Bożena Gawrych Psychoterapia

02/11/2025

„Przemoc po cichu” - dziś o mechanizmie DARVO.

DARVO to jedna z najbardziej perfidnych strategii przemocy psychicznej. Nazwa pochodzi od angielskich słów: Deny (zaprzecz), Attack (zaatakuj), Reverse Victim and Offender (odwróć role osoby doświadczającej przemocy i osoby stosującej przemoc).

Opisała ją prof. Jennifer Freyd z Uniwersytetu w Oregonie, badając, jak reagują osoby stosujące przemoc, gdy ktoś próbuje je pociągnąć do odpowiedzialności.

1. Najpierw zaprzeczają: „To nieprawda, przesadzasz.”
2. Potem atakują: „Masz problemy emocjonalne, wymyślasz.”
3. A na końcu odwracają role: „To ja tu jestem ofiarą, krzywdzisz mnie.”

DARVO działa jak krzywe zwierciadło: osoba stosująca przemoc staje się „biednym_ą prześladowanym_ą”, a osoba doświadczająca przemocy „mściwym oprawcą”.

Z życia:
➡️ Kobieta zgłasza mobbing w pracy. Przełożony mówi: „Ja tylko zwróciłem jej uwagę, mści się teraz za to, że jej nie wybrałem (do projektu, do promocji, do awansu). Teraz to ja się muszę wszędzie tłumaczyć za jej błędy.”
➡️ Nastolatek mówi, że matka go upokarza. W odpowiedzi słyszy: „Całe życie poświęciłam dla ciebie, a ty mi tak dziękujesz?!” i obraża się zmuszając tym dziecko do przeprosin.
➡️ Mężczyzna mówi o przemocy emocjonalnej. Partnerka: „To ty jesteś toksycznym narcyzem” I rozsiewa o nim plotki, fałszywie oskarża.
➡️ Matka po rozwodzie słyszy: „Ona manipuluje dzieckiem przeciwko mnie”, choć ona jedynie próbuje chronić dziecko przed przemocą.

Mechanizm DARVO działa tym skuteczniej, im większą władzę, pieniądze, pozycję lub sympatię otoczenia ma osoba stosująca przemoc. Gdy zaczyna odwracać role, świat patrzy i… wierzy. Bo łatwiej zaufać temu, kto mówi głośniej i wygląda „ładnie”.

Jak reagować?
✅ Nie dyskutuj o tym, czy coś się wydarzyło - trzymaj się faktów.
✅ Szukaj wsparcia z zewnątrz: przyjaciele, terapeuta, prawnik.
✅ DARVO izoluje - kontakt z rzeczywistością to twoja tarcza.
✅ Zapisuj, dokumentuj. Słowa można odwrócić, dowodów nie.
✅ Nie próbuj przekonywać osoby stosującej przemoc. Jej celem nie jest zrozumienie, tylko kontrola.

DARVO to przemoc w przebraniu logiki i troski. Rozpoznanie jej to pierwszy krok, by odzyskać głos i siebie.

10/05/2024

Zapraszam serdecznie! Zostały jeszcze dwa miejsca.

23/04/2024

Serdecznie zapraszamy na warsztaty:) Będzie nam miło spotkać się z dziećmi:)))

29/12/2023

🙏 Zwracam się do was z apelem, abyście przemyśleli zakup i użycie fajerwerków w tym roku i w kolejnych latach.

☝️ Najłatwiej wzbudzanym zachowaniem instynktownym, niezależnie od gatunku kręgowców jest strach. Po zadziałaniu bardzo silnego niespodziewanego bodźca występuje u wszystkich kręgowców tzw. reakcja startowa.

👉 To zachowanie odruchowe mające na celu uruchomić zasoby organizmu w celu jego obrony. Niestety często wyjątkowo silny niespodziewany bodziec ma charakter ponadnormalny - wywołuje wyjątkowo silną reakcję przeradzającą się w paniczną ucieczkę.

🎆🎇💥 Wystrzał fajerwerku to bodziec dzwiękowy o natężeniu od 70 dB (huk małej petardy) do nawet 150 dB (hałas na poziomie bodźca bólowego u człowieka). Wiele gatunków ptaków i ssaków ma słuch bardziej wrażliwy od ludzkiego. Oznacza to, że np. podobny poziom hałasu będą odbierać np. z 4 krotnie większej odległości.

👩🏻‍🍼Małe dzieci nie posiadają jeszcze wystarczająco rozwiniętej kory przedczołowej, aby zrozumieć, że wystrzał petardy nie jest dla nich zagrażający (o ile jeśli patrzą na fajerwerki z dużej odległości)- ich reakcja może doprowadzić do uczucia silnego leku i paniki. Tak zakodowana reakcja może zostać utrwalona do tego stopnia, że nawet później u osoby dorosłej będzie pojawiać się atak paniki przy wybuchu fajerwerków, piorunów czy strzału z wiatrówki w wesołym miasteczku. Dzieci do 3 r.ż powinnismy szczególnie chronić przed gwałtownymi i niespodziewanymi dźwiękami, a już szczególnie przed fajerwerkami. Dziecko w tym wieku może nie doświadczyć żadnej satysfakcji ani przyjemności, a konsekwencje mogą z nim pozostać na lata.

💔 Osoby po doświadczeniu traumy związanej z dźwiękami wystrzałów (fajerwerki, pioruny, strzał z broni palnej, bomby itp.) w okresie Sylwestra i Nowego Roku mogą doświadczać wyjątkowo trudnych chwil. Wystrzały mogą wywołać nie tylko napad paniki, także ruminacje i objawy psychosomatyczne, które skutkować mogą koniecznością interwencji medycznej.

Gdy prawa i swoboda obywatelska jednego człowieka stoi w sprzeczności z prawami słabszych, to często pozostaje nam odwołać się do empatii i dojrzałości społecznej. Bądźmy dla siebie życzliwi. Nie zepsujmy bezmyślną chwilą przyjemności pracy tak wielu specjalistów pracujących z traumą osób uchodzących przed wojną.

☝️ Tak, wiem, że kiedyś wszyscy strzelali w Sylwestra i Nowy Rok i jakoś żyją. Wiem, że dla niektórych to tradycja, bez której nie mogą się obyć. Tyle, że dziś mamy wiedzę, której kiedyś nie było, na temat wpływu na ludzki (i nie tylko) mózg i ciało wystrzałów takich sztucznych ogni. Wiemy też ile co roku idzie z dymem pieniędzy (również naszych gdy pokaz fajerwerków organizuje miasto lub gmina). Czy warto?

🙏 Pamietajmy o najsłabszych jak małe dzieci sąsiadów, dzieci neuroróżnorodne, osoby starsze, a także zwierzęta. Wszyscy wymagają naszej wrażliwości i zrozumienia. Potraktujmy to jak test z naszego człowieczeństwa, test z dorosłości i dojrzałości.

27/12/2023

Święta, Święta i po Świętach 😉

Natchniona scenariuszami zajęć na drugie półrocze w ramach programu profilaktycznego Godzina dla Młodych Głów, które przygotowałam dla klas 7-8 SP, postanowiłam przypomnieć Wam mój post sprzed roku.

W wielu domach dzieci pod choinką znalazły smartfony, konsole do gier, czy karty przedpłacone. I choć świat się zmienia w sposób, który wręcz nakazuje nam posiąść nowe kompetencje jakimi są digital competences, to należy dziecko uczyć tych kompetencji z rozwagą i w odpowiednim czasie.

Człowiek ma naturalną zdolność do mówienia już od pierwszych chwil swojego życia. Dziecko do 4 r.ż (w normie rozwojowej) bez żadnych dodatkowych lekcji, korepetycji czy treningów potrafi nauczyć się doskonale rozumieć, to co mówi jego matka czy ojciec i komunikować się z nimi bez większych trudności. Intencja komunikacyjna widoczna jest już u niemowląt kiedy gugają, gaworzą i nawiązują kontakt wzrokowy. Nasze reakcje emocjonalne i umiejętności społeczne rozwijają się jeszcze w trakcie życia płodowego, po to, aby po przyjściu na świat mały człowiek miał większe szanse przetrwania. Wszystko następuje w swoim naturalnym rytmie i czasie. Każdy dotyk, powiew wiatru, piasek przesypany po tysiąckroć z wiaderka do wiaderka, każda wyrzucona z niebywałą wytrwałością i determinacją zabawka z łóżeczka i każdy bałagan w kuchni zrobiony z rozsypanej mąki i cukru ma sens i stanowi pole do nauki i rozwoju. Każda interakcja z drugim człowiekiem, bodźce sensoryczne ze świata realnego dostarczane adekwatnie do rozwoju poszczególnych struktur mózgu, a także nuda- mają istotny wpływ na prawidłowy rozwój psychomotoryczny dziecka.

Widok kilkulatka korzystającego z multimediów (m.in. telewizja, urządzeń mobilnych, muzyki, komputera, gier wideo) już nie zaskakuje. Naukowcy od lat badają zatem wpływ multimediów na rozwój człowieka.

Wpływ ten może być pozytywny lub negatywny. Badania nad wpływem mediów na rozwój i zdrowie dzieci skłoniły Amerykańską Akademię Pediatrii (AAP) do zwrócenia się do wszystkich pediatrów o pomoc rodzinom w zrozumieniu tych zagrożeń i korzyści.

W przeszłości telewizja była głównym źródłem mediów elektronicznych dla dzieci. Wcześniejsze badania wykazały, że w przypadku korzystania z mediów ważne są dwie rzeczy:
🔹 To ile czasu dziecko spędza przed ekranem.
Czas przed ekranem odnosi się do tego, ile czasu spędza na oglądaniu wszystkich multimediów. Oglądanie zbyt dużej ilości mediów wiąże się ze złym snem, otyłością, problemami z zachowaniem i słabymi wynikami w szkole. Stare zalecenia ograniczały czas przed ekranem do mniej niż 2 godzin dziennie.
🔹 Tego co dziecko ogląda.
Wszyscy znamy powiedzenie „Jesteś tym, co jesz?” To samo można powiedzieć o rodzaju mediów, z którymi dziecko ma kontakt. Brutalne programy i gry mogą odczulać dzieci. Programy mogą również zawierać treści nieodpowiednie dla dzieci, promujące seks, narkotyki i alkohol.

Dziś media są wszędzie. Zmieścisz je w kieszeni lub torebce w swoim smartfonie. Pojawia się również coraz więcej mediów interaktywnych, w tym mediów społecznościowych (Facebook, Twitter itp.) oraz programów edukacyjnych. Każdy z nich wiąże się z nowymi zagrożeniami i korzyściami.

W pierwszych latach życia dziecka następuje intensywny rozwój mózgu. Żaden rodzaj mediów nie jest ważniejszy niż kontakt z drugim człowiekiem i światem. Dzieci spędzające wówczas czas na praktycznych, nieustrukturyzowanych zabawach z dorosłymi i innymi dziećmi mają większą szansę na prawidłowy rozwój. W ten sposób dzieci budują umiejętności językowe, poznawcze, ruchowe i społeczno-emocjonalne. Pamiętajmy, że nasze mózgi nie nadążają z ewolucją za rozwojem technologii. Dlatego zanim dziecko nauczy się używać palca wskazującego do klikania na ekranie tabletu warto, aby najpierw nauczyło się go używać jako gestu wskazywania, kiedy chce zakomunikować, że woli czerwony kubek, a nie żółty, lub chce pokazać ci pieska, który biega w parku. Taka właśnie jest kolejność rozwoju kompetencji dziecka.

⛔️ Dzieci w wieku poniżej 18 miesięcy:

W tym wieku mózg dziecka, a także jego motoryka nie są wystarczająco gotowe na przyjęcie jakichkolwiek treści z multimediów. Staraj się nie używać żadnych mediów ekranowych innych niż tylko sporadyczny kontakt wideo z krewnymi. Uważaj również na zabawki interaktywne, mogą przebodźcować układ nerwowy dziecka.

🛑 Dzieci w wieku od 18 do 24 miesięcy:

WHO wskazuje, że dziecko do 2 r.ż nie powinno w ogóle korzystać z multimediów poza wyjątkowymi rozmowami wideo.

Dzieci między 2 a 5 r.ż :

W tym wieku dziecko nie powinno korzystać z multimediów dłużej niż 1 godzinę dziennie razem z rodzicem! Rodzic powinien selekcjonować treści i ograniczać czas do 15-30 min jednorazowej ekspozycji (jedna, krótka bajka na raz). Jeśli dziecko w ten sposób komunikuje się z bliskimi warto dostosować czas rozmowy do możliwości uwagowych dziecka. Czasami taka forma rozmowy może być dla dziecka mało atrakcyjna.
Specjaliści alarmują, aby unikać ekranów podczas posiłków. Dziecko nie powinno spędzać czasu przed ekranem na godzinę przed snem. Nie należy używać mediów ani urządzeń mobilnych, aby uspokoić dzieci, gdy są zdenerwowane.

⭕️ Dzieci i młodzież w wieku szkolnym:

Kiedy kora przedczołowa dziecka rozwinęła się na tyle, aby dziecko mogło rozumieć i kontrolować swoje zachowania w mediach, mogą być one pomocne w odrabianiu lekcji i nauce. Natomiast dla dzieci w klasach 1-3 korzystanie z mediów może być również rozpraszające i problematyczne. W tej grupie wiekowej prosty 2-godzinny limit nie jest skutecznym rozwiązaniem dla wszystkich dzieci.

Rozwój każdego dziecka przebiega indywidualnie, a więc trudno jest ustalić czy 12 latek jest już wystarczająco dojrzały, aby korzystać z multimediów w sposób bezpieczny i niekontrolowany. Jeśli rodzic zadbał o wielopłaszczyznowe stymulowanie rozwoju dziecka wcześniej i nawiązał z nim bezpieczną więź, to może być spokojny o jego aktywność w mediach, natomiast nigdy nie mamy pewności czy jego rówieśnicy i dorośli będą bezpieczni dla dziecka. Rozmowa, zaufanie, bliski kontakt, edukacja, nauka bezpiecznego korzystania i profilaktyka ewentualnych zagrożeń powinny dać nastolatkowi wystarczający oręż.

Jak ocenić czy w rozwoju nastolatka multimedia nie stanowią dominującej roli?

Upewnij się, że:
🔹 twoje dziecko ma min. godzinę dziennie na aktywność fizyczną,
🔹 twoje dziecko ma wystarczającą ilość snu. Może to wynosić od 8 do 12 godzin dziennie, w zależności od wieku,
🔹 telewizory i urządzenia mobilne znajdują się poza sypialnią,
🔹 nastolatki nie używają cyfrowej wielozadaniowości. Oddzielaj czas pracy domowej od zamierzonego czasu medialnego. Porozmawiaj o bezpieczeństwie w Internecie i o tym, jak tam traktować innych,
🔹 nastolatek poświęca min. porównywalną ilość czasu na budowanie i utrzymywanie relacji w realu, co w świecie online, a jego aktywności są zróżnicowane (np. chodzi na basen, na zajęcia rozwijające w grupie, spędza z wami czas np. wieczorami, jecie wspólnie posiłki, spotyka się ze znajomymi w domu i poza nim itp.)
🔹 rozwija swoje talenty i kreatywność także w inny sposób niż tylko poprzez multimedia.
🔹 sam bezpiecznie korzystasz z multimediów (chodzi o ilość czasu i jakość treści).

Najczęściej pytacie o to czy bezpieczne jest korzystanie przez nastolatków z mediów społecznościowych i gier. Wyjaśniam.

1. Media społecznościowe.

Po wprowadzeniu (w odpowiednim wieku)- media społecznościowe mogą ułatwić naukę, nawiązywanie kontaktów i zawieranie przyjaźni pod warunkiem, że nauczyliśmy tego dziecko również w świecie realnym. Komunikatory takie jak Face Time i Skype mogą pomóc dzieciom pozostać w kontakcie i rozwijać relacje z członkami dalszej rodziny. Jednak zbyt wczesne wprowadzenie mediów społecznościowych może przeszkodzić w nawiązywaniu przyjaźni w świecie realnym. Niewłaściwie używane może prowadzić do cybernękania, utraty prywatności i/lub niskiej samooceny. Ważne jest, aby pomóc dzieciom nauczyć się bezpiecznego korzystania z mediów społecznościowych i Internetu, nazywamy to higieną cyfrową i przeciwdziałaniem wykluczeniu cyfrowemu.

2. Gry, programy i aplikacje edukacyjne.

Istnieje wiele programów, które są świetne dla dzieci. Programy promujące sztukę, muzykę i kreatywność mogą być dobrym wspomaganiem rozwoju starszych dzieci i nastolatków. Pomocne mogą być media promujące rodzinne dyskusje na temat wiadomości i wydarzeń. Odpowiednie pod względem treści gry, które promują w prawdziwym życiu interakcje społeczne. Uważać jednak należy na programy, które w nieadekwatny sposób angażują procesy uwagowe, np. trenują selektywność uwagi na etapie rozwoju, w którym należy trenować koncentrację uwagi, są zbyt szybkie, przeładowują sensorycznie, a treści są brutalne lub zbyt dojrzałe dla dzieci. Takie gry i programy mają zdecydowanie negatywny wpływ na ich zdrowie i rozwój.

Ciągłe powiadomienia push na smartfonach mogą wpływać na funkcje poznawcze poprzez zmniejszenie koncentracji i zwiększenie rozproszenia. Naukowcy odkryli, że intensywne korzystanie ze smartfonów wiązało się ze słabym odzyskiwaniem koncentracji po powiadomieniu i zmianach w aktywności mózgu, które sprawiły, że ludzie byli bardziej wrażliwi na powiadomienia push.

Tymczasem jak wskazuje Claire Gillan, neuronaukowiec badająca zachowania obsesyjne o charakterze nawrotowym najnowsze badania wykazały, że zachowania nałogowe jak granie w gry wideo, wywołują takie same reakcje w mózgu jak uzależnienie od narkotyków. W obu wypadkach w kilku obszarach w głębi mózgu dochodzi do uwolnienia związku chemicznego zwanego dopaminą, który łączy się z receptorami w mózgu, czego skutkiem jest zalewająca nas fala przyjemności.

Podczas normalnej pracy mózgu uwalnia się niewiele dopaminy, są jednak związki chemiczne i uzależnienia powodujące jej nadprodukcję. Możliwość ogrzania zgrabiałych dłoni przy ognisku w zimną noc lub łyk wody, gdy jesteśmy spragnieni, to przyjemne uczucia, nieporównywalne jednak w żadnej mierze z przyjemnością, której doświadcza gracz rozpoczynający nową sesję gry World of Warcraft.

W takich sytuacjach początkowo pozytywy biorą zdecydowanie górę nad negatywami, ponieważ mózg odczytuje zastrzyk dopaminy jako przyjemność. Bardzo szybko jednak zaczyna interpretować jej ciągłą produkcję jako błąd w systemie i zaczyna wytwarzać jej coraz mniej. Jedyny sposób, by było nam znowu tak przyjemnie, to zwiększyć dawkę narkotyku lub doświadczenia - grać o większe stawki, wciągnąć w nozdrza więcej kokainy albo poświęcić więcej czasu na angażujące nas bez reszty gry.

Odstawienie od multimediów dziecka lub nastolatka, który prezentuje objawy uzależnienia wiąże się najczęściej z zespołem odstawiennym. Pojawia się złość, agresja, labilność emocjonalna, mózg łaknie bodźców, „nudzi” go "zwykła" aktywność, spada poziom dopaminy, mogą pojawić się objawy depresyjne.

Badacze są zgodni, że im późniejsza inicjacja grania w gry komputerowe, tym mniejsze prawdopodobieństwo uzależnienia. Dziecko, którego kontakt z multimediami był na tyle wystarczający aby nie czuło się wykluczone, ale też na tyle racjonalnie rozszerzany, aby nie dominował całej aktywności dziecka, ma większą szansę na rozwój wszechstronny (więcej szans na poszukiwanie alternatywnych źródeł przyjemności, poznania siebie i swoich talentów). Późniejsza inicjacja grania w gry pozwala dojrzeć strukturom mózgu odpowiedzialnym za samokontrolę.

Dostęp do multimediów stał się w krajach mniej rozwiniętych substytutem pozycji i dobrobytu. Gdy badam dzieci cudzoziemców, którzy ubiegają się o legalizację pobytu w Polsce, często słyszę, że w Polsce jest fajnie bo tu dzieci mogą mieć smartfona, chwalą się ilością urządzeń ekranowych jak symbolem statutu społecznego.

W wielu ubogich ekonomicznie rodzinach konsola czy markowy smartfon to klucz do podniesienia poczucia wartości dziecka. Taka rodzina woli kupić na raty nowy telefon dziecku niż wysłać je na dodatkowe lekcje języka polskiego czy angielskiego. Wielu rodziców uważa, że ich dziecko powinno wiązać swoją przyszłość z branżą IT bo to najszybciej rozwijająca się gałąź gospodarki, dlatego nastolatek grający po kilka godzin dziennie w gry online nie wzbudza ich niepokoju.

Jeśli dziecko będzie posiadać wybitnie rozwiniętą kompetencję twardą, bez rozwijania kompetencji miękkich, to kiedy dorośnie może się okazać, że będzie świetnym programistą/tką, z setkami tysięcy na koncie, mieszkającym/ą do 40 r.ż z rodzicami, lub mieszkającym/ą samotnie z pustą lodówką i pustą sypialnią, bez kogokolwiek do kogo mógłby/mogłaby się przytulić po pracy.

Jak we wszystkim i tu także konieczny jest umiar i rozważne kierowanie wychowaniem cyfrowym dziecka.

Zanim jednak rodzic zacznie podnosić kompetencje cyfrowe dziecka, warto aby najpierw uzupełnił swoje 😉

28/11/2023

Ewa Pągowska: Eksperci biją na alarm, że liczba zaburzeń psychicznych u młodzieży się zwiększa. Jeden na pięciu nastolatków ma problemy psychiczne lub behawioralne. Statyki policyjne pokazują, że przybywa prób samobójczych w tej grupie wiekowej w Polsce. Z czego to wynika?
Dr n.med. Cezary Żechowski: Przyczyn jest kilka. Pierwsza to wielka zmiana społeczeństwa, jaka dokonała się w ostatnich latach. Rodzice nie tylko pracują więcej, ale też przeżywają ogromny stres związany z niepewnością sytuacji zawodowej. Z trudem starają się jakoś zapanować nad tą płynną rzeczywistością, w której przyszło im żyć, zdobywać jakieś poczucie bezpieczeństwa. Dziś mogą poświęcić dzieciom zdecydowanie mniej uwagi i czasu niż kiedyś.

EP: Kiedy byłam nastolatką, rodzice rzeczywiście pracowali krócej, ale nie przypominam sobie, żeby jakoś bardzo pochylili się nade mną czy nad moimi rówieśnikami.
CŻ: Ale byli obecni. Ważna jest świadomość że w domu jest ktoś, do kogo w razie czego można się zwrócić. Dzieci bawiły się na podwórkach, a w otaczających je domach zawsze byli jacyś dorośli, którzy od czasu do czasu wyglądali przez okno. Pomiędzy sąsiadami istniały silniejsze więzi. Ktoś zawsze miał te dzieci – swoje lub cudze - na oku. Brytyjski psychoanalityk Donald Winnicott podkreślał często, że czymś innym jest zabawa, gdy matka jest obecna nawet zajęta swoimi obowiązkami, ale jednak poświęcająca część swojej uwagi dziecku, a czym innym sytuacja, kiedy ono bawi się zupełnie samo. W tym pierwszym przypadku dziecko może mieć świadomość, że jest cały czas w umyśle bliskiej osoby, co daje ogromne poczucie bezpieczeństwa. Druga sytuacja rodzi niepewność i lęk. Kolejnym powodem dzisiejszych problemów jest nieprawdopodobny wzrost wymagań dotyczących nauki. Nawet jeśli młody człowiek się ze wszystkim wyrabia, to poziom stresu, który temu towarzyszy, jest ogromny! Nie ma czasu na odpoczynek, relacje i zabawę, która w tym wieku polega głównie na tworzeniu czegoś nowego, wchodzeniu w grupy, na przykład teatralne, wspólnym rozwijaniu zainteresowań, zakładaniu zespołów muzycznych, realizowaniu pasji. Od 30 lat pracuję jako psychiatra dziecięcy i kiedyś często pytałem młodych ludzi „Jakie jest twoje hobby?”. To było ich ulubione pytanie i pozwalało nawiązać z nimi lepszą relację. Sprawiało, że nastolatkowie mogli się w niej poczuć jak eksperci. Mniej więcej od 10 lat jest inaczej.

EP: Jak?
CŻ: W reakcji często widzę zdziwiony wzrok i słyszę: o co panu chodzi? Kiedy tłumaczę, że o zainteresowania, o to, co robią w czasie wolnym, młodzi ludzie mówią na przykład „coś oglądam na komputerze”. Dopytuję „Ale co oglądasz, co wybierasz?”. „No różne strony. Różne rzeczy”. Więc pytam o muzykę, o ulubionych wykonawców i słyszę: „Nie mogę wymienić żadnego zespołu, bo słucham różnych”. Osoby, które mają i realizują pasje, należą do mniejszości. Dziś wiemy, a przyczyniły się do tego między innymi badania amerykańskiego neurobiologa Jaaka Pankseppa, że zabawa, hobby, zainteresowania i pasje są bardzo ważnymi czynnikami kształtowania się osobowości. Badania na zwierzętach pokazały, że te, które wcześniej pozbawiono możliwości zabawy, miały gorzej ukształtowane sieci neuronalne w mózgu odpowiadające za funkcjonowanie społeczne. Panksepp uważał, że jeśli jej potrzeba nie zostanie zaspokojona w dzieciństwie, później i tak się odezwie

EP: W jaki sposób?
CŻ: Według niego układ neuronalny odpowiedzialny za zabawę może być też stymulowany poprzez przyjmowanie substancji psychoaktywnych. Idąc za myślą Pankseppa, można powiedzieć, że jeśli ktoś się nie wybawił dzieciństwie, a więc nie miał na przykład okazji do swobodnej, twórczej, społecznie akceptowanej zabawy, to w wieku adolescencji może mieć większe zapotrzebowanie na substancje psychoaktywne. I rzeczywiście liczba młodzieży, która je przyjmuje się zwiększa. Często słyszę w gabinecie od młodych ludzi, że oni lubią imprezować, i nie ma w tym nic złego, ale ta zabawa w pewnych grupach wygląda tak, jak to przedstawiał r***r Mata w "Patointeligencji". I wtedy pojawia się problem.

EP: Jak dokładnie to zabawa wygląda?
CŻ: Dokładnie tak, jak on o tym śpiewa.

fragment książki "Psychiatrzy"

17/04/2023

Bardzo zachęcam do lektury raportu.

Już dziś Fundacja UNAWEZA publikuje ogólnopolski raport z badania MŁODE GŁOWY dotyczącego zdrowia psychicznego, poczucia własnej wartości i sprawczości wśród dzieci oraz młodzieży w wieku 10-19 lat. Jak twierdzą autorzy raportu to pierwsze tego typu badanie na taką skalę w Polsce. Wzięło w nim udział ponad 180 tysięcy uczniów z całego kraju.
Równolegle rusza też ogólnopolska kampania „Otwarcie o zdrowiu psychicznym" oraz strona www.mlodeglowy.pl.

GŁÓWNE WYNIKI BADAŃ (publikowane w raporcie)

👉 Przebadani Młodzi czują się osamotnieni,
👉 Co drugi przebadany uczeń wieku 10-19 lat ma skrajnie niską samoocenę i bardzo złe zdanie o sobie.
👉 Ponad 80% ankietowanych w kłopotliwej sytuacji nie potrafi znaleźć rozwiązania i nie radzi sobie ze stresem dnia codziennego.
👉 Co trzecie przebadane dziecko, jak twierdzą autorzy raportu nie ma chęci do życia, a 8,8% dzieci deklaruje, że podjęło próbę samobójczą.
👉 1 uczeń na 3, który brał udział w badaniu deklaruje, że ma problemy ze snem, ma również problemy w nauce. Jeden uczeń na 3 nie akceptuje tego jak wyglada i odchudza się, a 43% objada się lub się głodzi.
👉 Co trzeci ankietowany ogląda w sieci materiały prezentujące przemoc, a co piąty pornografię.
👉 Co trzeci ankietowany uczeń (jak twierdzą autorzy raportu) ma podejrzenie depresji,
👉 Co trzeci ankietowany uczeń hejtuje innych,
👉 15,4% przebadanych uczniów rozpoznaje, iż DOŚWIADCZA PRZEMOCY DOMOWEJ.
👉 11% ankietowanych uczniów czuje się zaniedbanych przez rodziców, a co 10 uczeń czuje się przez nich nie kochany 😔
👉 Natomiast badanie wskazuje również, że przebadani młodzi ludzie mają ogólny problem z rozpoznawaniem i nazywaniem przemocy.
👉 Tylko 1 na 20 ankietowanych osób (5%) w chwilach trudnych dla siebie skorzystałaby z pomocy psychologa szkolnego. Aż 26,5% uczniów w chwilach trudnych starałoby się swoje problemy rozwiązywać samemu.
👉 Brak wystarczającej dostępności psychologów szkolnych nie jest jedynym powodem decydującym o tym, że młodzi ludzie niechętnie korzystają ze wsparcia psychologicznego. Okazuje się, że prawie 9 na 10 ankietowanych uczniów (88,5%) przyznaje, że w ich szkole jest psycholog szkolny, ale tylko 1 na 20 osób biorących udział w badaniu w chwilach trudnych dla siebie skorzystałaby właśnie z pomocy psychologa (4,9% - psycholog poza szkołą; 4,3% - psycholog w szkole).
👉 Analiza danych wykazała, że 8,1% ankietowanych uczniów, którzy nie skorzystali z pomocy psychologa szkolnego, nie wierzy, że jego wsparcie może być skuteczne, a 6,4% uczniów przyznaje, że nie korzysta ze wsparcia psychologa z powodu braku wiary w dochowanie tajemnicy. Na tak niski odsetek uczniów gotowych skorzystać z psychologicznej pomocy szkolnej może mieć również wpływ postrzeganie roli psychologa szkolnego. Z przeprowadzonych w roku 2022 przez Fundację Dbam o Mój Zasięg badań wynika, że co trzeci uczeń przyznał, że u psychologa szkolnego był „za karę”.
👉 Do kogo zatem młodzi ludzie udzielający odpowiedzi w ankietach zgłosiliby się o wsparcie? Do RODZICÓW‼️
👉 Młode głowy najbardziej podziwiają swoją MAMĘ (56,5%) i TATĘ (45,4%) ‼️
👉 Co drugi badany uczeń nie ufa innym osobom, a 43% uważa, że nauczycielom nie zależy na ich przyszłości.

DZIAŁANIA
Działania projektu mają zwrócić uwagę na problemy ze zdrowiem psychicznym wśród młodych, wskazać związane z tym wyzwania i przyczynić się do normalizacji sięgania po pomoc. W ramach raportu opublikowano też 40 rekomendacji, min:

● Ogólnodostępny program profilaktyczny z praktycznymi materiałami dla uczniów, nauczycieli i rodziców, który będzie dostępny już w nadchodzącym roku szkolnym;
● „Złoty standard" pomocy psychologicznej dla wszystkich szkół w kraju — czyli konkretne rozwiązania służące ochronie zdrowia psychicznego uczniów;
● Opracowane przez ekspertów rekomendacje, pakiety wsparcia dla nauczycieli, rodziców oraz dzieci.

MATERIAŁY

Pełny raport do pobrania: www.mlodeglowy.pl

Zapisy szkół do programu profilaktycznego: www.mlodeglowy.pl

06/03/2023

‼️ W weekend przez media społecznościowe przetoczyła się informacja o nagłej śmierci nastolatka. Celowo nie będę ujawność szczegółów.

☝️Ten post kieruje do mediów, ale i wszystkich innych osób podkręcających temat spekulacjami czy dyskusjami.

Gdy w tragiczny sposób kończy się życie konkretnej osoby, która odebrała sobie życie, kończą się też marzenia, wyobrażenia i plany na przyszłość. Kończy się świat bezpieczeństwa dla rodziny i długi czas cierpienia i żałoby pogłębiony ryzykiem kolejnych prób samobójczych i samobójstw.

‼️ Kiedy to ryzyko wzrasta? A no kiedy media zaczynają ujawniać dane, które mogą z dużym prawdopodobieństwem identyfikować osobę np. po doświadczeniu przemocy. Sam fakt doświadczenia przemocy zwiększa ryzyko suicydalne. Dlatego tłumaczymy (my psycholodzy i interwencji kryzysowi) rodzicom, nauczycielom czy terapeutom takiego dziecka, że jego doświadczania przemocy muszą być objęte odpowiednią ochroną, szczególnie ochroną przed wtórną traumatyzacją jaką niesie wtórna wiktymizacja.

☝️ Pamietajmy, że media, ale tak samo jak my, zwyczajni użytkownicy mediów społecznościowych powinnismy wiedzieć, że każda informacja o śmierci samobójczej dziecka, przekazana w niewłaściwy sposób zwiększa też ryzyko wystąpienia samobójstw naśladowczych tzw. „Efekt Wertera”. Jego założenie opiera się na tym, że przekazanie informacji o samobójstwie w mediach, czy też upublicznienie wizerunku samobójcy, może powodować wzrost liczby samobójstw w odstępie kilku dni od podania tej informacji. Naśladowanie jest więc w tym wypadku procesem powodującym, że jedno samobójstwo wywiera modelujący wpływ na następne samobójstwa.

Dlatego właśnie nigdy nie powinno się podawać ani też dążyć do ujawnienia:

1. Danych personalnych młodego człowieka w przestrzeni publicznej, ani też jego wizerunku.
2. Powodu popełnienia samobójstwa‼️
3. Miejsca dokonania samobójstwa‼️
4. Sposobu jego popełnienia‼️
5. Gloryfikowania osoby popełniającej samobójstwo lub robienia z tej osoby bohatera‼️

Nie wiem czy zdajecie sobie sprawę z tego, że po każdej takiej samobójczej śmierci dziecka czy nastolatka w jego bliskim otoczeniu min. w szkołach prowadzone są działania postwencyjne. To działania po incydencie. Ich celem jest wspieranie osób, które doświadczyły śmierci samobójczej kogoś bliskiego lub kogoś kogo znały (Gmitrowicz, 2010). Celem działań postwencyjnych jest także przeciwdziałanie efektowi Wertera oraz przeciwdziałanie patologizacji żałoby. Dąży się do stabilizacji młodzieży po doświadczeniu przez nią straty rówieśnika.

Dlatego instruuje się rodzinę, ale także nauczucieli czy inne bliskie osoby z otoczenia młodego człowieka, który samobójstwo popełnił, aby nie ujawniały zbyt wielu szczegółów.

I teraz, kiedy internet zalała fala komentarzy, szczegółów tej tragicznej śmierci, spekulacji itp. cała ta praca zespołu kryzysowego musi zostać wykonana jeszcze raz! Wasze dzieci także czytają to co udostepniacie!

👉 Rozumiem pojawiające się uczucia szkoku, niezgody czy też smutku oraz przerażenie, gdy pomyślicie, że to samo mogloby spotkać Wasze dziecko. Natomiast udostępniając na swoich tablicach wizerunek młodego człowieka z komentarzem, w którym sugerujecie powód popepnienia przez niego samobójstwa, może w istotny sposób zwiększyć ryzyko suicydalne u innych młodych ludzi w kryzysie psychicznym lub takich, których dotknie efakt Wertera. Miejcie tego świadomość 🙏

Pozwólcie przeżyć żałobę bliskim. Pozwólcie rówieśnikom, którzy znali tego chłopca powrócić do równowagi. Niech klikalność nie odbiera Wam (mediom i influencerom) zdrowego rozsądku‼️ Nie udostepniajcie postów z wizerunkiem chłopca. Nie budujcie atmosfery nienawiści. Czy weźmiecie na siebie odpowiedzialność jeśli jakieś dziecko zapragnie być tak „sławne” po śmierci jak ten chłopiec? Czy jesteście pewni, że ten chlopiec właśnie takiej „sławy” by chciał? Tak właśnie chciał zostać zapamiętany?