27/02/2014
Η σημασία της συνεχιζόμενης κατάρτισης των επαγγελματιών της Π.Φ.Υ στην ψυχιατρική: Το παράδειγμα της ΚΜΨΥ στις ΒΑ και Δυτικές Κυκλάδες.
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
Παρά τις σημαντικές διαφοροποιήσεις του τρόπου οργάνωσης και λειτουργίας των υπηρεσιών της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας (Π.Φ.Υ.) όπως αυτές καταγράφονται στα διαφορετικά οικονομικά και κοινωνικο-πολιτισμικά περιβάλλοντα1, η Π.Φ.Υ. αποτελεί ένα από τα πιο χρήσιμα εργαλεία υγειονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης καθώς οι στόχοι της, ουσιαστικά, αφορούν στην προαγωγή της υγείας, προσδίδοντας σ’ αυτήν ένα ολιστικό περιεχόμενο, την άμβλυνση των συνθηκών εκείνων που απειλούν την κοινωνική συνοχή και ευεξία και την καλλιέργεια ενός θετικού πλαισίου κοινωνικής συνύπαρξης μέσα από την ενεργό και ισότιμη συμμετοχή των πολιτών (Διακήρυξη της Alma-Ata, 1978. Διάσκεψη της Οτάβα, 1986). Έτσι, η Π.Φ.Υ. δεν αποτελεί μόνο ένα διοικητικό μέρος ενός υγειονομικού συστήματος αλλά μια δυναμική στρατηγική ανάπτυξης με ενεργητικές δράσεις προαγωγής και πρόληψης στο φυσικό περιβάλλον του πολίτη, την κοινότητα.
Π.Φ.Υ. και Ψυχική Υγεία
Οι επιδημιολογικές εκτιμήσεις των ψυχικών διαταραχών στην πρωτοβάθμια περίθαλψη, παρά την απουσία μιας κοινής διαγνωστικής μεθοδολογίας, αναδεικνύουν τη σχετικά υψηλή συχνότητα τους (20-40%) τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες2. Στην Ελλάδα, η Π.Φ.Υ. παρέχεται στον κρατικό τομέα από τα Κέντρα Υγείας και τα περιφερειακά τους ιατρεία, τα εξωτερικά ιατρεία των νοσοκομείων και τα πολυϊατρεία ενώ στον ιδιωτικό τομέα από τους ιδιώτες γιατρούς, συμβεβλημένους και μη με τα ασφαλιστικά ταμεία. Οι σποραδικές επιδημιολογικές μελέτες που έχουν διεξαχθεί στην Ελλάδα δείχνουν πως οι ψυχικές διαταραχές στην πρωτοβάθμια περίθαλψη είναι συχνές με την κατάθλιψη, το γενικευμένο άγχος και τη μικτή αγχώδη και καταθλιπτική διαταραχή να κατέχουν ιδιαίτερη θέση3. Η ενσωμάτωση της ψυχικής υγείας στην πρωτοβάθμια περίθαλψη προκύπτει ως φυσική αναγκαιότητα καθώς οι υπηρεσίες της Π.Φ.Υ. αποτελούν την πρώτη πύλη αναζήτησης βοήθειας και το φίλτρο ανάμεσα στο γενικό πληθυσμό και τη δευτεροβάθμια/ τριτοβάθμια φροντίδα ενώ μπορούν να διασφαλίσουν: α) θεραπευτική αντιμετώπιση σε πολίτες που δεν έχουν δυνατότητα πρόσβασης σε εξειδικευμένες υπηρεσίες, β) ορθολογικότερη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού, και ιδιαίτερα σε μικρά συστήματα με περιορισμένους εξειδικευμένους πόρους, γ) ταυτόχρονη αντιμετώπιση σωματικών και ψυχικών διαταραχών που συχνά συνυπάρχουν και, τέλος ένα σχετικά σταθερό θεραπευτικό συνεχές με μια διαχρονική παρακολούθηση των περιστατικών στη φυσική τους εστία περιορίζοντας σημαντικά το στίγμα που συχνά συνοδεύει τη χρήση των ψυχιατρικών υπηρεσιών1. Η συστηματική απαρτίωση και συνέργεια μεταξύ των υπηρεσιών της Π.Φ.Υ. και της Ψυχιατρικής αποφεύγοντας την παράλληλη και ασύνδετη λειτουργία τόσο ανθρωπίνων όσο και υλικών πόρων των δύο διαφορετικών δικτύων μπορεί ουσιαστικά να συμβάλλει στην αποτελεσματική ενσωμάτωση της ψυχικής υγείας στην πρωτοβάθμια περίθαλψη4. Βασική, ωστόσο, προϋπόθεση για την καλλιέργεια αυτής της συνεργασίας είναι η εμπέδωση πρακτικών δικτύωσης αλλά και η συνεχιζόμενη εκπαίδευση των λειτουργών της Π.Φ.Υ. στη διάγνωση και τη θεραπεία των ψυχικών διαταραχών και στην κοινοτική εργασία γενικότερα.
Η εκπαίδευση των λειτουργών της Π.Φ.Υ. στην ψυχική υγεία
Είναι ενδιαφέρον, πως μολονότι η πλειονότητα των λειτουργών της Π.Φ.Υ. έχει συνείδηση της ύπαρξης της ψυχολογικής νοσηρότητας, η συμφωνία μεταξύ τους σε σχέση με την αναγνωρισιμότητα των ψυχικών διαταραχών είναι σχετικά χαμηλή ή στις καλύτερες περιπτώσεις μέτρια5. Άλλες δυσκολίες που καταγράφονται στη θεραπευτική διαδικασία με τους γενικούς γιατρούς είναι η έμφαση που δίνουν στα οργανικά προβλήματα με πολύ μικρή αντίστοιχη προσοχή στα ψυχολογικά ενώ παρατηρείται και μια σχετικά φτωχή συμμόρφωση του ασθενή στην ψυχιατρική αγωγή που συνταγογραφείται από τον γενικό γιατρό6. Κατά τον Π.Ο.Υ. (2001), η εκπαίδευση των λειτουργών της πρωτοβάθμιας περίθαλψης στη διάγνωση και τη θεραπεία κοινών ψυχικών και συμπεριφορικών διαταραχών αποτελεί σημαντικό μέτρο για τη δημόσια υγεία. Πιο ειδικά, η εκπαίδευση των γενικών γιατρών, ως βασικών λειτουργών της πρωτοβάθμιας περίθαλψης, τόσο σε διαγνωστικές δεξιότητες όσο και σε δεξιότητες κατάρτισης ενός εξατομικευμένου σχεδίου φροντίδας στο νέο πλαίσιο της επιμεριζόμενης φροντίδας (‘shared care’) αποτελούν το βασικό περιεχόμενο των σύγχρονων εκπαιδευτικών προγραμμάτων και παρεμβάσεων7.
Το παράδειγμα της Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας στις ΒΑ και Δυτικές Κυκλάδες
Η Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας στις ΒΑ και Δυτικές Κυκλάδες λειτουργεί στα πλαίσια της φιλοσοφίας της Εταιρείας Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας με βασικούς στόχους: α) την καταγραφή των ψυχιατρικών αναγκών του τομέα ευθύνης και την επεξεργασία των επιδημιολογικών δεδομένων, β) τη θεραπευτική απάντηση στην ψυχιατρική νοσηρότητα μέσα από τη συνεργασία με την πρωτοβάθμια περίθαλψη, και γ) την προαγωγή της ψυχικής υγείας με την ανάπτυξη κοινωνικών και κοινοτικών δικτύων. Συνοπτικά, οι δράσεις της Κινητής Μονάδας αφορούν πέντε βασικούς τομείς/ άξονες: 1)θεσμικές – κοινοτικές δράσεις: ενημέρωση των Κέντρων Υγείας, των φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης, των διευθύνσεων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σχετικά με το έργο της κινητής μονάδας, 2)θεραπευτικές: η μονάδα ξεκίνησε την παροχή υπηρεσιών ψυχοκοινωνικής φροντίδας Ιούλιο και Αύγουστο 2003 στη Σύρο και από Σεπτέμβρη 2003 καλύπτει συστηματικά, ένα διήμερο κάθε εβδομάδα και τα νησιά της Τήνου – Μυκόνου – Πάρου/ Αντιπάρου. Διεπιστημονικό κλιμάκιο αποτελούμενο από δύο επαγγελματίες ψυχικής υγείας συνεπικουρούμενο από ψυχίατρο ή παιδοψυχίατρο παρέχει ψυχιατρική περίθαλψη μέσα από τα αντίστοιχα Κέντρα Υγείας. Η Άνδρος λόγω έντονων δυσκολιών προσβασιμότητας αλλά και καιρικών δυσκολιών καλύπτεται από τα μέσα Φεβρουαρίου 2004 συστηματικά δύο μέρες σε δεκαπενθήμερη βάση. 3) Εκπαιδευτικές: Η διεπιστημονική ομάδα βρίσκεται κάθε Παρασκευή σε ολομέλεια στη Σύρο όπου: α)δίνεται κλινική επίβλεψη των περιστατικών, β)αξιολογείται ο κοινοτικός σχεδιασμός και επαναπροσδιορίζονται οι κοινοτικές πρωτοβουλίες και ενέργειες, γ)σε 15μερη βάση προγραμματίζεται και υλοποιείται η συνεχιζόμενη εσωτερική εκπαίδευση των επαγγελματιών, δ)σε μηνιαία βάση λαμβάνει χώρα η εποπτεία της ομάδας ενώέχει σχεδιαστεί και υλοποιείται πρόγραμμα Εκπαίδευσης τριών κύκλων, με θεματικές ενότητες όπως ιατροπαιδαγωγικά θέματα, θέματα επειγόντων περιστατικών και διαχείριση της κρίσης στη κοινότητα, θέματα αναπτυξιακών προγραμματισμών και δημιουργία δικτύων όπου είναι ανοικτό σε λειτουργούς Π.Φ.Υ. καθώς και σε στελέχη κοινωνικών φορέων, 3)ερευνητικές: εξωτερική αξιολόγηση της μονάδας από εξωτερικό αξιολογητή κα 4) δράσεις δημοσιότητας και προβολής του έργου της μονάδας.
Στόχοι του άρθρου
Στα πλαίσια της συστηματικής συνεργασίας της κινητής μονάδας με την πρωτοβάθμια περίθαλψη με στόχο τη θεραπευτική αντιμετώπιση της ψυχιατρικής νοσηρότητας του συγκεκριμένου τομέα ευθύνης διεξήθχη μια ποιοτική μελέτη με αντικείμενο τις προσλήψεις των λειτουργών της Π.Φ.Υ. της περιοχής των ΒΑ Κυκλάδων για τις ψυχικές διαταραχές και τον τρόπο αντιμετώπισης τους στο συγκεκριμένο πλαίσιο καθώς και των εκπαιδευτικών τους αναγκών στο πεδίο της ψυχικής υγείας. Της συγκεκριμένης μελέτης ακολούθησε εκπαιδευτική παρέμβαση με αντικείμενο την κατάρτιση των γενικών γιατρών σε βασικά στοιχεία της κλινικής ψυχιατρικής. Το παρόν άρθρο αποβλέπει να παρουσιάσει τα αποτελέσματα της ποιοτικής αυτής μελέτης αλλά και της εκπαιδευτικής παρέμβασης που έλαβε χώρα αναδεικνύοντας την αναγκαιότητα της συνεχιζόμενης κατάρτισης των γενικών γιατρών και γενικότερα των λειτουργών της πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην ψυχική υγεία.
ΜΕΘΟΔΟΣ
Ημι-δομημένες συνεντεύξεις με ανοιχτού-τύπου ερωτήσεις διεξήχθησαν με 17 λειτουργούς της πρωτοβάθμιας περίθαλψης. Οι ανοιχτού-τύπου ερωτήσεις που διατυπώθηκαν από τους συνεντευκτές κάλυπταν τις ακόλουθες θεματικές: το είδος των ψυχικών διαταραχών με τις οποίες έρχονται αντιμέτωποι, η εκτίμηση της σοβαρότητας τους, το είδος των θεραπευτικών χειρισμών που εφαρμόζονται, το είδος των παραπομπών που προτείνουν, οι εκπαιδευτικές τους ανάγκες, και τέλος οι αντιλήψεις τους για την κατάθλιψη και τη σχιζοφρένεια. Για την επεξεργασία των απαντήσεων εφαρμόστηκε θεματική ανάλυση. Ο μέσος χρόνος των συνεντεύξεων διήρκησε περί τα 25 λεπτά.
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Όλοι οι ερωτώμενοι γιατροί συμφώνησαν πως οι πολίτες χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες της Π.Φ.Υ. για την αντιμετώπιση των ψυχολογικών προβλημάτων επισημαίνοντας πως η γεωγραφική ιδιαιτερότητα των Κυκλάδων σε συνδυασμό με την απουσία των εξειδικευμένων υπηρεσιών ψυχικής υγείας επιτείνει τη χρήση της πρωτοβάθμιας περίθαλψης για την αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών. Με εξαίρεση τους παιδίατρους, όλοι συμφώνησαν πως η κατάθλιψη μαζί με τις αγχώδεις διαταραχές εμφανίζουν την υψηλότερη συχνότητα ενώ δύο ανέφεραν και τις διπολικές διαταραχές, Οι παιδίατροι (ν = 2) ανέφεραν ως συχνότερα ψυχολογικά προβλήματα τις διαταραχές συμπεριφοράς στα παιδιά καθώς και προβλήματα λόγου.Το πρόβλημα της κατάθλιψης εκτιμήθηκε ως το σοβαρότερο ενώ υπήρξε και ένας αριθμός γιατρών (ν = 3) που θεώρησε τις αγχώδεις και νευρωσικές διαταραχές ως τις πλέον σοβαρές. Οι θεραπευτικοί χειρισμοί που προτάθηκαν από τους ερωτώμενους γιατρούς περιλαμβάνουν συμβουλευτική και ‘συζήτηση’ με περιεχόμενο ψυχολογικής υποστήριξης αλλά και παραπομπή σε ειδικό επαγγελματία ψυχικής υγείας (ψυχίατρο ή ψυχολόγο) κυρίως για την αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας αλλά και, όταν οι χειρισμοί των γενικών γιατρών αποτύχουν ή όταν τα συμπτώματα είναι επίμονα με φτωχή ανταπόκριση στη φαρμακευτική αγωγή.
Είναι ενδιαφέρον, ωστόσο, πως οι περισσότεροι λειτουργοί της Π.Φ.Υ. (ν = 10) στις συνεντεύξεις τους συμφώνησαν πως οι θεραπευτικοί χειρισμοί των γιατρών στην πρωτοβάθμια περίθαλψη δεν είναι επαρκείς τονίζοντας την υψηλή αναγκαιότητα για οργάνωση και υλοποίηση εκπαιδευτικών παρεμβάσεων με αντικείμενο θέματα ψυχικής υγείας μέσα από επιμορφωτικά σεμινάρια και ενεργή δικτύωση με σχετικές υπηρεσίες και φορείς. Όταν ρωτήθηκαν για το περιεχόμενο των αντιλήψεων τους σε σχέση με την κατάθλιψη και τη σχιζοφρένεια, παρατηρήθηκε μια σχετική αδυναμία επιστημονικής διατύπωσης για τη φύση τόσο της κατάθλιψης όσο και της σχιζοφρένειας. Η κατάθλιψη αποδόθηκε με όρους, όπως ‘νόσος΄, ‘άσχημη κατάσταση’, ‘φαινόμενο’ ή απλά ‘πρόβλημα’ ενώ για τη σχιζοφρένεια, οι όροι που χρησιμοποιήθηκαν ήταν ‘ψυχική νόσος’, ‘πάθηση’, ή ‘αρρώστια’ με κύρια χαρακτηριστικά τη χρονιότητα και την ανάγκη φαρμακευτικής αγωγής.
ΣΥΖΗΤΗΣΗ
Το αίτημα των λειτουργών της πρωτοβάθμιας περίθαλψης για εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ψυχικής υγείας απαντήθηκε από την Κινητή Μονάδα με την οργάνωση και υλοποίηση διήμερου εκπαιδευτικού σεμιναρίου στη Σύρο στο οποίο συμμετείχαν 27 γενικοί ιατροί των Κυκλάδων. Βάση ενός ερωτηματολογίου αξιολόγησης που συμπληρώθηκε μετά τη λήξη του σεμιναρίου, η πλειοψηφία των συμμετεχόντων συμφώνησε ότι αποκόμισαν σημαντικές γνώσεις προσαρμοσμένες στις επαγγελματικές τους ανάγκες και τους δόθηκε κίνητρο για περαιτέρω συνέχιση της κατάρτισης τους σε θέματα ψυχικής υγείας. Η συγκεκριμένη εκπαιδευτική παρέμβαση αποτελεί ένα παράδειγμα καλής πρακτικής που θέτει ως στόχους τα ακόλουθα:
Βελτίωση των δεξιοτήτων των γενικών γιατρών της Π.Φ.Υ. στην αναγνώριση και θεραπεία των ψυχικών διαταραχών,
Βελτίωση των ειδικών δεξιοτήτων των επαγγελματιών ψυχικής υγείας στην λειτουργία τους ως σύνδεσμοι με το δίκτυο της πρωτοβάθμιας περίθαλψης με στόχο τη βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ των δύο δικτύων (ψυχική υγεία και πρωτοβάθμια περίθαλψη) και την εμπέδωση μιας κοινής στάσης, θεραπευτικής πρακτικής και ιατρικής δεοντολογίας απέναντι στη διαχείριση των δύσκολων ψυχιατρικών περιστατικών,
Ενδυνάμωση της προσπάθειας απόκτησης κοινής γλώσσας και κοινής αποδεκτής τακτικής αμοιβαίων παραπομπών (referral– back referral) και ορθολογική χρήση των διαγνωστικό-θεραπευτικών πόρων και εργαλείων,
Εφαρμογή προγραμμάτων συνεχιζόμενης κατάρτισης σε θέματα δικτύωσης, επιμεριζόμενης φροντίδας και γενικότερα θεραπευτικού χειρισμού,
Συνεχής παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της διασύνδεσης Π.Φ.Υ. και υπηρεσιών ψυχικής υγείας μέσα από την υιοθέτηση ενός συναινετικά επεξεργασμένου πρωτοκόλλου παρακολούθησης μεταξύ των δύο συστημάτων.
Είναι γεγονός, ωστόσο, ότι στην Ελλάδα, οι συνθήκες ανάπτυξης αυτής της συνεργασίας και απαρτίωσης μεταξύ Π.Φ.Υ. και Ψυχιατρικής βρίσκονται ακόμα και σε πρώιμο στάδιο με βασικούς παράγοντες αντίστασης τα ακόλουθα:
1. Γενικότερη έλλειψη κουλτούρας δικτύου και συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών υγείας (πρώτο-, δεύτερο-, τριτοβάθμιας) και ψυχικής υγείας, όπως επίσης και έλλειψη θεσμικά προσδιορισμένων κανόνων και όρων συνεργασίας τόσο σε περιφερειακό επίπεδο όσο και σε τοπικό επίπεδο.
2. Η αδυναμία των πόρων, καθώς και η ανταγωνιστικότητα (δυστυχώς όχι η συνεργασία - συμπληρωματικότητα) με τον ιδιωτικό και τον μη κερδοσκοπικό τομέα στον χώρο της υγείας. Το ασαφές θεσμικό πλαίσιο έχει σαν ορατό αποτέλεσμα την ανομοιογένεια των πρακτικών, της αδύνατης θέσης στο σύστημα του Γενικού γιατρού ως κύριου προσώπου αναφοράς ανάληψης ευθύνης για την υγεία ενός ορισμένου πληθυσμού. Η έλλειψη οργάνωσης, κωδικοποίησης και αξιολόγησης ενός συστήματος διασύνδεσης μεταξύ Π.Φ.Υ. και ψυχιατρικής είναι απειλητική του θεραπευτικού συνεχούς αλλά και της ολιστικής προσέγγισης των χρηστών των υπηρεσιών υγείας και ψυχικής υγείας.
3. Η ελεύθερη πρόσβαση στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας (τομεοποιημένες). Στην ελληνική πραγματικότητα κυριαρχεί η αντίφαση να απευθύνεται άμεσα ο πολίτης σε «θεωρητικά» τομεοποιημένες (βάσει του νόμου 2716/1999) υπηρεσίες ψυχικής υγείας, χωρίς να παραπέμπεται σε αυτές μέσα από το σύστημα της Π.Φ.Υ., το οποίο στην πράξη υποσκελίζεται διαρκώς (φαινόμενο by-pass). Συνεπώς, η περαιτέρω συρρίκνωση του ρόλου και του ειδικού βάρους του Γενικού γιατρού στο σύστημα υγείας έχει σαν αποτέλεσμα τη μη οργανωμένη παραπομπή από αυτόν ψυχιατρικών περιστατικών και την μη συνέχεια της συνεργασίας και παραπομπής (back– referral) από τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας στο δίκτυο Π.Φ.Υ. Ο στιγματισμός του ψυχιατρικού αιτήματος του ατόμου και της οικογένειάς του, εφ’ όσον απευθύνεται απ’ ευθείας στις ειδικές ψυχιατρικές υπηρεσίες, χωρίς την διαμεσολάβηση του φυσικού αποδέκτη όλων των προβλημάτων υγείας, δηλαδή το δίκτυο της Π.Φ.Υ. αποτελεί μια ορατή συνέπεια8.
4. Ένα άλλο σοβαρό εμπόδιο αποτελεί το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης των γενικών γιατρών σε θέματα ψυχιατρικής διαγνωστικής και σε κλινικές κατευθύνσεις θεραπευτικής αντιμετώπισης, όπως και η συχνή έλλειψη διαθεσιμότητας των ψυχιάτρων να θέσουν σε επερώτηση την πρακτική τους, με την «εμπλοκή» νέων εταίρων. Επίσης τα όρια και η λειτουργία της ψυχιατρικής διάγνωσης (ταξινομήσεις, κατηγοριοποίηση) και η χαμηλή προσαρμοστικότητα και αποτελεσματικότητα στην κλινική πράξη των γενικών γιατρών της Π.Φ.Υ. των συστημάτων ψυχιατρικής ταξινόμησης, δημιουργούν σοβαρό πρόβλημα.
Στα πλαίσια του σχεδίου της διοικητικής μεταρρύθμισης της Π.Φ.Υ το οποίο προβλέπει την ενίσχυση του θεσμού του γενικού/ οικογενειακού γιατρού και την ενιαία παροχή υπηρεσιών φροντίδας υγείας από φορείς που υπάγονται στο Υπουργείο Υγείας, οι Σουλιώτης και Λιονής 9προτείνουν ένα σύστημα λειτουργικής ανασυγκρότησης της Π.Φ.Υ. με κεντρικό ζητούμενο την εξασφάλιση σε όλους τους πολίτες σε μια ισότιμη βάση μιας επαρκούς δέσμης υπηρεσιών που θα προσφέρει ο προσωπικός γιατρός σε κάθε συμβεβλημένο με το σύστημα. Η προτεινόμενη δέσμη υπηρεσιών μετατοπίζει την έμφαση από τις παραδοσιακές κλινικο-εργαστηριακές δραστηριότητες σε παρεμβάσεις πρόληψης, προαγωγής υγείας, διαχείρισης των περισσότερο συχνών νοσημάτων και προβλημάτων υγείας, με βάση το τοπικό επιδημιολογικό πρότυπο, τη διαχείριση μειζόνων παραγόντων κινδύνου και την παροχή ενός ελάχιστου αριθμού υπηρεσιών στο σπίτι. Η μεθοδολογία για την υλοποίηση της προτεινόμενης λειτουργικής ανασυγκρότησης περιλαμβάνει τη βραχεία εκπαίδευση των προσωπικών γιατρών στη χρήση κλινικών πρωτοκόλλων, τον έλεγχο της κλινικής αποτελεσματικότητας τους και τη διαμόρφωση μιας βάσης πληροφοριών και τεκμηρίωσης διασφαλίζοντας την επανατροφοδότηση του συστήματος. Το γνωστικό κεφάλαιο της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας στο πεδίο των γενικών αρχών οργάνωσης και λειτουργίας των υπηρεσιών της Π.Φ.Υ είναι σημαντικό αλλά εκκρεμεί η θεσμική του αποτύπωση και η εμπέδωση του στην κλινική πράξη. Μελλοντικές κατευθύνσεις χρειάζεται να προωθήσουν τη συνεργασία μεταξύ των φορέων που εμπλέκονται στην παροχή υπηρεσιών Π.Φ.Υ. και την αποδοτική διασύνδεση τους αναγνωρίζοντας ως πλέον σημαντική παράμετρο την αναγκαιότητα της συνεχιζόμενης κατάρτισης των λειτουργών της σε δεξιότητες και νέα επιστημονικά δεδομένα που σχετίζονται τόσο με το περιεχόμενο των υπηρεσιών φροντίδας όσο και με τη μεθοδολογία οργάνωσης και διανομής τους.
Σ. Στυλιανίδης, Ψυχίατρος, Επ. Δ/ντής ΕΠΑΨΥ, Αν. Καθ. Κοιν. Ψυχιατρικής, Πάντειο
Α. Ζήση, Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήματος Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
R. Jenkins, & G. Strathdee. The Integration of Mental Health Care with Primary Care. International Journal of Law and Psychiatry, 23:277-291, 2000.
R. Jenkins, G. Lewis, P. Bebbington, T. Bruha, M. Farrell, B. Gill, & H. Meltzer. The National Psychiatric Morbility Surveys of Great Britain – Initial findings from the Household Survey. PsychologicalMedicine, 27:775-789, 1997.
Χ. Λιονής. Συχνότητα των Ψυχικών Διαταραχών στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και ο Ρόλος του Ιατρού Γενικής / Οικογενειακής Ιατρικής: Εμπειρίες από την Ελλάδα. HellenicPsychiatryGeneralHospital, 1:20-23, 2003.
Σ. Στυλιανίδης και Π. Χονδρός. Σημεία αναφοράς για τη λειτουργία τοπικών δικτύων ψυχικής υγείας. Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, (υπό δημοσίευση).
AH. Afana, OS. Dalgard, B. Grunfeld, E. Hauff. The Prevalence and Associated Socio-demographic Variables of Post – traumatic Stress Disorder among Patients attending Primary Health Care Centres in the Gaza Strip. Journal of Refugee Studies, 15:283-295, 2002.
P. Nutting, K. Rost, M. Dickinson. Barriers to initiating depression treatment in primary care practice. Journal of General Internal Medicine, 17:103-111, 2002.
Β.Hodges, C. Inch, I. Silver. Improving the Psychiatric Knowledge, Skills, and Attitudes of Primary Care Physicians, 1950–2000: A Review. American Journal of Psychiatry, 158:1579-1586,2001.
Π. Σκαπινάκης και Β. Μαυρέας. Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση. Διαφορετικοί ασθενείς, διαφορετικές ανάγκες. Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, 18:444-445, 2001.
Κ. Σουλιώτης και Χ. Λιονής. Λειτουργική ανασυγκρότηση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας. Μια πρόταση για την άρση του αδιεξόδου. Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, 20(5):466-476, 2003.
