30/01/2026
ምች ግን ምንድን ነው? እውነት ጸሀይ ላይ በመውጣት ይመታናል?
በተለምዶ ምች የምንለው ወይም ኮልድ ሶር/ኸርፒስ ላቢያሊስ ተብሎ የሚጠራው ቁስል ከንፈር ላይ የሚወጣ ሲሆን በከፍተኛ ደረጃ በሚተላለፈው ኸርፒስ ሲምፕሌክስ ቫይረስ ምክንያት የሚከሰት ነው
በኸርፒስ ሲምፕሌክስ ቫይረስ አንዴ ከተያዝን በኋላ ከሰውነታችን ውስጥ ስለማይጠፋ በየጊዜው በተለያዩ ምክንያቶች እየተመላለሰ ሊወጣብን ይችላል
የአለማችን ከግማሽ በላይ የሚሆነው ህዝብ ኸርፒስ ሲምፕሌክስ ቫይረስ አለበት ተብሎ ይታሰባል አንዲሁም ኢትዮጵያን ጨምሮ በአፍሪካ ሀገራት አብዛኛው ሰዉ ቫይረሱ እንዳለበት ይገመታል
✔ የምች ምልክቶች :
✧ የመጠቅጠቅ፣ የማሳከክ እና የማቃጠል ስሜት
✧ መቅላት እና ማበጥ
✧ ቁስለት
✧ ራስ ምታት፣ ትኩሳት፣ የጉሮሮ ህመም (የመጀመሪያ ጊዜ ሲሆን ሊያጋጥመን ይችላል)
✔ መተላለፊያ መንገዶች :
ቫይረሱ የሚተላለፈው በንክኪ ነው፤ ማለትም ቫይረሱ አክቲቭ/ንቁ በሆነበት ጊዜ በቆዳ ንክኪ እና በምራቅ ወይም ከቁስሉ በሚወጣ ፈሳሽ ንክኪ አማካኝነት ይተላለፋል። ለዚህም ዋንኞቹ መንገዶች :-
✧ አፍ ለአፍ መሳሳም (ምች የያዘውን ወይም እየወጣበት ያለን ሰዉ በመሳም)
✧ በአፍ የምንነካቸውን እቃዎች በጋራ በመጠቀም (ኩባያ፣ ማንኪያ፣ የጥርስ ቡሩሽ የመሳሰሉትን)
✧ ከቁስሉ ጋር በሚኖር የቆዳ ንክኪ
✧ የአፍ ፆታዊ ግንኙነት በማድረግ
✔ ለምች የሚያጋልጡን/ቫይረሱን የሚቀሰቅሱ ነገሮች :
ቫይረሱ አንዴ ከያዘን በኋላ ደግሞ በነዚህ ምክንያቶች ሊቀሰቀስና ቁስሉ ሊወጣብን ይችላል
✧ ለፀሃይ ብርሃን መጋለጥ (ፊት ወይም ከንፈር ላይ ሲያርፍ ጨረሩ ከንፈር ቆዳ ላይ ያሉትን በሽታ ተከላካይ ሴሎች በጊዜያዊነት ስለሚያዳክም ቫይረሱ ሊቀሰቀስና ወደ ከንፈር በመምጣት ምች ሊፈጥር ይችላል)
✧ ትኩሳት እና ጉንፋን
✧ የሆርሞን መለዋወጥ (ለምሳሌ በወር አበባ ምክንያት)
✧ ጭንቀት
✧ የበሽታ መከላከል አቅም መቀነስ
✧ የከንፈር መድረቅ/መሰንጠቅ
በሳይንስ በደምብ ባይረጋገጥም ቅባት ያላቸው ምግቦችን መመገብ አርጅኒን ስላላቸው ቫይረሱን ሊያበዛው ይችላል
✔ መከላከያ መንገዶች :
✧ ምች ከያዘው ሰው ጋር አለመሳሳም (ወላጆች ምች በወጣብን ጊዜ ልጆችን አለመሳም ፣ መጫወቻዎቻቸውን በንፅህና መያዝ እና የሰው ቁስልም እንዳይነኩ መምከር)
✧ ምች ከያዘው ሰዉ ጋር የመጠጫ እቃዎች፣ ማንኪያ፣ ቻፕስቲክ የመሳሰሉትን አለመጋራት
✧ ራስን ለረጅም ሰዐት ለፀሀይ አለማጋለጥ
✧ ቻፒስቲክ መጠቀም (ፀሀይ ለመከላከል)
✧ ጭንቀትን መቆጣጠር እና በቂ እንቅልፍ ማግኘት
✧ የተመጣጠነ ምግብ በመመገብ የተሻለ በሽታ የመከላከል አቅም እንዲኖረን ማድረግ
✧ የእጅ ፣ በአፍ የምንጠቀማቸውን እቃዎች አንዲሁም አጠቃላይ ንፅህናን መጠበቅ
ቁስለቱን ለማከም አንቲ ቫይረስ ክሬሞችን መጠቀም እንዲሁም በሳይንስ ባይረጋገጥም ፀረ - ብግነት ባህሪ ስላለው ደማከሴን አሽቶ ቦታው ላይ ማድረግ ይመከራል
ጤናማ ህይወት
