13/03/2026
JASNOTA PURPUROWA Lamium purpureum
Jasnota rośnie w ogrodach, przydrożach, rumowiskach, zaroślach, łąkach i w rowach, bardzo często występuje masowo. Wyglądem przypomina pokrzywę, ale spokojnie, nie parzy. 😉
W Polsce występują cztery gatunki jasnoty: jasnota purpurowa (Lamium purpureum), jasnota biała (Lamium album), jasnota różowa (Lamium amplexicaule) , jasnota plamista (Lamium maculatum) oraz blisko spokrewniony gajowiec żółty (Lamium galeobdolon), który dawniej zaliczany był do tego rodzaju.
W zielarskich książkach i publikacjach bez trudu znajdziemy opisy jasnoty białej, natomiast informacje o purpurowej są nieco trudniejsze do znalezienia. O jasnocie białej obiecuję napisać w kolejnym wpisie.
Jako dzikie warzywo najbardziej rozpowszechniona była wśród ludności dzisiejszej Ukrainy oraz na wschodzie naszego kraju.
Przyrządzano ją jak szpinak, dodawano do zup, sosów, placków a także parzono jak herbaty.
Smak i zapach jasnoty jest bardzo intensywny, jednak po ugotowaniu w znacznym stopniu znika.
Kwiaty jasnoty stosowano również do odstraszania moli.
Jasnota purpurowa zawiera związki irydoidowe, flawonoidy, kwas chinowy, kwas hydroksycynamonowy, kwas kawowy i kwas chlorogenowy.
Ziele pobudza wydzielanie soku żołądkowego, żółci oraz soku trzustkowego. Podnosi kwasowość soku żołądkowego, poprawiając trawienie białek.
Preparaty z jasnoty to doskonały środek przeciwko dyspepsji i niedokwaśności żołądka.
Nie ma chyba lepszego remedium na odbudowanie równowagi kwasowej żołądka od intraktu z jasnoty.
Tutaj przy okazji muszę koniecznie wspomnieć, że polecany powszechnie ocet jabłkowy na zakwaszenie żołądka to przesadzony mit, który nie ma żadnego potwierdzenia klinicznego, a jego regularne stosowanie w wielu przypadkach zamiast pomóc może mocno zaszkodzić. Żołądek produkuje bardzo silny kwas solny o pH ok. 1-2. Ocet ma pH około 2-3, więc jego wpływ na ogólne pH żołądka jest raczej niewielki.
Jasnota jest nieporównywalna pod tym względem i dużo bezpieczniejsza dla żołądka i układu pokarmowego.
Ziele działa również ochronnie na miąższ wątroby oraz przeciwzapalnie. Hamuje rozwój bakterii i grzybów, działając bakteriobójczo i bakteriostatycznie w przewodzie pokarmowym.
Intrakt ze świeżego ziela jasnoty purpurowej działa również uspokajająco i przeciwskurczowo.
Doskonale sprawdza się również w bólach głowy i migrenach. Podobnie jak jasnota biała hamuje nadmierne krwawienia miesiączkowe, białe upławy i zmniejsza miesiączkowe dolegliwości.
Znosi napięcie mięśni szkieletowych, usuwa drżenie mięśni poprzecznie prążkowanych.
Regularne stosowanie wyciągów z jasnoty zniechęca do palenia papierosów, wpływa również korzystnie na regenerację układu oddechowego po ich odstawieniu.
Mimo ryzyka reakcji u osób wrażliwych, jasnota zawiera flawonoidy i inne związki o działaniu przeciwzapalnym; w badaniach laboratoryjnych wykazano, że ekstrakty z niektórych gatunków rodzaju Lamium mogą hamować mediatory zapalenia, dlatego roślina bywa stosowana pomocniczo przy objawach alergii sezonowych.
Ziele jasnoty najcenniejsze jest wczesną wiosną, ale można korzystać z niego praktycznie całe lato, do czego gorąco zachęcam. Zbieramy górne wierzchołki w pełni kwitnącego ziela i suszymy w przewiewnym, ciemnym miejscu.
☕ NAPAR
2 łyżki ziela lub 3 łyżki kwiatów zalać 0,5 litra wrzącej wody, odstawić na 20 minut, przecedzić. Pić 3-4 razy dziennie po 100-150 ml.
🫖 ODWAR Z KORZENIA
2 łyżki korzenia zalać 0,5 litra wody, gotować 5 minut, odstawić na 20 minut, przecedzić. Zażywamy jak napar.
🍃 HERBATKA OCZYSZCZAJĄCA
Wymieszać po łyżce stołowej ziela jasnoty, pokrzywy, młodych liści brzozy, perzu, kwiatów fiołka i bzu.
1 łyżeczkę mieszanki zalewamy 250 ml. wrzątku, parzymy 15 minut pod przykryciem.
Pijemy w 3 porcjach codziennie przez tydzień.
Herbatka odtruwa organizm, oczyszcza, odmładza, dodaje energii.
👁️ NAPAR NA ZAPALENIE SPOJÓWEK, ROPIEJĄCE OCZY
1 łyżeczkę jasnoty i 1 łyżeczkę ziela świetlika zalać 200 ml. wrzątku, zaparzać do przestygnięcia. Przemywać oczy kilka razy dziennie.
🍷 INTRAKT
1 część świeżego ziela, zalewamy 3 częściami gorącego alkoholu 40%. Wytrawiamy od 7 do 14 dni.
Zażywamy 2-3 razy dziennie po 10-20 ml w 100 ml wody.
🥣 ZUPA KREM Z JASNOTY
Oryginalny przepis z książki „Dzika kuchnia” Łukasz Łuczaj, mój jest w wersji wegańskiej.
Składniki:
5dkg. oleju kokosowego bezzapachowego,
cebula, 2 ząbki czosnku, ziemniak,
0,5 litra bulionu warzywnego, 400 ml. mleka kokosowego,
40 dkg. świeżych pędów jasnoty, starta skórka z połowy cytryny,
szczypta gałki muszkatołowej, 3 łyżki śmietanki kokosowej, sól, pieprz czarny.
Cebulę zeszklić na oleju, dodać czosnek oraz pokrojonego w kostkę ziemniaka, smażyć minutę, mieszając. Dodać bulion, gotować na małym ogniu 10 minut, dodać mleko, zagotować, wsypać drobno pokrojoną jasnotę i skórkę z cytryny. Gotować pod przykryciem, na wolnym ogniu 15 minut. Po przestudzeniu zblendować. Krem powinien być gęsty.
Często wysyłacie do mnie zdjęcia, z zapytaniem: czy to bluszczyk czy jasnota? U mnie w ogrodzie obie te cudowne roślinki występują razem, zrobiłam więc dla was zdjęcie. Jak widać roślinki bardzo się od siebie różnią.
⛔️ Głównym przeciwwskazaniem do stosowania jasnoty jest okres ciąży i laktacji.
Jasnota należy do rodziny Lamiaceae, osoby uczulone na rośliny z tej grupy (np. miętę, szałwię, melisę) powinny zachować ostrożność.
Osoby z przewlekłymi chorobami nerek oraz serca, powinny skonsultować stosowanie preparatów z jasnoty z lekarzem prowadzącym i fitoterapeutą.
Z miłością Dziewanna ❤
© Tekst autorski. Proszę nie kopiować bez oznaczenia źródła.
Materiały zawarte na tej stronie nie stanowią żadnej porady o charakterze medycznym, służą one wyłącznie w celach informacyjnych. Wszelkie kuracje lecznicze należy skonsultować z lekarzem lub fitoterapeutą. Przed zastosowaniem kuracji ziołami zawsze sprawdzaj przeciwwskazania i interakcje z lekami, jeśli takie przyjmujesz.
Bibliografia:
„Fitoterapia, ziołolecznictwo, zioła” Dr. Henryk Różański
„Dzika kuchnia” Łukasz Łuczaj
“British Wild Flowers in the Four Seasons” Thomas Moore
“Ethnobotany of the Mountain Regions of Eastern Europe” Springer (2024)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30366450/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18486371/