08/12/2024
Czym jest efekt nocebo?🤔
To zjawisko psychologiczne polegające na wystąpieniu negatywnych skutków zdrowotnych, które wynikają z przekonań danej osoby na temat na przykład jakiejś sytuacji lub substancji, która rzekomo będzie dla nas szkodliwa, mimo że obiektywnie nie powinna taka być. Jest to przeciwieństwo efektu placebo.
Efekt nocebo jest silnie powiązany z działaniem układu nerwowego i przekonaniami osoby. Kluczową rolę odgrywa tu stres oraz negatywne emocje, które mogą uruchamiać reakcje fizjologiczne, takie jak:
✅zwiększenie napięcia mięśniowego,
✅reakcje zapalne,
✅zmiany w percepcji bólu.
W kontekście spożywania glutenu - obecnie stał się składnikiem, który jest oceniany za niezdrowy lub nawet szkodliwy. Dla pewnej grupy osób może być rzeczywiście kłopotliwy (m.in. dla osób z celiakią/nieceliakalna nadwrażliwość na gluten/alergia na pszenice) jednak dla ogółu populacji jest jak najbardziej neutralny.
Błędne przekonanie o jego szkodliwości bywa problematyczne i tutaj wracamy do punkty wyjścia - efektu nocebo, który w tym przypadku odnosi się do sytuacji, w której osoba odczuwa negatywne objawy po jego spożyciu, pomimo braku obiektywnego potwierdzenia nietolerancji.
Jak działa to w praktyce?
Sama wiara w szkodliwość glutenu pod wpływem na przykład social mediów, dietetycznych trendów lub opinii influencerów może prowadzić między innymi do:
-objawów ze strony układu pokarmowego: bólu brzucha, wzdęć, biegunek.
-objawów ogólnoustrojowych: zmęczenia, bólów głowy, problemów z koncentracją.
Co na to badania?
-Badania z podwójnie ślepą próbą: W roku 2017 powstał przegląd autorstwa Molina-Infante J. i wsp., gdzie przeanalizowano 10 podwójnie ślepych, kontrolowanych badań placebo. Wykazano m.in., że wśród 231 osób twierdzących, iż gluten im szkodzi i cierpią z powodu nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten, jedynie 16% doświadczyło niekorzystnych objawów po podaniu glutenu. Aż 40% odczuło negatywne następstwa po spożyciu placebo. Najnowsze badania z roku 2024 również potwierdzają tezę z 2017 roku.
-Badania populacyjne: Zauważono, że liczba osób zgłaszających "nietolerancję glutenu" rośnie, mimo braku wzrostu zachorowań na celiakię czy alergię na pszenicę.
Dlaczego efekt nocebo jest istotny?
-Po pierwsze, osoby, które błędnie uważają, że gluten im szkodzi, często rezygnują z wielu produktów spożywczych, co może prowadzić do niedoborów pokarmowych.
-Koszty i trudności: Dieta bezglutenowa jest droższa i bardziej wymagająca, co może obciążać psychicznie i finansowo.
-Zła diagnoza: Efekt nocebo może prowadzić do pomylenia objawów psychosomatycznych z realnymi chorobami, co utrudnia postawienie prawidłowej diagnozy.
Jak postępować?
-Konsultacja z lekarzem lub dietetykiem: Zamiast samodzielnie eliminować gluten, warto przeprowadzić odpowiednie badania diagnostyczne (testy na celiakię, alergię na pszenicę, nadwrażliwość na gluten).
-Edukacja: Wyjaśnienie mechanizmów efektu nocebo oraz rzeczywistej roli glutenu w diecie może pomóc zredukować nieuzasadniony strach przed tym składnikiem.
-Wsparcie psychologiczne: W przypadkach silnie utrwalonych przekonań pomocna może być terapia poznawczo-behawioralna.
Zrozumienie efektu nocebo w kontekście glutenu jest kluczowe, aby unikać niepotrzebnych ograniczeń dietetycznych i promować zdrowe nawyki oparte na rzetelnej wiedzy naukowej.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11829702/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27523634/
https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/nocebo-effect
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38040019/
