05/12/2023
Laufabrauðsjárn og heimarafstöðvar.
Leit mín að hinu fullkomna laufabrauðsjárni endaði í heimabyggð. Það var líka einhvern veginn viðeigandi þar sem rennismiðurinn hóf slíka smíði sama ár og ég fæddist. Mælti ég mér mót við hann í morgunsárið og fékk góðar leiðbeiningar um hvar hann væri að finna í Háheiði 6 á Selfossi.
Hinn glaðlegi reynslubolti og rennismiður, Björn Jensen tók brosandi á móti mér á sínu afar snyrtilega, bjarta og velbúna renniverkstæði. Ég hef aldrei séð jafnmarga rennibekki á einum stað, enda ekki komið inn á eitt einasta slíkt verkstæði. Lyktin í loftinu og bekkirnir urðu til þess að að hugurinn hvarflaði í örstutta endurminningarheimsókn í Stöðina í Svínadal og staldraði í sekúndubrot við hinn smágerða og upphaflega fótstigna rennibekk afa míns sem hann nýtti við rafstöðvasmíði og fleira.
Björn bauð mér að skoða þau koparjárn sem hann átti tilbúin en á skrifborði hans voru einnig fjöldi koparskafta sem hann átti eftir að setja bæði hjólin og lakkaðar trékúlur á. Á einum rennibekknum biðu fagurlega renndar og lakkaðar gullregnskúlur í röðum eftir að verða fyrir valinu á næsta skaft.
Augu mín fundu strax laufabrauðsjárnið sem mig langaði mest í en kúla þess var úr palisander og hafði verið á járni eiginkonu Björns sem langaði að skipta og fá nýjan lit. Ég valdi því kúlu með sögu sem gerir laufabrauðsjárnið enn skemmtilegra í mínum augum.
Í spjalli okkar Björns kom í ljós að áhugasvið okkar lágu skemmtilega saman og uppveðraðist hann allur þegar hann heyrði af áformum mínum að skrifa sögu afa og smíði rafstöðva. Björn hafði nefnilega reynslu á því sviði en fyrir þrjátíu árum síðan fékk hann það verkefni að gera upp og setja upp á Stóru Borg í Grímsnesi, eldri innflutta túrbínu sem fengin var frá bæ undir fjöllunum. Ótrúlegt nokk þá er sautján metra fallhæð í mýrinni í landi Stóru Borgar og vatnið nokkuð stöðugt og malar túrbínanna enn gull fyrir eiganda sinn.
Tjáði Björn mér með glampa í augum að þetta hefði verið skemmtilegasta verkefni sem hann hefði komið að í sinni vinnu. Stemmingin sem heimarafmagnið bjó til á Stóru Borg var honum eftirminnileg en þar var rafmagnið einnig nýtt til húsh*tunar og þegar stóð til að elda var rafmagnið tekið af hitatúbunni yfir á eldavélina. Þegar nútímatækni bauð upp á var því komið þannig fyrir að rafstöðin er látin ganga á fullum afköstum og tekur túban það til upphitunar, þegar þarf að elda eða annað þá dregur aðeins sjálfkrafa úr rafmagninu inn á túbuna.
Benti Björn mér á að hans eigin verkfæri væru að verða barn síns tíma, nú færi smíði sem hans meira og minna fram í tölvustýrðum tækjum. Vonandi verður saga þessa glaðlega rennismiðs sögð en hann er einn þeirra fjölmörgu sem ég hef hitt í gagnaöflun minni sem vilja alls ekki sjá sögu heimarafstöðva glatast né þeirra verkfæra sem nýtt voru í upphafi til smíðanna. Tími og hugvit leggja tækninni lið og fortíðin gleymist fljótt ef sögunni er ekki haldið á lofti.
Þessi stutta heimsókn á renniverkstæði Björns renndi enn frekar stoðum undir þá fyrirætlun mína að gera sögu afa og þar með smíði heimarafstöðva á Íslandi skil. Lífið sendir manni stundum falleg og ýtin skilaboð um að halda áfram og í þetta skiptið voru skilaboðin til mín í formi eldri rennismiðs sem smíðar undurfalleg laufabrauðsjárn.
