08/02/2026
نەخۆشی دەست و دەم و پێ (Hand, Foot, and Mouth Disease) نەخۆشییەکی ڤایرۆسی باوە کە زیاتر لە وەرزی ھاوین و پاییزدا بڵاودەبێتەوە، بەتایبەتی لەنێوان منداڵانی تەمەن خوار ٥ ساڵ.
ئەمەی خوارەوە کورتەیەکی زانیارییە گرنگەکانە دەربارەی ئەم نەخۆشییە:
١. نیشانە سەرەکییەکان
نیشانەکان زۆربەی کات ٣ بۆ ٦ ڕۆژ دوای تووشبوون دەردەکەون:
• تا: زۆرجار بە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی دەست پێ دەکات.
• برینی دەم: پەڵەی سوور یان بڵقی بچووک لەناو دەم، سەر زمان و پووک کە دەبێتە هۆی ئازار لە کاتی قووتدانی خواردن.
• پەڵەی پێست: دەرکەوتنی پەڵەی سووری بێ خورۆشت یان بڵقی ورد لەسەر لەپی دەست، بنی پێ، و هەندێکجار لەسەر سمتی منداڵەکە.
• کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن: بەهۆی ئازاری ناو دەمەوە منداڵەکە ناتوانێت بەباشی شت بخوات.
٢. هۆکار و گواستنەوە
ئەم نەخۆشییە بەهۆی جۆرە ڤایرۆسێکەوەیە (زۆربەی کات ڤایرۆسی کۆکساکی) و زۆر بە خێرایی دەگوازرێتەوە لەڕێگەی:
• کۆکە و پژمین.
• دەست لێدان لەو بڵقانەی لەسەر جەستەی تووشبووەکە هەیە.
• بەکارهێنانی کەلوپەلی کەسی تووشبوو (وەک پەرداخ و کەوچک).
٣. چارەسەر و دەرمان
تا ئێستا هیچ دەرمانێکی تایبەت (وەک دژەبەکتریا) بۆ ئەم ڤایرۆسە نییە، بەڵکو تەنها نیشانەکانی چارەسەر دەکرێن:
• دابەزاندنی تا: بەکارهێنانی پاراسیتامۆڵ یان پڕۆفین (بەپێی ڕێنمایی پزیشک).
• خواردنەوەی شلەمەنی: زۆر گرنگە منداڵەکە ئاو و شەربەتی سارد بخواتەوە بۆ ئەوەی جەستەی وشک نەبێتەوە.
• خواردنی نەرم: پێدانی ماست، جێڵاو، و شۆربای شلەتێن کە ئازاری دەمی زیاد نەکەن.
• دوورکەوتنەوە لە ترشەمەنی: پڕتەقاڵ و لیمۆ و خواردنی توند ئازاری ناو دەمی زیاتر دەکەن.
دکتۆر پشدەر عبداللە اسماعيل
پسپۆڕی نەخۆشیەکانی منداڵان
