi foon sirriitti hin bilchaanne fayyadamuunis ni daddarba.

Dhukkuba maariyyee Jaldeessaa akkamitti ittisuu dandeenyaa?

• Namoota dhuukkubichaan qabaman yookiin shakkaman fi bineeldota dhukkubsatan tuttuquu dhiisuu fi irraa of eeggachuu,

• Tuttuuqaatiïin yoo uumame harka bishaanii fi saamunaan sirriitti dhiqachuu.

• Nama dhukkubsate waliin meeshaalee garagaraa fayyadamuu dhiisuu.
• Nyaata bu'aalee bineeldotaa sirritti bilcheessuun fayyadamuu.

• Meeshaalee fi bakkeewwan dhukkubsataan tuttuqaman/faalaman qulqulleessuu,
• Yeroo kunuunsa Shakkamaa/dhukkubsataa Maaskii afaanii fi funyaanii fayyadamuu
• Talaalli dhukkubichaa fudhachuu.
• Namoota dhukkubsatan ykn shakkaman kophaatti adda baasuu, fi Of-eeggannoodhaan dafanii yaalamuun barbaachisaadha.

27/05/2025

ኤም ፖክስ

____________

◾ምንነቱ! አጠቃላይ እውነታዎች!

ኤም ፖክስ በሽታ በዝንጀሮ በጂነስ ኦርቶፖክስ ቫይረስ የሚመጣ ተላላፊ በሽታ ሲሆን በበሽታው ከተያዘ ሰው ጋር በአካል ንክኪ ወይም በበሽታው ከተያዙ እንስሳት ወደ ሰው ሊተላለፍ እና በወረርሽኝ መልክ ሊከሰት የሚችል በሽታ ነው፡፡

◾የበሽታው ታሪካዊ ዳራ

የኤም ፖክስ ቫይረስ በዴንማርክ (1958) በዝንጀሮዎች ውስጥ የተገኘ ሲሆን ለመጀመሪያ ጊዜ በሰው ልጅ ላይ የተገኘው በዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ ነው፡፡ በቫይረሱ ለመጀመሪያ ጊዜ የተያዘው የዘጠኝ ወር ህጻን ነው፡፡ እ.ኤ.አ. በ1980 የፈንጣጣ በሽታን ማጥፋት እና የፈንጣጣ ክትባት በአለም አቀፍ ደረጃ ማብቃቱን ተከትሎ ኤም ፖክስ በመካከለኛው፣ ምስራቅ እና ምዕራብ አፍሪካ ያለማቋረጥ ብቅ እያለ ይገኛል። በ2022-2023 ዓለም አቀፍ ወረርሽኝ ተከስቷል። እንደ ሽኮኮዎች እና ጦጣዎች ያሉ የተለያዩ ትናንሽ አጥቢ እንስሳት ለበሽታው የተጋለጡ ናቸው፡፡

ከ1970 በኋላ የኤም ፖክስ በሽታ በመካከለኛው እና ምስራቅ አፍሪካ (ክላድ I) እና በምዕራብ አፍሪካ (ክላድ II) አልፎ አልፎ ተከስቷል። እ.ኤ.አ. በ 2003 በዩናይትድ ስቴትስ ኦፍ አሜሪካ የተከሰተው ወረርሽኝ ከውጭ ከሚገቡ የዱር እንስሳት (ክላድ II) ጋር የተያያዘ ነበር፡፡ ከ2005 ጀምሮ በዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ በየዓመቱ በሺዎች የሚቆጠሩ የተጠረጠሩ ህሙማን ሪፖርት ይደረጋሉ።

እ.ኤ.አ. በ 2017፣ የኤም ፖክስ በሽታ በናይጄሪያ እንደገና ብቅ አለ እና በመላ አገሪቱ እና ወደ ሌሎች መዳረሻዎች በሚጓዙ ሰዎች መካከል ተስፋፍቷል። እ.ኤ.አ. በ 2022 በ Clade I MPXV ምክንያት የኤም ፖክስ ወረርሽኝ በሱዳን ሪፐብሊክ ውስጥ በሚገኙ የስደተኞች ካምፖች ውስጥ ተከስቷል፡፡

◾የበሽታው ምልክቶች

ኤም ፖክስ በሽታ ቫይረሱ ካለባቸው ግለሰቦች ጋር ንክኪ ያለው ሰው የሚከተሉት ምልክቶች በሚታዩበት ወቅት ማለትም ሽፍታ፣ ሳል፣ ትኩሳት፣ የራስ ምታት፣ የእጢ እብጠት፣ የቆዳ ቁስለትና ድካም፣ የጡንቻና የጀርባ ህመም ሲያስተውል በአፋጣኝ ወደ ጤና ተቋማት በመሄድ ተገቢውን የምርመራና ህክምና አገልግሎት ማግኘት ይኖርበታል።

◾መከላከያ መንገዶች

ከላይ የተገለፁት ምልክቶች ባሉባቸው ታማሚዎች አካባቢ የአፍና የአፍንጫ መሸፈኛዎችን በመጠቀም፥ የኤም ፖክስ መሰል ሽፍታ የሚታይባቸው ሰዎች ጋር ባለመነካካት እና ታማሚዎቹ የተጠቀሙባቸውን ቁሳቁሶች፣ አልባሳትና መኝታ በአግባቡ ሳያጸዱ ባለመጠቀም፣ የግል እና የእጅ ንፅህና በመጠበቅና ተገቢውን ጥንቃቄ በማድረግ መከላከል ይቻላል።

በሽታው በቀጥታ ከሰው ወደ ሰው በንክኪ የሚተላለፍ እንደመሆኑ መጠን ከላይ የተጠቀሱትን ምልክቶች የሚያሳይ ማንኛዉም ሰዉ በሚገኝበት ጊዜ በአቅራቢያ ወደሚገኝ የጤና ተቋም ሪፖርት እንዲያደርግ ወይም በ952 እና 8335 ነጻ የስልክ መስመር ጥቆማ ማድረግ ይጠበቅበታል፡፡

27/05/2025

07/01/2025

Baga Ayyaana Qillee geessan!
Happy Christmas!

15/12/2024

Dhukkuba dhiibbaa dhiigaa addunyaa irratti
===========================

-Dhiibbaan dhiigaa addunyaa guutuutti kan babal’ate yoo ta’u, gara fuulduraattis babal’ata jedhamee eegama.

-Akka Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa Hagayya 19, 2013 ibsutti yeroo ammaa addunyaa irratti namoonni biiliyoona 1.28 dhiibbaa dhiigaa akka qaban tilmaamameera.
-Isaan keessaa %46 dhiibbaa dhiigaa akka qaban hin beekan
-Gara %42 yaala dhiibbaa dhiigaa argachaa jiru.

Namoota yaala dhiibbaa dhiigaa argatan keessaa %21 ol dhiibbaa dhiigaa qaba
Dhukkubsattoonni dhiibbaa dhiigaa harki caalaan (%65 ol) biyyoota galii giddu galeessaa fi gadi aanaa qaban keessatti argamu.
Biyyoota guddatan keessatti baay’inni dhiibbaa dhiigaa %24, biyyoota guddachaa jiran keessattuu biyyoota akka Afrikaa keessatti ammoo %80 akka dabalu tilmaamameera.

Kanaaf Qorannoo fayyaa waliigalaa gochuun duursiinee xaxaa dhibee hambisuuf nu fayyada

Fayyaa hin dhabina!!

Dr. Taammiruu

15/12/2024

የደም ግፊት ሕመም በዓለም
==============

-ከፍተኛ የደም ግፊት በዓለም በስፋት ያለ ሲሆን ወደፊትም ይበልጥ ይስፋፋል ተብሎ ይገመታል፡፡
-በዓለም ጤና ድርጅት ነሐሴ 19 ቀን 2013 ዓ/ም በዓለማችን ላይ በአሁኑ ጊዜ 1.28 ቢሉዮን ግለሰቦች የደም ግፊት
-አለባቸው ተብሎ ይገመታል፡፡
-ከነዚህም ውስጥ 46% ያህሉ የደም ግፊት እንዳለባቸው አያውቁም
-ከነዚህም ውስጥ 46% ያህሉ የደም ግፊት እንዳለባቸው አያውቁም
42% ያህል የደም ግፊት ሕክምና እያገኙ ነው፡፡
-የደም ግፊት ሕክምና ከሚያገኙት መካከል ከ21% በላይ ግለሰቦች የደም ግፊታቸው በሚገባ ተቆጣ
-አብዛኛው የደም ግፊት ታማሚ (ከ65% በላይ) የሚገኘው መካከለኛና ዝቅተኛ ገቢ እና ኢኮኖሚ ባላቸው አገሮች ውስጥ ነው፡፡
-የደም ግፊት ሕመም ስርጭት በአደጉት ሀገሮት 24% ሲያድግ በታዳጊ ሃገሮች በተለይም እንደ አፍሪካ ባሉት ሀገሮች በ80% ያድጋል ተብሎ ይገመታል፡፡

14/12/2024

=============
- Guyyaatti bishaan baalli 20 (liitira 200) calaluu
- Summii fi asiidii bifa fincaaniitiin qaama keenya keessaa ni balleessa
- ni to'ata
- Hamma soogidda qaama keenya keessa jiru ni to'ata
- Kaalsiyeemii fi fosfeetii qaama keenya keessa jiru to'achu
- Lafee keenya fayya qabeessa taasisa
- Walhormaata seelii dhiiga diimaa ni to'ata

================================
Malli ittisaa ijoo adda adda yoo ta’u, kunis dhukkuboota Kalee, dhukkuboota onnee fi ujummoolee dhiigaa kanaan walqabatan ittisuu keessatti bu’a qabeessa ta’uun isaanii mirkanaa’eera.
- :- Dhiibbaan dhiigaa sirreeffame dadhabina tiruu ittisa/harkifachiisa
- Pirootiinii fincaanii hir’isuu (qoricha dhiibbaa dhiigaa fi pirootiinii fincaanii gadi buusu fayyadamuu) .
-Nyaata keessatti soogidda hir'isuu
- Sukkaaraa fi cooma (kolestroolii) sirreessuu.
- Sigaaraa xuuxuu dhiisuu
- Ispoortii hojjechuu
- Ulfaatina qaamaa sirreessuu

Fayyaa Hin Dhabina!!
✍️Dr. Taammiruu

14/12/2024

=========
-በየቀኑ 20 ባሊ (200 ሊትር) ውሃ ያጣራል
-ከሰውነታችን መርዛማ ነገሮች እና አሲድ በሽንት መልክ ያስወግዳል
- ይቆጣጠራል
-የሰውነታችንን የጨው መጠን ይቆጣጠራል
-በሰውነታችን ውስጥ ያለውን ካልሲየም እና ፎስፌት በመቆጣጠር
-የአጥንታችን ጤንነት የተጠበቀ እንዲሆን ያደርጋል
-የቀይ የደም ሴል መራባትን ይቆጣጠራል


===========================
ዋና ዋናዎቹ የመከላከያ መንገዶች የተለያዩ ሲሆኑ እነዚህም የኩላሊትና ተያያዥነት ያለውን የልብና የደም ስር ህመሞች በመከላከል በኩል ውጤታማነታቸው የተረጋገጠ ነው፡፡

- ማስተካከል፡- የተስተካከለ የደም ግፊት የኩላሊትንድክመት ይከለከላል/ይዘገያል
-የሽንት ፕሮቲንን መቀነስ (የደም ግፊትንና የሽንት ፕሮቲን የሚቀንሱ መድሃኒቶች በመጠቀም)
-በምግብ ላይ
-ስኳርንና ቅባትን (ኮሊስትሮል) ማስተካከል
-ሲጋራ አለማጨስ
-ስፖርት መስራት
- የሰውነት ክብደትን ማስተካከል

ጤና ይስጣችሁ!!
✍️ ዶ/ር ታምሩ

04/12/2024

Oduu Gammachiisaa
================

Qorichi haaraan jedhamu yaala ittisa HIV/AIDS'f milkaa'uu isaa qorattoonni beeksisaniiru. Dhaabbata qoricha Ameerikaa Giil’aad jedhamu tokkoon kan hojjetame qorichi kun waggaatti al lama bifa qoricha lilmootiin kan kennamu yoo ta’u, dhibbeentaa 100 bu’a qabeessa ta’a jedhameera.