Nawa Raj Khanal, Syangja (2026)

05/03/2026

Chhayachhetra, ,Syangja Nepal
(छायाक्षेत्र मन्दिर, स्याङ्जा नेपाल )

05/03/2026

Chhayachhetra, ,Syangja
(छायाक्षेत्र स्याङ्जा)

05/03/2026

सहितः सूर्यंभेदश्च उज्जायीशीतली तथा
भस्त्रिका भ्रामरी मूच्छा केवलि चाष्टकुम्भकाः (४५) घे,स

अर्थात,
घरेन्ड संहिता का अनुसार योग मा आठ कुम्भक छन्:
१) सहित
२) सूर्यभेदी
३) उज्जायी
४) शीतली
५) भस्त्रिका
६) भ्रामरी
७) मूच्छा
८) केवली

कुम्भक, प्राणायाम अभ्यासमा श्वासलाई भित्र वा बाहिर रोक्ने ,(Hold गर्ने ) एक महत्वपूर्ण बिधि हो, जसमा श्वासलाई रोक्ने र धारण गर्ने प्रक्रिया हुन्छ। कुम्भकले शरीरलाई शुद्ध गर्ने, मनलाई स्थिर गर्ने, र ऊर्जा बढाउने काम गर्छ। कुम्भकका तीन प्रकार हुन्छन्:

१.अन्तर कुम्भक: श्वासलाई भित्र रोक्ने ,(Hold गर्ने ) प्रक्रिया ।
२.बाह्य कुम्भक: श्वासलाई बाहिर रोक्ने ,(Hold गर्ने ) प्रक्रिया ।
३.केवल कुम्भक: श्वासलाई पूर्ण रूपमा रोक्ने प्रक्रिया ।

कुम्भकले योगीहरूलाई प्राण शक्ति माथिको विजय गर्न तथा ध्यान र समाधिमा पुग्न मद्दत गर्छ।

#

20/02/2026

ध्यानम् !!!

13/02/2026

भगवद गीता मा योगलाई 🧘 आत्म-ज्ञान, आत्म-नियंत्रण, भगवान संग एकता प्राप्त गर्ने, र चेतनाको विस्तार गर्ने साधनको रूपमा वर्णन गरिएको छ।

गीता मा वर्णित योगका विभिन्न प्रकारहरु 🧘

१). कर्म योग: कर्म र कर्तव्य पालन गर्ने योग ।
२). ज्ञान योग: ज्ञान र बुद्धि प्राप्त गर्ने योग ।
३).भक्ति योग: भगवान प्रति प्रेम र भक्ति गर्ने योग ।

"योगस्थ: कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय |
सिद्ध्यसिद्ध्यो: समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते" || 2. 48||

"बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते |
तस्माद्योगाय युज्यस्व योग: कर्मसु कौशलम् "|| 2.50 ||

अर्थात्,
निष्काम भावनाले कर्म गर्नु नै योगमा स्थित कर्म हो, कर्मको फलमा समभाव राख्नु नै योग हो । सफलता , असफलतामा जय, पराजय वा सबै कर्म माथि समभाव राखेर कर्म गर्नु नै कर्म योग हो ।

बुद्धिमान् , पण्डित व्यक्ति यस लोकमा पुण्य र पाप दुवैलाई त्याग्छन् । त्यसैले तिमी योगमा लगनशील बन, किनभने योग भनेकै कर्ममा कुशलता हो । कुनै पनि कर्म सुशलतपूर्वक सम्पन्न गर्नु नै योग हो ।
🧘

12/02/2026

#ध्यान 🧘🧘🧘

"तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम्" (विभूति पाद, 3.2)

जहाँ धारणा गरिएको छ, त्यही ध्येय वस्तुमा चित्तको अखंड, अटूट र एक समान प्रवाह नै ध्यान हो । यो धारणा पछिको अवस्था हो धारणा मा जुन विषयको गरिन्छ अटूट रुपमा उक्त कुरामा टिकिरहने क्रिया, जहाँ मन ध्येयमा पूर्ण रूपमा लीन हुन्छ ।

ध्यानको यस अवस्थामा चित्तको वृत्ति एकै दिशामा बिना कुनै रुकावटको बहन्छ, जस्तै तेलको धारा, जल धारा । यो धारणाभन्दा भिन्न छ, जहाँ मनलाई बारम्बार केन्द्रित गर्नुपर्छ, तर ध्यानमा मन स्वतः नै बाँधिन्छ र उक्त प्रवाह मा निरन्तर वहन्छ ।

त्यसैले ध्यान अगाडि "धारणा" को अभ्यास आवश्यक छ ।
#नेपाली
#ध्यान

07/02/2026

"नास्तिमायासमं पापं नास्ति योगात्परं बलम्।
नास्ति ज्ञानात्परो बन्धुर्नात्ररोरिपु: ॥१.४, घेरण्ड संहिता

अर्थात,

मायाको बराबर कुनै पाप छैन, ज्ञानको बराबर कुनै बन्धु (साथी) छैन, र योगको 🧘 बराबर कुनै बल (शक्ति) छैन ।

06/02/2026

योगासनका प्रकार 🧘
*तृतीय पटल:*
"चतुश्शीत्यासनानि सन्ति नानाविधानि च
तेष्यक्षत्रुक्ममादाय प्रयोक्तानि ब्रवीयहम् ॥
सिद्धासनं ततः पद्यासनं चोग्रं च स्वस्तिकम् ।। शिव संहिता ३.१००

शिव संहितामा योगासनका 🧘 अनेक भेद बताइएका छन् जसमा मुख्यतया चौरासी (८४) आसनहरू छन्।

ती मध्य मुख्य चार आसन सिद्धासन, पद्मासन, उग्रासन र स्वस्तिकासन भनिएको छ । यी आसनहरूको अभ्यासबाट नाडी-मलको शुद्धि हुन्छ भनी उल्लेख गरिएको छ।

The Shiva Samhita describes many variations of yoga postures, mainly eighty-four (84) asanas.

Among them, the four main asanas are said to be Siddhasana, Padmasana, Ugrasana and Swastikasana. It is mentioned that the practice of these asanas leads to purification of the nadi-mala.

05/02/2026

"शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मन: |
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् || 6.11||
तत्रैकाग्रं मन: कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रिय: |
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये || 6.12||
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिर: |
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् " || 6. 13||

योग 🧘अभ्यास गर्ने साधकहरुलाई र्श्रीमतभगवत् गीता को छैटौं अध्याय मा कसरि र कुन स्थानमा गएर साधना गर्ने भनी उल्लेख गरिएको छ।
तर यी सबै कुराहरु वर्तमान अवस्था, समय, बसोबास गरेको देशको नीति, नियम तथा कानुन ले पनी समर्थन गरेको हुनु आवश्यक छ ।
योग अभ्यास गर्न, पवित्र स्थानमा कुश घाँस, मृगको छाला र कपडा एक-अर्कामाथि राखेर आसन तयार गर्नुपर्छ। आसन मध्यम उचाइमा राख्नुपर्छ । कुनै स्थिर आसन धारण गर्दै, योगीले ध्यान केन्द्रित गरेर, संज्ञानात्मक प्रक्रियाहरूलाई नियमित गरेर मनलाई परिष्कृत गर्ने प्रयास गर्छन्। शरीर, घाँटी र टाउको ठाडो धर्ती सँग पङ्क्तिबद्ध हुन्छन्, आँखाको विचलनलाई रोकेर, नाकको टुप्पोमा ध्यान स्थिर रूपमा हेरेर साधक ले साधना गर्दछन् भनिएको छ ।

र्श्रीमतभगवत् गीताको १८ औं अध्याय नै १८ योगका नाममा उल्लेख छन् । त्यसकारण गीता लाई पनि एक वैदिक योग शास्त्रको रुपमा लिन सकिन्छ।

To practice Yoga, one should prepare a seat in a sacred space by layering Kuśa grass, a deer skin, and a cloth, one on top of the other. The seat should be positioned at a moderate height, avoiding extremes of elevation.
Assuming a stable posture, the yogi endeavors to refine the mind through focused meditation, concentrating intently and regulating cognitive processes. The body, neck, and head are aligned erect, with the gaze steadfastly directed at the nasal tip, precluding ocular distraction.

05/02/2026

हठ योग प्रदीपिकामा ८ योग सिद्धिलक्षणहरूको वर्णन गरिएको छ, जुन हठ योगको सिद्ध हुनेका ८ प्रमाण हुन् । यी लक्षणहरू हुन्:

"वपुःकृशत्वं वदने प्रसन्नता नादस्फुटत्वं नयने सुनिर्मले ।
अरोगता बिन्दुजयोऽग्निदीपनं नाडीविशुद्धिर्हठसिद्धिलक्षणम्" ॥ " हठ योग प्रदीपिका, २.७८"

1. शरीरमा हल्कापन* - योगको अभ्यासले शरीर हल्का र स्वस्थ महसुस हुन्छ ।
2. अनुहारमा प्रसन्नता* - योगले मनमा खुशी र सन्तुष्टि आउँछ ।
3. अनाहत नादको स्पष्ट रूपमा सुन्नु* - योगको माध्यमबाट आन्तरिक ऊर्जाको अनुभव हुन्छ ।
4. नेत्रहरूको निर्मल हुनु* - आँखा स्वच्छ र साफ हुन्छन् ।
5. शरीर मा रोगहरूको अभाव * - योगले शरीर रोगमुक्त हुन्छ।
6. ऊर्जा संरक्षण र आत्म-नियन्त्रण हुनु* - योग आत्म-नियन्त्रण र ऊर्जालाई बढाउँछ ।
7. जठराग्निको प्रज्वलित हुनु* - पाचन शक्ति बलियो हुन्छ ।
8. नाडीहरूको पुरै शुद्ध हुनु* - शरीरको ऊर्जा च्यानल्स सफा हुन्छन् ।

के तपाईँलाई हठ योग प्रदीपिका वा यी सिद्धिलक्षणहरूको बारेमा अधिक जानकारी चाहियो ?

Nawa Raj Khanal

05/03/2026

05/03/2026

05/03/2026

20/02/2026

13/02/2026

12/02/2026

07/02/2026

06/02/2026

05/02/2026

05/02/2026

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share