توانا ئەمین-Twana Amin

05/11/2025

29/09/2025

توێژینەوەیەکی نوێ بۆمان ڕوون دەکاتەوە خواردنەوە گازییەکان (Soft Drink) پەیوەندییان بە خەمۆکییەوە هەیە.
لەم توێژینەوە نوێیە، چەند شتێکی گرنگ ڕوون کراوەتەوە.
بینیویانە لای ئەو کەسانەی خواردنەوە گازییەکان دەخۆنەوە ،خەمۆکی زیاترە و لای هەندێکییان توندی نیشانەکانی خەمۆکی و بە تایبەت لای ئافرەتان.
ئەوەیان ڕوون کردۆتەوە کاتێک زۆر خواردنەوەی گازدار دەخۆینەوە، بەکتریای ناو ڕیخۆڵەمان دەگۆڕێت. جۆرێک بەکتریا بە ناوی Eggerthella زیاد دەبێت، و ئەم بەکتریایە پەیوەندی هەیە بە دڵتەنگییەوە (Borkent et al, 2022).
بەڵام، ئەم بەکتریایە تەنها بەشێکی بچووکی کێشەکە ڕوون دەکاتەوە (نزیکەی ٣-٥٪). واتە هۆکاری تری زۆریش هەن...
بێگومان توێژینەوەکە نەیتوانیوە هەموو شتێک ڕوون بکاتەوە لەسەر پەیوەندییەکە و پێویستە لێکۆڵینەوەی ووردتر بکرێ، بەڵام، دەتوانن ئەوەمان پێ بڵێن کە زۆر خواردنەوەی گازییەکان باش نیین بۆ دەروونمان و کەمکردنەوەی ئەم خواردنەوانە ڕەنگە یارمەتیدەر بێت بۆ تەندروستی دەروونی.
لینکی توێژینەوەکە:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40991280

22/09/2025

پڕۆژەی داهاتوومان
سەرجەم خزمەتگوزارییە دەروونییەکان پێشکەش دەکەین

بۆ پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری دەروون درووستی

12/08/2025

هەمیشە خۆت بپارێزە لە ماددە ھۆشبەرەکان و هەرگیز تاقییان مەکەوە.

17/07/2025

چارەسەری دەروونی و سۆشیال میدیا!

06/06/2025

جەژنتان پیرۆزبێت

24/04/2025

ئایا بازاڕکردن دەبێتە هۆی ئالودەبوون؟ بەپێی زانست، بەڵێ!

هەرچەندە "خووگرتن بە بازاڕکردن" لە کتێبە پزیشکییەکاندا (DSM-5 یان ICD-11) بە فەرمی تۆمار نەکراوە، بەڵام توێژینەوە زانستییەکان پشتگیری دەکەن.
زانستی پشت ئەمە:
- لەکاتی کڕیندا، مێشک ماددەی "دۆپامین" دەردەدات کە هەستی خۆشی دەبەخشێت
- بە دووبارەبوونەوە، مێشک راهاتوو دەبێت و پێویستی بە "بڕی" زیاتر دەبێت بۆ هەمان هەستی خۆشی
- ئەمە هەمان ئەو سیستەمەیە کە لە خووگرتن بە ماددەکان و قومار کاردەکات

**بۆچوونی من:** خووگرتنەکان لە راستیدا رێگایەکن بۆ خۆ دەربازکردن لە کێشە هەستیارییەکان - کەسێک رەفتارێکی پاداشت-بەخش بەکاردێنێت بۆ "چارەسەرکردنی" ناڕەحەتی دەروونی، بەڵام چونکە کێشە بنەڕەتییەکان چارەسەر ناکرێن، سوڕێکی خراپ دروست دەبێت.

**نیشانە سادەکانی خووگرتن بە بازاڕکردن**
- بیرکردنەوەی بەردەوام لە بازاڕکردن
- هەستکردن بە ناچاری بۆ کڕین
- کڕین تەنانەت کاتێک پێویستت بە شتەکان نییە یان توانای دارایت نییە
- هەستکردن بە خەمۆکی کاتێک ناتوانیت بازاڕ بکەیت

مەبەستدار بوون لە خەرجکردنماندا و دۆزینەوەی رێگای تر بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هەستەکانمان زۆر گرنگە بۆ تەندروستی دەروونی و دارایی.

And what to do about it.

02/04/2025

💙 ڕۆژی جیهانی ئۆتیزم 💙

"سەیرە، ناتوانێت قسە بکات، بەڵام مۆسیقای فێربووە."
"سەیرە، ناتوانێت سەیری چاوت بکات، بەڵام تەواوی سیستەمی کۆمپیوتەرەکەی چاک کردەوە."
"سەیرە، کۆنترۆڵی هەڵچوونەکانی ناکات، بەڵام هەموو پلانیتەکانی کۆمەڵەی خۆر لەبەرە."

ئەوانەی کە دەڵێن "سەیرە" لەوانەیە ڕاستییەکی گەورەتر نەبینن:

ئۆتیزم گۆشەیەکی جیاوازی مێشکی مرۆڤە کە ئێمە هێشتا بەتەواوی نەمانتوانیوە تێی بگەین.

بۆ هەموو ئەو دایک و باوکانەی کە شەو و ڕۆژ خەبات دەکەن.
بۆ هەموو ئەو مندالانەی کە لە نێو سیستەمێکدا خەبات دەکەن کە بۆ ئەوان دیزاین نەکراوە.
بۆ هەموو ئەو پێگەیشتووانەی کە هەموو ڕۆژێک ئازایەتی پیشان دەدەن.

ئێوە بینراون. ئێوە بیستراون. ئێوە بەنرخن.

28/03/2025

کلینیکێکی دەروونی باش ئەوەیە کە هەر کەسێک تەنها لە بواری خۆیدا کار دەکات — پسپۆڕەکان تەنها ئەو کارە دەکەن کە فێری بوون، نەک کەسێک هەموو شتێک بکات.

14/02/2025

چۆن ڕۆژی خۆشەویستی سوود لیوەربگرین بۆ باشکردنی پەیوەندیەکانمان؟
فەرموون ئەم بابەتە بخوێنەوە
کێشە لە پەیوەندییەکاندا چەندین هەستی جیاواز دروست دەکات، وەک تووڕەیی، ترس، دڵتەنگی و بێزاری. چارەسەری هزری-ڕەفتاری (CBT) فێرمان دەکات کە زۆربەی ئەم هەستانە لە "بیرکردنەوەی خۆکار"ەوە سەرچاوە دەگرن - ئەو بیرۆکانەی کە بەبێ هەوڵدان دێنە مێشکمانەوە و زۆر جار دروست نین.
لە پەیوەندییەکاندا، هەردوو لایەن بیرکردنەوەی خۆکاریان هەیە دەربارەی یەکتری. ئەم بیرۆکانە و هەستە پەیوەندیدارەکان دەتوانن ببنە هۆی کێشە. د. ئارۆن بێک لە کتێبی "خۆشەویستی بەس نییە"دا باسی ئەمە دەکات. با بزانین CBT چۆن دەتوانێت یارمەتیمان بدات بۆ باشترکردنی پەیوەندییەکانمان:
١. تەرکیز بکە لەسەر ئەوەی دەتوانیت کۆنترۆڵی بکەیت:
- ناتوانیت کۆنترۆڵی ڕەفتار و بیرکردنەوەی کەسی بەرامبەر بکەیت
- بەڵام دەتوانیت کۆنترۆڵی ڕەفتاری خۆت و تێگەیشتنت لە ڕەفتاری ئەو بکەیت
٢. چاودێری بیرکردنەوە خۆکارییەکانت بکە:
- کاتێک هەستێکی نەرێنیت هەیە، ڕاوەستە و بپرسە "بۆچی وا هەست دەکەم؟"
- نموونە: ئەگەر هاوبەشەکەت درەنگ هاتە ماڵەوە و تۆ تووڕە بوویت، لە خۆت بپرسە "بۆچی وا بیر دەکەمەوە؟"
- هەوڵ بدە بیر لە هۆکاری تر بکەیتەوە: لەوانەیە لە کار گیری خواردبێت، لە هاتوچۆدا بێت، یان کاری تری هەبووبێت
٣. سەرنجی یاساکانی خۆت بدە:
- هەموومان یاسای تایبەتمان هەیە دەربارەی چۆنیەتی پەیوەندییەکان
- ئەم یاسایانە لە ئەزموونی ژیانمانەوە دێن: خێزان، کەلتوور، و ئەزموونەکانی پێشوومان
- هەندێک یاسا بەسوودن، هەندێکیان پێویستیان بە گۆڕینە
٤. دروستکردنی پەیوەندی باشتر:
- لەگەڵ هاوبەشەکەت لیستێک دروست بکە لەو شتانەی کە پەیوەندییەکی باشتان پێ دروست دەکەن
- بە "ئێمە" دەست پێبکە و بە شێوەیەکی ئەرێنی بینووسە
- نموونە: "ئێمە کات بۆ یەکتری تەرخان دەکەین" یان "ئێمە گوێ لە یەکتری دەگرین"
٥. وەرگرتنی یارمەتی پیشەیی:
- هەندێک جار پێویستمان بە یارمەتی چارەسەرکاری شارەزا هەیە
- چارەسەرکاری CBT دەتوانێت یارمەتی هەردوو لایەن بدات بۆ:
* باشترکردنی شێوازی پەیوەندیکردن
* فێربوونی کۆنترۆڵکردنی هەستەکان
* چارەسەرکردنی کێشە دەروونییەکان وەک خەمۆکی و دڵەڕاوکێ
لەکۆتاییدا، پەیوەندییەکی تەندروست پێویستی بە هەوڵی هەردوو لایەن هەیە. بە تێگەیشتن لە بیرکردنەوە خۆکارییەکانمان و کارکردن لەسەر گۆڕینی ئەو بیرۆکانەی کە یارمەتیدەر نین، دەتوانین پەیوەندییەکی بەهێزتر و درێژخایەنتر دروست بکەین.
توانا ئەمین-Twana Amin

13/01/2025

بەپێی ڕاپرسی ساڵانەی کۆمەڵەی دەروونناسی ئەمریکی، سترێس (فشاری دەروونی) لە ئەمریکا ساڵ دوای ساڵ خراپتر بووە:

لە ٢٠٢٤، ٤٣٪ ی گەورەکان وتیان ئەمساڵ زیاتر دڵەڕاوکێیان هەیە لەچاو ساڵی ٢٠٢٣.
لە ٢٠٢٣، ٣٧٪ وتیان زیاتر دڵەڕاوکێیان هەبوو لەچاو ساڵی ٢٠٢٢.
لە ٢٠٢٢، ٣٢٪ وتیان زیاتر دڵەڕاوکێیان هەبوو لەچاو ساڵی ٢٠٢١.
بە داخەوە هیچ توێژینەوەیەکی دەقیەقمان نیە لە کوردستان ئەو زانیارەمان پێبدات کە داتایەکە چۆنە؟! بەڵام بێگومان پێشبینی دەکرێت بەرزبێت..

با بیر بکەینەوە: بە بۆچوونی تۆ چ فاکتەرێک لە ئاستی کۆمەڵگادا دەتوانێت یارمەتی بدات بۆ گۆڕینی ئەم ڕێڕەوە لە ساڵی ٢٠٢٥؟
https://www.psychiatry.org/news-room/news-releases/annual-poll-adults-express-increasing-anxiousness

چارەسەرکاری دەروونی مۆڵەت پێدراو
Licensed Clinical Psychologist

BICBT