02/03/2026
Δεν καταλαβαίνω (η συνέχεια)
Απομακρύνοντας τον φακό από το πρόσωπο και διευρύνοντας την οπτική γωνία σε κοινωνικό επίπεδο, παρατηρούμε μια ολόκληρη κοινωνία που δεν καταλαβαίνει τι γίνεται στον κόσμο. Για να καταλάβει κανείς τι συμβαίνει στον κόσμο, χρειάζεται καθαρή σκέψη και αντικειμενικά δεδομένα. Κι επειδή η παραπληροφόρηση δυσχεραίνει την πρόσβαση σε αντικειμενικά δεδομένα, κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική η καθαρή σκέψη, αυτή που εμείς συνηθίζουμε να περιγράφουμε ως «λιακάδα καθαρού μυαλού». Η «λιακάδα του καθαρού μυαλού» αντιστέκεται στην γνωστική υπερφόρτωση, στη συναισθηματική κατάχρηση, στον συναισθηματικό κατακλυσμό, ο οποίος φτάνει μέχρι του σημείου η ενσυναίσθηση να γίνεται ο «δούρειος ίππος» για την παραπληροφόρηση.
Η εργαλειοποίηση της ενσυναίσθησης οδηγεί στην ταύτιση μόνο με ό,τι μας υποδεικνύεται ως «οικείο» ή «σωστό». Με την αρχαία προσέγγιση του «διαίρει και βασίλευε» προκαλείται η ενσυναίσθηση για την ομάδα Α, όταν αυτό εξυπηρετεί συμφέροντα, και απόλυτη απάθεια για την ομάδα Β, όταν δεν εξυπηρετεί. Αυτή η ηθική ασυνέπεια δημιουργεί γνωστική ασυμφωνία και σύγχυση. Ο άνθρωπος μπερδεύεται, κουράζεται ψυχικά και τελικά αποσύρεται. Ένας αποσυρμένος άνθρωπος δεν ελέγχει, δεν καταλαβαίνει τι γίνεται στον κόσμο.
Η εργαλειοποίηση της ενσυναίσθησης χρησιμοποιεί επίσης την επιλεκτική ευαισθησία. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ναρκισσιστικό ελιγμό: τα ιδιωτικά συμφέροντα ντύνονται τον μανδύα του ανθρωπιστικού ενδιαφέροντος μόνο όταν αυτό εξυπηρετεί το ιδιωτικό αφήγημα. Και τότε η ενσυναίσθηση γίνεται εργαλείο ελέγχου. Ο ανθρώπινος παράγοντας γίνεται το βολικό άλλοθι, ισοπεδώνοντας την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ψυχής, χρησιμοποιώντας την ψυχολογία της μάζας ή την ατομική ευθύνη κατά το δοκούν για την εξυπηρέτηση ναρκισσιστικών στόχων.
Ποια θα μπορούσε να είναι η αντίσταση του νου; Πώς μπορούμε να θωρακίσουμε τη σκέψη μας απέναντι στην εργαλειοποίηση της ενσυναίσθησης;
Αξιοποιώντας μεταγνωστική ικανότητα μπορούμε να σκεφτούμε: «Γιατί μου δείχνουν αυτή την εικόνα τώρα; Ποιο συναίσθημα προσπαθούν να μου προκαλέσουν και τι θέλουν να κάνω (ή να μην κάνω) εξαιτίας αυτού;».
Κάθε φορά που νιώθουμε συναισθηματική πίεση από μια είδηση, μπορούμε να κάνουμε ένα βήμα πίσω σαν να κοιτάμε τη σκηνή από ένα drone διερωτώμενοι: «Ποια συμφέροντα βρίσκονται στο φόντο αυτής της εικόνας που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά;».
Αν νιώθουμε μπερδεμένοι, κυνικοί ή εξαντλημένοι, είναι το αποτέλεσμα της ηθικής πίεσης που έχουμε υποστεί, για αυτό θα μας βοηθήσει να θέσουμε όρια στην πρόσληψη πληροφοριών, επιλέγοντας πηγές που αναλύουν τις δομές (τα αίτια) και όχι μόνο τα συμπτώματα (το δράμα).
Σίγουρα δεν μπορούμε να τα καταλάβουμε όλα, αλλά ας μην υποτιμούμε τη νοημοσύνη μας, τοποθετώντας τον εαυτό μας στη θέση ενός ανθρώπου που συγκινείται και συμμορφώνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις και τις σκοπιμότητες.
Ιωάννα Ν. Τριπερίνα
Ψυχολόγος MSc.
Όλο το κείμενο εδώ:
https://www.clevercareer.gr/psychologicalneeds.htm