14/09/2025
ဆေးပညာဘာသာစကားဖြင့် Proton Pump Inhibitor လို့ခေါ်ပါတယ်။ ဒါဟာ PPI ဆေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း လျှော့ချပြီး ရပ်တန့်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဆေးတွေရဲ့ နာမည်အပြည့်အစုံက Proton Pump Inhibitors (PPIs) ဖြစ်ပြီး ဥပမာဆေးအမည်တွေအနေနဲ့ Omeprazole, Esomeprazole, Pantoprazole, Lansoprazole စတာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။
ဆိုတာ ဘာလဲ？
ဒါဟာ လူနာတစ်ယောက်အတွက် ဆက်လက်သောက်သုံးဖို့ လိုအပ်ချက် မရှိတော့တဲ့ (ဒါမှမဟုတ်) ဆေးရဲ့ဆိုးကျိုးတွေက ကောင်းကျိုးထက် ပိုများလာတဲ့အခါမှာ၊ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်နဲ့အညီ ဆေးပမာဏကို စနစ်တကျ လျှော့ချပြီး ရပ်တန့်တဲ့ စနစ်ကျတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်ပါတယ်။
#ဘာကြောင့်ဒီလိုဆေးလျှော့ချ/ရပ်ဖို့ လုပ်ရတာလဲ？
PPI ဆေးတွေဟာ အစာအိမ်အချဉ်ပေါက်ခြင်းနဲ့ ရင်ပူခြင်းကို အလွန်ထိရောက်စွာ ကုသနိုင်ပေမယ့် ကြာရှည်စွာ (နှစ်ချီပြီး) သောက်သုံးမယ်ဆိုရင် ဆိုးကျိုးတွေ ရှိလာနိုင်လို့ပါ။
ဒါကြောင့် ဆေးရဲ့ကောင်းကျိုးက ဆိုးကျိုးထက် ပိုများနေသေးသမျှ ကာလအတွက်သာ ဆက်သောက်သင့်ပြီး မလိုအပ်တော့ရင် ရပ်သင့်ပါတယ်။
#ဘယ်လိုလုပ်ရပါသလဲ？
ဆရာဝန်နဲ့ တိုင်ပင်ပြီးမှသာ လုပ်ရမယ့် လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် မရပ်ရပါ။ ဆရာဝန်က အောက်ပါနည်းလမ်းတစ်ခုခုကို ညွှန်ကြားလိမ့်မယ်။
1. ဆေးပမာဏကို တဖြည်းဖြည်းချင်း လျှော့ချခြင်း (Dose Tapering)
· ဥပမာ - တစ်နေ့တစ်ကြိမ် သောက်နေရသူကို တစ်ရက်ခြား တစ်ကြိမ် (သို့မဟုတ်) တစ်ပတ်ကို နှစ်ကြိမ်/သုံးကြိမ် စသဖြင့် လျှော့ခိုင်းပါတယ်။
2. "On-Demand" Therapy သို့ ပြောင်းလဲခြင်း
· ဆေးကို နေ့စဉ်ပုံမှန်မသောက်တော့ဘဲ လက္ခဏာတွေ ပြန်ပေါ်လာမှသာ သောက်ဖို့ ညွှန်ကြားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
3. ပိုပျော့တဲ့ အက်ဆစ်လျှော့ဆေးများနဲ့ အစားထိုးခြင်း (Step-Down Therapy)
· PPI ကနေ H2 Receptor Antagonists (ဥပမာ - Famotidine, )Antacid)လိုမျိုး အာနိသင်ပိုပျော့တဲ့ဆေးတွေကို ပြောင်းသောက်ခိုင်းပါတယ်။
4. နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းနဲ့ တွဲဖက်ခြင်း (Lifestyle Modifications)
· ဆေးလျှော့တဲ့အခါ လက္ခဏာတွေ မပြန်ပေါ်အောင် အောက်ပါတို့ကို ပြုလုပ်ဖို့ အကြံပေးပါလိမ့်မယ်။
· အဆီများတဲ့အစား၊ အချဉ်ဓာတ်များတဲ့အစား၊ စပ်တဲ့အစား၊ ချောကလက်နဲ့ ကဖင်းဓာတ် ရှောင်ပါ။
· ညနေစာ မစားခင် အနည်းဆုံး ၃ နာရီ အလိုမှာ စားပါ။
· အစား အလွန်အကျွံ မစားပါနဲ့။
· ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းပါ။
· အိပ်ရာမဝင်ခင် အစာစားခြင်း ရှောင်ပါ။
· ဆေးလိပ်ဖြတ်ပါ။ ရင်ပူရောဂါကို ပိုဆိုးစေနိုင်ပါတယ်။
· အိပ်ရာခေါင်းရင်းကို မြှင့်ထားအိပ်ပါ။
#ဘယ်သူတွေ PPI Deprescribing လုပ်သင့်သလဲ？
· PPI ဆေးကို အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ကြာရှည်စွာ သောက်နေသူများ
· ဆေးရဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး တစ်ခုခုကို စတင်ခံစားရသူများ
· GERD ရောဂါမဟုတ်ဘဲ အခြားအကြောင်းပြချက်များဖြင့် ဆေးစသောက်ထားရပြီး ပြဿနာပြေလည်သွားသူများ
#သတိထားရမည့်အချက် - Barrett's esophagus လို ပြင်းထန်တဲ့ အစာပြွန်ရောဂါရှိသူတွေ၊ PPI မပါရင် ရင်ဘတ်အောင့်တဲ့ဝေဒနာ (ဥပမာ - NSAIDs သောက်ရသူများ) ရှိသူတွေကတော့ ဆရာဝန်နဲ့ မတိုင်ပင်ဘဲ ဆေးမရပ်သင့်ပါဘူး။
(ကျမ်းကိုးစာရင်း)
1. Farrell, B., Pottie, K., Thompson, W., et al. (2017). Deprescribing proton pump inhibitors: Evidence-based clinical practice guideline. Canadian Family Physician, 63(5), 354–364.
2. Freedberg, D. E., Kim, L. S., & Yang, Y. X. (2017). The Risks and Benefits of Long-term Use of Proton Pump Inhibitors: Expert Review and Best Practice Advice From the American Gastroenterological Association. Gastroenterology, 152(4), 706–715.
3. Scarpignato, C., Gatta, L., Zullo, A., & Blandizzi, C. (2016). Effective and safe proton pump inhibitor therapy in acid-related diseases – A position paper addressing benefits and potential harms of acid suppression. BMC Medicine, 14(1), 179.
4. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2014). Gastro-oesophageal reflux disease and dyspepsia in adults: investigation and management. NICE Clinical Guideline [CG184].
5. Therapeutic Guidelines Limited (eTG). Gastro-oesophageal reflux disease in adults.
Prof Thein Myint(GI) 14.9.2025
