19/02/2026
➰. आहार ठेवतो IBS ला नियंत्रित! ➰
▪️"मन करा रे प्रसन्न, सर्व सिद्धीचे कारण" हे तत्त्वज्ञान आपल्या संतांनी सांगितलेले आहे. आधुनिक विज्ञानही आता हे मान्य करत आहे की शरीराचे आरोग्य हे बऱ्याच अंशी मनाच्या स्थितीवर अवलंबून असते.
▪️संत तुकोबारायांनी मनाच्या स्थितीवर खूप भर दिला आहे. ते म्हणतात की, जर मन प्रसन्न असेल तर शरीराला आजार स्पर्शही करू शकत नाहीत.
▪️"मन करा रे प्रसन्न, सर्व सिद्धीचे कारण।
मोक्ष अथवा बंधन, सुख समाधान ईचे ठायी।।"
▪️मनाचा शरीरावर होणारा सर्वात मोठा परिणाम म्हणजे 'समाधान'. मन जर अस्थिर, लोभी किंवा रागीट असेल, तर शरीरात ताण (Stress) निर्माण होतो, ज्यामुळे पचनक्रिया आणि हृदयविकारासारखे आजार उद्भवतात. याचीच प्रचिती सध्या वेगवेगळ्या आजारांमध्ये दिसून येते. माझ्याकडे सध्या लठ्ठपणासोबतच इरिटेबल बोवेल सिंड्रोम (IBS) झालेले रुग्णही मोठ्या प्रमाणात येताना दिसतात. आहार आणि मन यांचा जवळचा संबंध आहे. आहार हा घटक मनालाही प्रभावी करतो. "जैसा आहार, वैसा विचार" - अन्नाचा परिणाम मनावर आणि मनाचा शरीरावर होतो. त्यामुळे IBS नियंत्रणात ठेवण्यासाठी कोणता आहार घ्यायला हवा हे आपण पाहणार आहोत.
▪️इरिटेबल बोवेल सिंड्रोम (IBS) हा पोटाचा एक जुनाट (chronic) विकार आहे, जो मोठ्या आतड्याला प्रभावित करतो. होय, योग्य आहार आणि जीवनशैलीच्या मदतीने IBS ची लक्षणे नक्कीच नियंत्रणात राहू शकतात.
१. IBS साठी योग्य आहार (काय खावे?)
हा आहार पचनास हलका आणि आतड्यांना आराम देणारा असावा.
* विरघळणारे फायबर (Soluble Fiber): हे मल मऊ करते आणि पचन सुधारते.
* ओट्स, गाजर, भोपळा, रताळे.
* हलकी फळे: पपई, केळी, डाळिंब, संत्री, द्राक्षे.
* प्रथिने (Proteins): अंडी, भाजलेले चिकन किंवा मासे (जास्त तेल न वापरता).
* भाज्या: दुधी भोपळा, तोंडली, पडवळ, पालक (शिजवलेले).
* पाणी: भरपूर पाणी प्या (दिवसाला ८-१० ग्लास).
२. टाळायचे पदार्थ (काय खाऊ नये?)
काही पदार्थ पोटातील गॅस आणि वेदना वाढवू शकतात.
* FODMAP पदार्थ: हे पचायला जड असतात. (उदा. कांदा, लसूण, कोबी, फ्लॉवर, मशरूम).
* दुग्धजन्य पदार्थ: दूध आणि दुधाचे पदार्थ (जर तुम्हाला लॅक्टोज इनटॉलरन्स असेल तर). दही बऱ्याच जणांना चालते.
* ग्लूटेन (Gluten): गहू, बार्ली, राई.
* गोड पदार्थ आणि कृत्रिम स्वीटनर्स: पेस्ट्री, केक, सोडा, शीतपेये.
* कडधान्ये: राजमा, चणे, वाटाणा (हे गॅस वाढवू शकतात).
* कॅफिन आणि अल्कोहोल: कॉफी, चहा, दारू.
३. आहाराची योग्य पद्धत :
फक्त 'काय' खाता यापेक्षा 'कसे' खाता हे देखील महत्त्वाचे आहे.
* कमी प्रमाणात वारंवार खा: एकाच वेळी जास्त जेवण्याऐवजी दिवसातून ४-५ वेळा थोडे थोडे खा.
* चावून खा: अन्न नेहमी सावकाश आणि नीट चावून खावे.
* वेळेचे पालन: जेवणाची वेळ निश्चित ठेवा.
* ताणतणाव टाळा: ताणतणाव (Stress) हा IBS चा सर्वात मोठा ट्रिगर आहे. योगासने आणि प्राणायाम करा.
* डायरी ठेवा: तुम्ही काय खाता आणि त्यामुळे पोटावर काय परिणाम होतो, याची डायरी ठेवा. यावरून तुम्हाला तुमचे 'ट्रिगर फूड्स' समजतील.
प्रत्येकाचे शरीर वेगळे असते. त्यामुळे काय खाल्ल्याने त्रास होतो आणि काय खाल्ल्याने आराम मिळतो, हे स्वतः निरीक्षण करून ठरवणे सर्वात योग्य आहे. यासोबतच तुमचे डॉक्टर आणि आहारतज्ज्ञ यांचा सल्ला अवश्य घ्या.
तणाव कमी करण्यासाठी हे करा.
तणाव (Stress) आणि IBS यांचा खरोखरच खूप जवळचा संबंध आहे, कारण आपली पचनसंस्था आणि मेंदू एकमेकांशी जोडलेले असतात (Gut-Brain Axis). जेव्हा तुम्ही तणावात असता, तेव्हा मेंदू पोटाला सिग्नल देतो, ज्यामुळे वेदना, गॅस आणि पेटके वाढतात. पोटाच्या डाव्या बाजूला वेदना होतात.
ताणतणाव कमी करण्यासाठी आहारासोबत तुम्ही खालील गोष्टी करायला हव्यात:
१. योगासने आणि व्यायाम :
व्यायामामुळे शरीरात 'एंडोर्फिन' (Endorphins) नावाचे आनंदी संप्रेरक तयार होतात, जे नैसर्गिकरित्या ताण कमी करतात.
* वज्रासन: जेवणानंतर ५-१० मिनिटे वज्रासनात बसल्याने पचन सुधारते आणि मानसिक शांती मिळते.
* पवनमुक्तासन: हे आसन पोटातील गॅस बाहेर काढण्यासाठी अत्यंत प्रभावी आहे.
* दररोज चालणे: दिवसातून किमान ३० मिनिटे मोकळ्या हवेत चालल्याने मन प्रसन्न राहते.
२. प्राणायाम आणि श्वासोच्छवासाचे व्यायाम
* अनुलोम-विलोम: यामुळे मज्जासंस्था शांत होते.
* भ्रामरी प्राणायाम: मानसिक ताण आणि चिंता कमी करण्यासाठी हे उत्तम आहे.
* दीर्घ श्वास (Deep Breathing): जेव्हा तुम्हाला पोटात जास्त दुखत असेल किंवा अस्वस्थ वाटत असेल, तेव्हा ५-१० वेळा दीर्घ श्वास घ्या. यामुळे पोटाचे स्नायू शिथिल होतात.
३. पुरेशी आणि शांत झोप :
झोपेच्या अभावामुळे 'कोर्टिसोल' (Stress hormone) वाढतो, जो IBS ची लक्षणे तीव्र करतो.
* दररोज ७-८ तास झोप घ्या.
* झोपण्यापूर्वी किमान १ तास मोबाईल किंवा लॅपटॉप वापरणे टाळा.
४. छंद जोपासा (Mindfulness) :
* ध्यान (Meditation): दिवसातून फक्त १० मिनिटे शांत बसून ध्यान केल्याने मेंदू आणि पोट यातील समन्वय सुधारतो.
* वाचन किंवा संगीत: तुमच्या आवडीचे संगीत ऐकल्याने किंवा पुस्तक वाचल्याने मन विचलित होते आणि तणाव कमी होतो.
५. 'गट-ब्रेन' सुसंवाद सुधारण्यासाठी काही सवयी
* जेवताना शांत राहा: जेवताना टीव्ही पाहणे, मोबाईल वापरणे किंवा वाद घालणे टाळा. शांतपणे जेवल्याने पोटाला अन्नावर प्रक्रिया करणे सोपे जाते.
* स्वतःला वेळ द्या: कामाच्या व्यापातून स्वतःसाठी थोडा वेळ काढा.
६. डॉक्टरांचा किंवा समुपदेशकाचा सल्ला :
जर ताण खूपच जास्त असेल आणि त्यामुळे पोटाचा त्रास असह्य होत असेल, तर मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा समुपदेशकाची मदत घेण्यास संकोच करू नका.
कधीकधी 'कॉग्निटिव्ह बिहेवियरल थेरपी' (CBT) मुळे IBS च्या रुग्णांना मोठा फायदा होतो.
एक सोपा नियम लक्षात ठेवा. "प्रसन्न मन, तर निरोगी तन." तुम्ही जितके शांत राहाल, तितका तुमच्या पोटाचा त्रास कमी होईल.
▪️अधिक माहितीसाठी ▪️
👉Shri Ramkrishna Homoeopathic Clinic And Healing Center
https://www.facebook.com/share/14H8sjmr8RJ/ ( Clinic Page Link )
👉https://www.facebook.com/share/p/1CJu1T3gQs/
🔹 या माझ्या फेसबुक पेजला दिली आहे
🍁औषधी घेण्यासाठी कुरियर सेवा सुद्धा ऊपलब्ध आहे. 🍁
▪️▪️संपर्कासाठी पत्ता▪️▪️
⚕️ डाॅ.महेश आखरे 🩺
🍁( एम. डी.) होमिओपॅथी.
🍁 र. न..44069 ( एम. यू एच. एस नाशिक, विद्यापीठ)
🍁श्री रामकृष्ण होमिओपॅथिक क्लिनिक,
🍁 दू.न.१२४, श्री स्वामी समर्थ ,संकुल नांदुरा रोड ..खामगांव 🔹 🍁पिन ....४४४३०३.
🍁तालुका..खामगांव. 🍁जिल्हा .बुलढाणा.
(अपॉइंटमेंट आणि कॉल करण्यासाठी.)
🍁📞 094235 65648.
🍁आपले रिपोर्ट्स, व आपली माहिती..9423565648. या व्हॉट्स अप न वर पाठवावी.
🍁 टीप....( आपली केस हिस्टरी,घेऊन व आपले, रिपोर्ट्स बघून, आपणाशी फोन वर बोलुन, आपणास होमिओपॅथिक औषधी कुरियर सुद्धा करता येतील.)
Shri Ramkrishna Homoeopathic Clinic And Healing Center DrMahesh Akhare
⚕️डाॅ. महेश आखरे.🩺
▪️( एम.डी.) होमिओपॅथी.🍁
▪️श्री रामकृष्ण होमिओपॅथिक क्लिनिक.🍁
▪️आजाराचे मुळातून समुळ नष्ट करणारी, उपचार पद्धती, होमिओपॅथी.
▪️( अपॉइंटमेंट आणि कॉल करण्यासाठी. )
▪️📞 94235 65648.
▪️ औषधी पाठविण्यासाठी, कुरिअर सेवा उपलब्ध.