26/02/2026
በወላይታ ሶዶ ዩኒቨርስቲ እና በተለይም በኦቶና ሆስፒታል የሚስተዋሉ የመልካም አስተዳደር እጦት መገለጫዎችን በተመለከተ ከተለያዩ አካላት የማያቋርጥ ጩሄት ከዩኒቨርስቲውና አከባቢው ማሕበረሰብ እስከ የተለያዩ የሕዝብ ተወካዮች፣የዞን ምክርቤት፣ክልል ምክርቤት፣ፌደራል ተወካዮች ምክርቤት በርካታ ጥያቄዎችን በግልጽ እና የተደራጀ ሁናቴ ሲቀርብ ሰነባብተዋል። እነዚህ የተነሱት ጉዳዮች በርካታ የአስተዳደር ክፍተቶችን የሚዳስስ ሲሆን፣ በሚከተለው መልኩ በዝርዝር ትንታኔ እና መፍትሄ አቅጣጫዎች ማቅረብ ይቻላል ።
ትንታኔ እና የችግሩ መንስኤዎች
ሕዝብ የሚያነሷቸው ዋና ዋና ጉዳዮች እርስ በርስ የተሳሰሩ ሲሆኑ፣ ከታች ባለው መልኩ መመደብ ይቻላል፦
1. የፋይናንስ አስተዳደር ችግር (የትርፍ ሰዓት ክፍያ መዘግየት)፡-
· የሕግ መጣስ፡- የትርፍ ሰዓት ክፍያ ከሶስት ወር በላይ መዘግየት በገንዘብ ሚኒስቴር መመሪያ መሰረት ሕገ-ወጥ ነው። ይህ የሚያሳየው የሂሳብ አያያዝና የገንዘብ ፍሰት እቅድ ላይ ከፍተኛ ክፍተትና ጥሰቶች እንዳለ ነው።
· የሥነ ምግባር ቀውስ፡- የጤና ባለሙያዎች ደሞዛቸውን በተጨማሪ ሰዓት ጥረት ለማሟላት ቢሞክሩም፣ ክፍያው መዘግየት በሥራ ላይ ቅሬታ፣ ተነሳሽነት ማጣት እና ለታካሚዎች በሚሰጡት አገልግሎት ላይ ጥራት እንዲያጡ ያደርጋል። ይህ ደግሞ "ከፍተኛ እሮሮ" እንዲሰማ ምክንያት ሆኗል።
2. የአመራር ክፍተት እና የቁጥጥር ስርዓት መሳት፡-
· የኃላፊነት ባለቤትነት ማጣት፡- ጉዳዩ "ከሆስፒታል ኮሌጁ የበላይ ኃላፊና የዩኒቨርሲቲው ምክትል ፕሬዚዳንት" ጋር መገናኘቱ ችግሩ የሆስፒታል ብቻ ሳይሆን የዩኒቨርሲቲው ከፍተኛ አመራር ድጋፍና ቁጥጥር እንደሚያስፈልገው ያመለክታል።
· የቁጥጥር ሥርዓት ውድቀት፡- ችግሩ ሲከሰትና ሲደጋገም "ተገቢው ምላሽ አለመስጠት" ማለት በዩኒቨርሲቲው ውስጥ ያለው የውስጥ ቁጥጥር (ኦዲት)ና የክትትል አሰራር ውጤታማ አለመሆኑን ያሳያል። ይህ ክፍተት ችግሩ እንዲቀጥል በር ይከፍታል።
3 · በቀጥታ ባይጠቀስም፣ እንደዚህ ባሉ የአስተዳደር ችግሮች ወቅት የውሳኔ ሃሳብ በሚሰጡበት ወይም ከችግሩ በበለጠ የሚጎዱት ቡድኖች ላይ ትኩረት ማድረግ ያስፈልጋል። ክፍያ መዘግየት በዝቅተኛ ደረጃ ሠራተኞች፣ በተለይም በሴቶች ላይ ከፍተኛ የገንዘብ ቀውስ ሊፈጥር ይችላል።
የሚመለከተው አካል እና ሕጋዊ እርምጃ
ችግሩን ለመፍታት እና ተጠያቂነትን ለማረጋገጥ የሚከተሉት አካላት መሳተፍ አለባቸው፦
1. የዩኒቨርሲቲ ውስጥ አካላት፡-
· የውስጥ ኦዲት ዳይሬክቶሬት፡- የትርፍ ሰዓት ክፍያ መዘግየትን ምክንያት በማጣራት እና በሂደቱ ላይ ያለውን ክፍተት እና ጥሰቶች ለይቶ ለዩኒቨርሲቲው ፕሬዚዳንት ሪፖርት ቢደረግም በዋናነት ቢልሽቱ ከፕሬዚዳንቱ ጀምሮ በመሆኑ የውስጥ ትግልና የፌዴራል ጣልቃገብነትን ያሻል።
· የሰራተኞች ማህበር፡- የተጎዱትን የጤና ባለሙያዎች በመወከል ከአመራሩ ጋር በመደራደር እና ክፍያው በሕጋዊ መንገድ እንዲከፈል ግፊት ማድረግ ይቻላል።የመምህራንና ጤና ባለሙያዎች የሙያ ማሕበራት ውክልናውን እንደገና በማጠን ማሕበሩ ለተቋቋመለት ዓላማ የሚቆም አዲስ አባላትን በአስቸኳይ እንደገና መምረጥና ማደራጀት ያስፈልጋል ።
· የዩኒቨርሲቲው ፕሬዚዳንት ቢሮ፡- በምክትል ፕሬዚዳንት ማዕረግ የኦቶና ሐላፊ ላይ የቀረበውን ክስ በማጣራት እና አስፈላጊ ከሆነ የተለየ ገለልተኛ ኮሚቴ በማቋቋም የውስጥ ገቢ አሰባሰቢና ፋይናንስ አስተዳደር ማጣራት አለበት።
2. የውጭ አካላት (ከዩኒቨርሲቲ ውጭ)፡-
· የገንዘብ ሚኒስቴር፡- መመሪያውን በመጣስ ክፍያ እስከ ስድስት ወር መዘግየቱን የተረጋገጠ ሲሆን ዩኒቨርሲቲው የገንዘብ በጀት አጠቃቀም እና ማስተላለፍ ካሽና ፍሰት ሂደቱን እንዲያስተካክል በሚመለከታቸው ቁጥጥር ክፍል መፈፀም አለበት ።
· የፌዴራል ኦዲት ጄኔራል፡- ዩኒቨርሲቲው ላይ ልዩ ኦዲት በማድረግ የፋይናንስ ሥርዓተ-ብልሹነቱን እና የአስተዳደር ብልሹነቱን ማጋለጥ ይችላል።ተጣርቶ በቀረበው ላይ አስቸኳይ የሕግ ተጠያቂነት እርምጃ መወሰድ ተገቢ ነው።
· የሥነ-ምግባርና ፀረ-ሙስና ኮሚሽን፡- በክፍያ መዘግየቱ ላይ ሙስና (ለምሳሌ ገንዘቡን ሌላ ቦታ ማዋል) ወይም የሥልጣን አላግባብ መጠቀም ካለ ኮሚሽኑ ምርመራ ማካሄድ አለበት።
ሊወሰዱ የሚገቡ ሕጋዊ እርምጃዎች እና መፍትሄዎች
ችግሩን በዘላቂነት ለመፍታት የሚከተሉት እርምጃዎች መወሰድ አለባቸው፦
1. ፈጣን እርምጃ፡-
· የዘገየ ክፍያ መክፈል፡- ቅድሚያ ሊሰጠው የሚገባው ተግባር ለሠራተኞቹ የሚከፈልባቸውን የትርፍ ሰዓት ክፍያዎች በፍጥነት ወሩ በገባ እስከ ስድስት ቀን በማስላትና በመክፈል ነው።
· የሥራ ኃላፊነት መመደብ፡- ክፍያው እንዲዘገይ ምክንያት የሆነው የሂሳብ ክፍል ኃላፊ ወይም የፋይናንስ ዳይሬክተር ከሆነ፣በሥነምግባር እና በተግሣጽ ሊታይ ይገባል። በከፍተኛ አመራር (ምክትል ፕሬዚዳንት) ላይ ቁጥጥር ማድረግ አለመቻል ከተረጋገጠ በእሱ ላይ ምርመራ መጀመር ያስፈልጋል።
2. መካከለኛ እና የረዥም ጊዜ እርምጃዎች (ሥርዓታዊ ለውጦች)፡-
· የክፍያ ሥርዓት ዲጂታላይዜሽን፡- የትርፍ ሰዓት ስራ ሪፖርት ከመሙላት ጀምሮ እስከ ክፍያ ሂደት ድረስ ያለውን ሥርዓት በዲጂታል ቴክኖሎጂ ማስተሳሰር። ይህ የሰውን ስህተት እና ማጭበርበርን ይቀንሳል።
· ገለልተኛ የክትትል ኮሚቴ ማቋቋም፡- የሰራተኞች ክፍያ በየወሩ መከፈሉን ለማረጋገጥ ከሁሉም የሥራ ክፍል ተወካዮች ያሉበት ኮሚቴ መቋቋም አለበት።
· የአመራር ኃላፊነት ማብራሪያ፡- ከዚህ በኋላ የሠራተኛ ክፍያ መዘግየት በቀጥታ ከከፍተኛ አመራር አፈጻጸም ግምገማ ጋር መያያዝ አለበት።
· የሥነ ምግባር ሥልጠና፡- ለሁሉም የፋይናንስና አስተዳደር ሠራተኞች በመልካም አስተዳደር እና በሕጋዊ ክፍያ ሂደቶች ላይ የግዴታ ሥልጠና መስጠት።
ማጠቃለያ
የኦቶና ሆስፒታል የትርፍ ሰዓት ክፍያ ከስድስት ወር በላይ መዘግየት አንድ የተለየ የፋይናንስ ችግር ብቻ ሳይሆን፣ በተቋሙ ውስጥ ሥር የሰደደ የአስተዳደር ድክመት፣ የቁጥጥር ክፍተት እና የአመራር ኃላፊነት አለመወጣት መገለጫ ነው።
ይህንን ለማስተካከል የሚከፈል ክፍያ በፍጥነት መከፈል ብቻ ሳይሆን፣ ችግሩ እንዳይደገም የፋይናንስ ሥርዓቱን ማዘመን፣ የቁጥጥር አካላትን ማጠናከር እና ከላይ የተጠቀሱትን የውጭ አካላት በማሳተፍ ተጠያቂዎችን ሕግ አስከባሪ አካላት ተጠያቂ ማድረግ ወሳኝ ነው። ይህ ካልሆነ ግን በተቋሙ ላይ ያለው እምነት እየተሸረሸረ ይሄዳል እንዲሁም የሠራተኞች ሞራል እየቀነሰ የሕክምና አገልግሎቱ ጥራት ላይ አሉታዊ ተጽእኖ ያሳድራል።
