02/10/2025
Cardiovascular-Kidney-Metabolic (CKM) Syndrome (နှလုံး၊ ကျောက်ကပ်၊ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ် ရောဂါစု) အကြောင်း
Cardio-Renal-Metabolic (CRM) Syndrome ကို အခုအခါမှာ Cardiovascular-Kidney-Metabolic (CKM) Syndrome လို့ အသိအမှတ်ပြု ခေါ်ဝေါ်လာပါပြီ။ ဒါဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆက်စပ်နေတဲ့ နှလုံး၊ ကျောက်ကပ်နဲ့ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ် (Metabolic) ဆိုင်ရာ ရောဂါများ စုပေါင်းဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ရောဂါတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
CKM Syndrome ဟာ ရောဂါတစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ဘဲ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ အခြေအနေ (၄) ခု ပေါင်းစပ်ပါဝင်တဲ့ ရောဂါအစုအဝေး တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
၁။ Cardiovascular Disease (CVD) - နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ
၂။ Kidney Disease - ကျောက်ကပ်ရောဂါ (နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါ)
၃။ Type 2 Diabetes - အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ
၄။ Obesity - အဝလွန်ခြင်း (အထူးသဖြင့် ဗိုက်ပတ်လည် အဆီများ စုပုံခြင်း)
CKM Syndrome ရဲ့ အဓိက ဆက်စပ်မှု များ (The Connection)
ဒီရောဂါတွေဟာ သီးခြားစီ ဖြစ်ပေါ်တာ မဟုတ်ဘဲ အချင်းချင်း တစ်ခုကို တစ်ခု ဖြစ်စေနိုင်တဲ့၊ ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်တဲ့ ဆက်နွှယ်မှုတွေ ရှိပါတယ်။ အဓိကအားဖြင့် အဝလွန်ခြင်းနဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အဆီပမာဏ များခြင်း/အဆီက အလုပ်မလုပ်နိုင်ခြင်း ကနေ စတင်တယ်လို့ ယူဆကြပါတယ်။
* အဆီများခြင်းက ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အင်ဆူလင် ခုခံအား (Insulin Resistance) ကို ဖြစ်စေပါတယ်။
* အင်ဆူလင် ခုခံအားကနေ အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးတိုးရောဂါနဲ့ သွေးတွင်း အဆီဓာတ်များခြင်း (Dyslipidemia) စတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
* ဒီအခြေအနေတွေ အားလုံးက နှလုံး၊ သွေးကြောတွေနဲ့ ကျောက်ကပ်တွေရဲ့ တစ်သျှူးတွေကို ပျက်စီးစေပြီး နှလုံးရောဂါ (Heart Failure, Coronary Artery Disease)၊ လေဖြတ်ခြင်း (Stroke) နဲ့ နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါ တွေကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်ပါတယ်။
CKM Syndrome ကို ရောဂါအုပ်စုတစ်ခုအနေနဲ့ သတ်မှတ်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် ဆရာဝန်တွေအနေနဲ့ ရောဂါတွေကို သီးခြားစီ မကုသဘဲ အချင်းချင်း ဆက်စပ်နေတဲ့ စနစ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ပြီး စောစီးစွာ ရှာဖွေကာ ပေါင်းစပ်ကုသဖို့ ရည်ရွယ်ပါတယ်။
CKM Syndrome ရဲ့ အဆင့်များ (Stages of CKM Syndrome)
American Heart Association (AHA) က CKM Syndrome ကို အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေနဲ့ ရောဂါပြင်းထန်မှုအလိုက် အဆင့် (၅) ဆင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားပါတယ်။
အဆင့် (၀) အန္တရာယ်ကင်းသော အခြေအနေ
CKM ရောဂါ ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်အချက် လုံးဝမရှိသူ။
အဆင့် (၁) စောစီးစွာ သတိပေးသည့် လက္ခဏာများ
ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အဆီပို (ဗိုက်ပတ်လည်အဆီ) များလာခြင်း သို့မဟုတ် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ပုံမှန်ထက် အနည်းငယ် မြင့်မားလာခြင်း (Prediabetes) စတဲ့ လက္ခဏာများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသူ။
အဆင့် (၂) ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်များ စတင်ပေါ်ပေါက်ခြင်း
ဆီးချိုရောဂါ (Type 2)၊ သွေးတိုးရောဂါ (Hypertension)၊ သွေးတွင်းအဆီဓာတ် ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း (Dyslipidemia) သို့မဟုတ် နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါ စတင်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း စတဲ့ အခြေအနေ တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ ရှိသူ။
အဆင့် (၃) အစောပိုင်း နှလုံးနှင့် သွေးကြောပြဿနာများဖြစ်ပေါ်ခြင်း
နှလုံးနဲ့ သွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ (ဥပမာ- နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ) စတင် ဖြစ်ပေါ်လာသော်လည်း ရောဂါလက္ခဏာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် မပြသေးသူ သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ အလွန်မြင့်မားနေသူ။
အဆင့် (၄) ပြင်းထန်သော နှလုံးနှင့် ကျောက်ကပ်ပြဿနာများဖြစ်ပေါ်ခြင်း
နှလုံးရောဂါလက္ခဏာများ ဥပမာ - ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း၊ ခြေထောက်ဖောခြင်း စသည့် လက္ခဏာများ ပြသပြီး နှလုံးပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း အခြေအနေများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပေါ်နေသူ။
လက္ခဏာများ (Symptoms)
CKM Syndrome ဟာ ရောဂါပေါင်းစုံပါဝင်လို့ လက္ခဏာတွေကလည်း အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်ပါတယ်။ စောစောပိုင်း အဆင့်တွေမှာ လက္ခဏာ မပြဘဲ ရှိနေနိုင်ပါတယ်။ အဆင့်မြင့်လာတဲ့အခါ တွေ့ရလေ့ရှိတဲ့ လက္ခဏာတွေကတော့-
*😥 မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
* 🦶ခြေထောက်၊ ခြေချင်းဝတ်နဲ့ ဝမ်းဗိုက်တို့မှာ ရောင်ရမ်းခြင်း
* 😮💨အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း
*❤️ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် ရင်တုန်ခြင်း
* 😩ဆီးသွားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆီးသွားများခြင်း
* 💪ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ရုတ်တရက် တက်လာခြင်း
* 😵💫ထုံကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် အာရုံစူးစိုက်မှု ခက်ခဲခြင်း
ကုသမှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှု (Treatment and Management)
CKM Syndrome ကို ကုသရာမှာ အရေးကြီးဆုံးကတော့ ဘက်ပေါင်းစုံမှ ချဉ်းကပ်ကုသခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ ရောဂါအခြေအနေကို ပိုမဆိုးလာအောင် ထိန်းချုပ်ပြီး နှလုံးရောဂါနဲ့ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းတို့ မဖြစ်ပွားစေဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
၁။ နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်း (Lifestyle Changes)
ဒါဟာ အရေးအကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပြီး အဆင့်တိုင်းအတွက် လိုအပ်ပါတယ်။
* အစားအသောက်: ဆားနည်းသော၊ အဆီနည်းသော၊ အသီးအနှံနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် များသော အစားအသောက် (ဥပမာ- DASH သို့မဟုတ် Mediterranean Diet) ကို စားသုံးခြင်း။
* ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု: တစ်ပတ်ကို အလယ်အလတ် အရှိန်ဖြင့် အနည်းဆုံး မိနစ် (၁၅၀) လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ခြင်း။
* ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းညှိခြင်း: အဝလွန်သူများအတွက် ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချခြင်း။
* ဆေးလိပ်နှင့် အရက်ဖြတ်ခြင်း။
၂။ ဆေးဝါးကုသမှု (Medication)
* သွေးတိုးကျဆေးများ: သွေးတိုးကို ထိန်းချုပ်ခြင်း။
* ဆီးချိုထိန်းဆေးများ: သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း။ (အထူးသဖြင့် CKM ရောဂါဖြစ်စဉ်တွင် အကျိုးပြုနိုင်သော SGLT2 inhibitors နှင့် GLP-1 Receptor Agonists ကဲ့သို့သော ဆေးအမျိုးအစားသစ်များ)
* ကိုလက်စထရော (အဆီ) ကျဆေးများ: သွေးတွင်းအဆီဓာတ်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း။
CKM Syndrome ဟာ အဝလွန်ခြင်း၊ ဆီးချို၊ နှလုံးရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ စတဲ့ အခြေအနေတွေ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ရောဂါစုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီရောဂါစုကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းအားဖြင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူများအနေနဲ့ အစောပိုင်း အဆင့်ကတည်းက စနစ်တကျ ရှာဖွေစစ်ဆေးခြင်း၊ ပေါင်းစပ်ကုသခြင်းနဲ့ နေထိုင်မှုပုံစံကို ပြောင်းလဲစေခြင်း စတာတွေကနေတစ်ဆင့် ရောဂါပြင်းထန်မှုကို လျှော့ချနိုင်ပြီး လူနာရဲ့ ဘဝအရည်အသွေးနဲ့ အသက်ရှည်မှုကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပါတယ်။
