Dr. Nabin Jha

31/12/2024

26/11/2024

22/02/2023

History of Yoga, the Path of my Ancestors is a 6000 year journey into origin, evolution & development of yoga. The story explores the elements of Yoga in Har...

22/02/2023

Shiva Puranam has certain astonishing details on Human Metabolism, Pregnancy, Development of Fetus and a lot more. We bring forward to you the deepest facts ...

20/08/2022

Some beautiful glimpse of training on "Clinical Application of Basti Therapy & Agnikarma" organized by NARTC.

07/10/2021

पाइल्स :
यो यस्तो रोग हो जसमा दिसा गर्न गाह्रो हुने, दिसा गर्दा रगत आउने, मासुको डल्ला बाहिर निस्कने आदि हुन्छ । विशेषगरी, कार्यव्यस्तताका साथै विभिन्न कारणले दिसा लामो समयसम्म रोक्ने, लामो समयसम्म दिसा बस्ने तथा दिसा कब्जियत हुने कारणले गर्दा नै यो रोग लाग्ने सम्भावना बढी हुन्छ । बुझ्दा सामान्य रूपमा बुझिने पाइल्सका चार चरण हुन्छन्:

पाइल्स भएका बिरामीले दिसा सजिलै खुलाउनेखालका खानेकुरा खाने, दिसा रोकेर नबस्ने, गरम मसला, मरिच र पिरो खानेकुरा नखाने, माछामासु कम खाने, हरियो सागपात, फलफूल दैनिकजसो खाने, दिनमा ३ देखि ५ लिटरसम्म पानी पिउने गर्नु लाभदायक हुन्छ ।

प्रथम चरण :
यस अवस्थामा दिसा गर्दा मासुको डल्ला बाहिर आउँदैन तर रगत बग्ने र दुखाइ भने हुने गर्दछ । यस अवस्थामा रहेको पाइल्सलाई औषधिद्वारा निको पार्न सकिन्छ ।

द्वितीय चरण :
यो अवस्थामा दिसा गर्दा मासुको डल्ला बाहिर आउँछ र दिसा गरिसकेपछि आफैँ भित्र जान्छ । यसका साथै दुख्ने अनि रगत आउनेसमेत हुन्छ । यो अवस्थासम्म पनि लामो समयसम्म औषधि सेवन गरी निको पार्न सकिन्छ ।

तृतीय चरण:
यस चरणमा दिसा गर्दा मासुको डल्ला बाहिर आउँछ र आफैँ भित्र नगई औँलाले धकेलेर भित्र पठाउनुपर्ने हुन्छ । यसका साथै बढी मात्रामा दुख्ने अनि रगत बग्ने हुन्छ । यस अवस्थासम्म आइपुगेको पाइल्स औषधिले निको नहुने भएकाले क्षारसूत्र विधिबाट नै उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ ।

चतुर्थ चरण:
यस चरणमा मासुको डल्ला बाहिर नै बसिरहन्छ साथै अत्यधिक दुखाइ र रगत बग्ने हुन्छ । समयमै उपचार नगर्दा मासुको डल्ला कुहिन थाल्दछ र संक्रमण सम्पूर्ण शरीरमा फैलिएर मान्छेको मृत्यु पनि हुन्छ ।
यो रोग १ देखि २ प्रतिशतसम्म क्यान्सरमा परिणत हुने गरेको पाइएको छ भने यो रोगको अप्रेसन गरेका बिरामीमा ३० देखि ४० प्रतिशतसम्म दोहोरिएको पाइएको छ । तर, क्षारसूत्र विधिबाट उपचार गरेका बिरामीमा भने १ प्रतिशतभन्दा पनि कममा मात्र दोहोरिने देखिएको छ । समयमै उपचार गरेमा यो रोगबाट सजिलै मुक्त हुन सकिन्छ ।

यो रोग औषधिले निको हुँदैन । यसलाई क्षारसूत्र विधिबाट उपचार गर्दा दोहोरिने सम्भावना रहँदैन र अरू जटिलता पनि आउँदैन । यो रोगका लागि सर्वाधिक गरिँदै आएको अप्रेसनमा १५ देखि १८ प्रतिशतमा दोहोरिने तथा दिसा रोक्न नसक्ने, दिसा खुस्कने समस्या देखिएको पाइन्छ ।

रोग लागेपछि के–केमा ध्यान दिने ?
पाइल्स भएका बिरामीले दिसा सजिलै खुलाउनेखालका खानेकुरा खाने, दिसा रोकेर नबस्ने, गरम मसला, मरिच र पिरो खानेकुरा नखाने, माछामासु कम खाने, हरियो सागपात, फलफूल दैनिकजसो खाने, दिनमा ३ देखि ५ लिटरसम्म पानी पिउने गर्नु लाभदायक हुन्छ ।
पाइल्स रोगले सानो–ठूलो, धनी–गरिब भन्दैन । नेपोलियन बोनापार्ट र जिम्मी कार्टरजस्ता व्यक्तिलाई पनि यो रोगले सताएको थियो भन्ने पाइन्छ । त्यसैले खानपानमा बढी ध्यान दिने गरौँ, रोग लागिहालेमा समयमै उपचार गरौँ ।

07/10/2021

१. पिसाबको infection वा पिसाब नलीको infection वा UTI (Urinary Tract Infection) भनेको के हो ?
-- (पोष्टको चित्र हेर्नुस) Urinary Tract भन्नाले Urine अर्थात् पिसाब निर्माण हुने स्थल Kidney (किड्नी), किड्नीबाट उक्त पिसाब तल झार्ने Ureter, पिसाब जम्मा हुने पिसाब-थैली (bladder) र त्यहाँबाट तल ओराल्ने नली urethra को सम्पूर्ण tract (पथ) लाई Urinary Tract भनिन्छ । यो tract (पथ) को जुन सुकै भागमा जिबाणुले आक्रमण गरेपनि पिसाबको infection वा पिसाब नलीको infection वा UTI (Urinary Tract Infection) भनिने गरिन्छ । जब जिबाणुहरु (प्राय) पिसाब नली (Urethra) बाट उक्लदै माथि तर्फ लाग्छन र पिसाब-थैली (bladder) वा अझ त्यो भन्दा पनि माथि गएर Ureter वा अझै माथि गएर Kidney सम्म पुगेर त्यसको भित्रि भागको कोषहरुमा आक्रमण गर्छन तब पिसाब पोल्ने, बारम्बार पिसाब फेर्न मन लाग्ने, पिसाब अलि धमिलो वा रगत देखिने, शरीरमा अलि धेरै थकित महसुस हुने वा कोखा दुख्ने जस्तो लक्षण देखिन थाल्छ । यस्तो अवस्थालाई UTI भएको भनेर भनिन्छ ।

२. पुरुषलाई भन्दा महिलालाई धेरै UTI (Urinary Tract Infection) हुने सम्भावना किन हुन्छ?
-- लगभग ९०% cases मा दिसामा सामान्य रुपमा हुने जिबाणु पिसाब नली हुँदै माथि गएर UTI हुने गर्छ । हाम्रो शरीरको रोग प्रतिरक्षा प्रणाली (immune system) ले ति जिबाणुहरुमाथि आक्रमण गरिदिने गर्छ । तर कहिले काहीं जिबाणुहरु यति धेरै पिसाब नलीमा हुन्छन कि प्रतिरक्षा प्रणालीले थेग्न सक्दैन । कसै-कसैको प्रतिरक्षा प्रणाली बिभिन्न कारणले कम्जोर हुँदा थोरै भएका जिबाणु पनि छिटो छिटो फैलन थाल्छन । हामीले अलि धेरै पानी पिउँदा पिसाब पनि धेरै लाग्ने गर्छ जसले गर्दा माथि उक्लिरहेको जिबाणुलाई पिसाब मार्फत तल झार्न र बाहिर फ्याँक्न सहयोग पुग्छ । Urinary tract मा जिबाणु जति माथि उकालो तर्फ लाग्यो उति नै धेरै समस्या दिने र रोग झनै धेरै बल्झने हुन्छ । (चित्र हेर्नुहोस) देब्रे पट्टि महिलाको र दाहिने पट्टि पुरुषको urinary tract हो । चित्रमा फेरी ध्यान दिनुहोस; महिलाको urethra (पिसाबथैली देखि - तल बाहिरको दुरी) पुरुषको भन्दा निकै छोटो छ । महिलाको urethra निकै छोटो भएकाले जिबाणुहरु पिसाब थैलीमा पुग्न धेरै समय लाग्दैन जसले गर्दा महिलामा infection हुने सम्भावना पनि धेरै रहन्छ।

३. लक्षण अनुसार Urinary tract को कुन भागमा infection भयो भनेर कसरी थाहा पाउने?
-- पिसाब-थैली (bladder) सम्म वा यस वरीपरिको भागसम्म जिबाणुले असर गर्दा देखिने लक्षणहरु: पिसाब पोल्ने, बारम्बार पिसाब फेर्न मन लाग्ने, पिसाब रोक्न नसकिने, पिसाब गनाउने, पिसाब अलि धमिलो वा रगत देखिने
{{** पुरुषमा प्रसटेट (prostate) मा infection हुँदा पनि यी लक्षणहरु देखिन सक्छ । चित्रको तल्लो भागमा हेर्नुस महिलामा prostate हुँदैन। }}
{{**बृद्धहरुमा (प्राय ७० बर्षको उमेर भन्दा माथि महिला-पुरुष दुबैमा) UTI भएमा केहि दिन चेतना गुमाएको जस्तो हुने, भ्रमित हुने, छट्पटाउने, आत्तिएको जस्तो हुने समस्या शुरुमा देखिन सक्छ }}
-- Kidney (किड्नी) सम्म नै जिबाणु पुगेर असर गर्ने लक्षणहरु: माथिको सबै लक्षणहरु + कोखा दुख्ने, ज्वरो आउने, शरीरमा थकान महसुस हुने, वाकवाक्ति हुने, बान्ता आउने ।

४. UTI हुन बाट बच्न के गर्नु पर्छ ?
-- दिनको २-३ लिटर पानी पिउने । बारम्बार UTI हुने गरेको (र मुटुको समस्या नभएको) वा घर बाहिर काम गर्ने, पसिना धेरै आउने, गर्मि ठाउँमा बसोबास गर्ने भए दिनमा ४-५ लिटर सम्म पिउने।
-- Cranberry को जुस (चिनी नहालेको) वा जुस नभए cranberry को क्याप्सुल दिनहु खाने
-- चुरोट, रक्सि बन्द गर्ने, coffee कम गर्ने, sweetener (चिनी बिनाको चिनी) कम गर्ने
-- दिनहु नुहाउने र (कम्तिमा भित्रि) कपडा दिनहु परिबर्तन गर्ने, under garment नाइलन वा अन्य कुराको भन्दा cotton को लगाउने
-- दिशा-पिसाब गरे पछि प्रत्येक पटक यौन अंग सफा गर्ने। (महिलाले त्यसरी सफा गर्ने बेलामा wipes प्रयोग गर्दा अगाडीबाट पछाडी लैजाने)
-- महिला पुरुष दुबैले यौन सम्पर्क अघि र पछि यौनअंग साबुन-पानीले सफा गर्ने ।

07/10/2021

१. ढाड दुख्ने समस्या कसरी सुरु हुन्छ ?
-- घाँटी देखि सुरु गर्दा ढाडको हड्डी ३३ वटा हुन्छन जसमा २४ वटा मात्र चल्छन l घाँटीको ७ वटा (C = Cervical), करङ् पछाडिको १२ वटा (T= Thoracic) , कम्मरको ५ (L= Lumbar) हड्डीहरु हल्का चल्छन्l C(1.2.3.4.5.6.7)-T(1.2.3.4.5.6.7.8.9.10.11.12)-L(1.2.3.4.5)-S(1....)l यिनीहरु चल्ने कारण हामी अगाडी घोप्टन(flexion), पछाडी ढल्कन(extension), दायाँ-बायाँ (rotation) गर्न सक्छौं l यी चलाएमान हड्डीहरुका बिचमा donuts जस्तो (वा बाक्लो चकटी जस्तो) गोलो र मुलायम disc हुन्छ l हामी उभ्भिदा, चल्दा, सामान उचाल्दा, दौडदा, कुर्सीमा बस्दा ढाडको हड्डीमा मार (जोड) परिरहन्छ l यो मार (जोड) लाई कम गर्न ढाडको हड्डीहरु बिचमा रहेको disc ले मत्थर गरिदिन्छ वा shock absorber को काम गरिदिन्छ l यो disc निकै बलियो हुन्छ l बाहिरी भाग लाई annulus भनिन्छ जुन गाडीको tire को जस्तो मुलायम (हड्डी भन्दा मुलायम) तर निकै weight (वा shock वा pressure) थाम्न सक्ने हुन्छ l त्यस भित्र हल्का गिलो तरल पदार्थ हुन्छ जसको कारण disc ले shock absorber को काम गर्न सक्छ l अहिलेसम्म कुरा गरें हड्डी र disc को l यी बाहेक अन्य महत्वपूर्ण भाग भनेको एक माथि अर्को हड्डीलाई ठडाएर राख्न सहयोग गर्ने हड्डी पछाडिको जोर्नी , मांशपेशी र ligaments हुन l
-- हाम्रो हात खुट्टाले वा सम्पूर्ण शरीरलेनै चिसो, तातो, दुखाई, भत्भति पोलेको, जमिनको कम्पन आदि महसुस गरेपछि ति संदेश दिमागमा पठाउन र दिमागबाट त्यस्तो बेलामा के गर्ने भन्ने सन्देस शरीरको अंगमा पुर्याउने संकेतहरु लाने लैजाने नसाहरु (nerves) ढाडको हड्डी भित्रै भित्र हुँदै जान्छ l यदि कुनै disc मा धेरै pressure परेर वा हड्डीको जोर्निले काम नगरेर उक्त नसा (nerve) भागमा ठाउं च्याप्न पुग्यो र नसामा दखल पुग्यो भने ढाड दुख्न थाल्छ l माथि भनेको २४ वटा चलायमान हड्डीलाई ठाउँमा राख्न सोहि हड्डीको पछाडीको जोर्नी र सबै हड्डीको ठिक अगाडी र पछाडीबाट ligaments (हड्डी जोड्ने रेसेदार तत्व) र मांशपेशीले सहयोग गर्छन l

-- ढाड दुख्ने मुख्य ५ कारण छन् l (पहिलो) शरीरले धान्न नसक्ने तौल उचाल्ने वा अचानक ढाड सड़कने गरेर व्यवहार गर्ने जसले गर्दा हड्डीको अगाडी र पछाडिको मांशपेशी वा ligaments च्यात्तिने र सुन्निने हुन्छ l (दोश्रो) बारम्बार गरुङ्गो सामान उठाउने काम गर्ने वा बारबार निहुरिएर गर्नु पर्ने कामको कारण disc धकेलिएर नसालाई च्यापेका कारण l (तेश्रो) पछाडीबाट दुई हड्डी जोर्ने वा हड्डीको कुनै पनि भागमा arthritis हुनाले l (चौंथो) चोटपटक वा दुर्घटनाका वा अन्य कारण हड्डी कम्जोर भएर फुट्ने वा दुई हड्डी एक माथि अर्को नबस्नाले l (पाँचौ) Scoliosis (जन्मजात हड्डी बाङ्गिनुको कारणले)

२. ढाडदेखि खुट्टा सम्मै दुख्ने समस्या कसरी हुने गर्छ? उपचार कसरी गर्ने?
-- #१ को उत्तर पढेर थाह पाउनु भयो होला ढाडको हड्डीको बीचबाट टाउको देखि ओर्लिएको नसाहरु तलसम्म गएका हुन्छन l प्रतेक हड्डीबाट ति नसाहरु हाँगा परेर बाहिरिने गर्छन जुन हाम्रो शरीरभर फैलन्छ l ढाडको/कम्मरको हड्डीको समस्या भन्ने बित्तिकै L3.4.5 र यो भन्दा तलका हड्डी वरिपरीका भागका समस्या भनेर बुझ्नु पर्छ l ति हड्डीबाट निस्किएका नसाहरु (nerves) सबै कम्मर मुनि जान्छन र कुनै खुट्टाको कुर्कुच्चा सम्मै पुग्छन l यदि L4.5 - S1.2.3 बाट निस्कने नसामा disc धकेलिएको कारणले वा अन्य कारण हड्डीले ठाउं छोडेको कारणले नसा च्याप्पियो भने तल खुट्टाको सम्मै (प्राय एउटा खुट्टामा) दुख्ने गर्छ l यो समस्यालाई Sciatica भनिन्छ l खुट्टामा पोलेको जस्तो, झमझमाएको जस्तो, खुट्टा गलेको जस्तो महसुस हुन सक्छ l बस्दा दुख्ने र उठ्दा सन्चो हुने पनि हुन्छ l

07/10/2021