Manifia

29/03/2026

โรค SLE ลามไปถึงสมองได้นะคะ แล้วอาการมาหลากหลายมาก
(Neuropsychiatric SLE)


SLE คือโรคที่ภูมิคุ้มกันกลุ่มนายพล (T cell, B cell) จดจำ DNA และโปรตีนที่เกี่ยวข้อง กลายเป็นเชื้อโรค เจอที่ไหน อัดที่นั่น ยิ่งเซลล์ตๅย ยิ่งปล่อยของพวกนี้ออกมา ภูมิยิ่งก่อสงคราม

ผลคือมีทั้งการทำลายแบบกว้าง ๆ เช่น แอนติบอดีที่กำลังงัดกับสารพวกนั้น ไปติดแหง่กตามหลอดเลือด แล้วเม็ดเลือดขาวและระบบทุ่นระเบิด complement ตามไปยำ

กับผลแบบจำเพาะ คือมีแอนติบอดีอื่น ๆ ที่จำเพาะกับบางอวัยวะ

ซึ่งในกรณี SLE ลามไปสมองนั้น เจอสองกลไกเลยค่ะ

⸻

1️⃣ [ Step1: ทำลายกำแพงอาณาจักรสมอง ]


ข้อดีหนึ่งของสมองและไขสันหลังคือ มีระบบหลอดเลือดที่มีแนวกั้นโคตรแน่นหนา คือเซลล์เยื่อบุผนังหลอดเลือด ทากาวยึดระหว่างกันแน่นมาก (Tight junction) และมี Foot process of astrocyte มากั้นอีกชั้น

ดังนั้นสารที่จะผ่านเข้าออกสมอง ต้องผ่าน ‘ประตูจำเพาะ’ (Specific transporter) ไม่มีการผ่านทะลุแบบหลอดเลือดอวัยวะอื่น

เราเรียกโครงสร้างกำแพงนี้ว่า Blood-brain barrier


แต่ในช่วงกำเริบของ SLE จะมี immune complex จากแอนติบอดีจับกับ DNA/โปรตีน ไปสะสมที่ผนังหลอดเลือด

สะสมที่ไหน เม็ดเลือดขาวก็ตามไปก่อการอักเสบ

ถ้าเกิดที่หลอดเลือดสมอง


หลอดเลือดสมองจะเจอกองทัพสารอักเสบ กระตุ้นกำแพงซ้ำ ๆ ผ่านสัญญาณ TWEAK/Fn14

จนลดการสร้าง ‘กาว’ ระหว่างเซลล์ (Tight junction loosening)

ทำให้กำแพงสมองรั่ว

และแอนติบอดีเข้าสมองได้

⸻

2️⃣ [ Step2: แอนติบอดีเข้าเล็งโปรตีนไฟฟ้าที่คล้ายกับสารพันธุกรรม ]


ใน SLE บางคนจะมีแอนติบอดีพิเศษสองชนิด

1️⃣ anti-NR2: ปกติมันคือแอนติบอดีต่อ DNA แต่จุดสวม ดันสวมได้กับ ‘แง่ง’ ของประตูไฟฟ้าที่เซลล์ประสาท (NMDA - NR2 subunit)

→ ประตูไฟฟ้าถูกกระตุ้นโดยไม่มี glutamate
→ แคลเซียมไหลเข้าเซลล์จำนวนมาก
→ เซลล์ประสาทถูกกระตุ้นเกิน และเปิดโหมดทำลายตัวเอง
→ เรียกภาวะนี้ว่า glutamate excitotoxicity

2️⃣ anti-ribosomal P: ปกติเล็ง ribosome แต่ไปจับโปรตีนในสมองได้

→ มักเจอในระบบลิมบิก เช่น hippocampus, amygdala และ striatum
→ ก่ออักเสบ และรบกวน serotonin/dopamine


บางคนมี antiphospholipid syndrome ร่วมด้วย

→ ทำให้เลือดแข็งตัวง่าย
→ เกิดลิ่มเลือดอุดหลอดเลือดเล็ก ๆ ในสมอง

⸻

🎯 ผลสุดท้ายที่เกิดขึ้น ขึ้นกับว่าโดนส่วนไหน


dlPFC: คุม amygdala ไม่อยู่ → เปิดใช้งานรุนแรง → อารมณ์ลบเด่น → เกิดเศร้าและรู้สึกผิดได้โดยไม่มีเหตุ

Hippocampus: โดนทำลาย → ความจำลดลง

Striatum / reward system: การส่งสัญญาณผิดปกติ → สนใจสัญญาณในสมองตัวเองมากไป → เกิดหลงผิดและหลอน → Psychosis

Motor system: วงจรถูกรบกวน → การเคลื่อนไหวผิดปกติ (Chorea) และชัก

ไขสันหลัง (Transverse myelitis): การนำสัญญาณเสีย → อ่อนแรง ชา

⸻

💡 แต่ความยากคือ หลายครั้งไม่ต้องลามไปถึงสมอง คนที่เป็น SLE มี ‘ปัจจัยกระตุ้น’ เพียงพอแล้วที่จะเกิดซึมเศร้าได้เองค่ะ ดังนั้นแพทย์ต้องไปแยกอีกทีว่า เกิดจากกลไกไหน ดังนั้น


▪️ กินยาและตรวจติดตามสม่ำเสมอ เป็นหัวใจหลักของการรักษาเลยค่ะ
▪️ สังเกตอาการตัวเอง อย่าเพิ่งคิดเองว่า เอ้ย โดนหนักขนาดนี้ ฉันต้องเป็นซึมเศร้าเองแน่ บางทีมันเป็นสัญญาณแรกของ SLE ลามสมองค่ะ แจ้งแพทย์เสมอนะคะ
▪️ ป้องกันปัจจัยกระตุ้น: เครียดเรื้อรัง (อันนี้ยากจริง), นอนให้เพียงพอ ตอนที่เริ่มคุมโรคได้แล้ว อยากจัดระเบียบการนอนเลยค่ะ, ระวังการติดเชื้อ เพราะต้องกินยากดภูมิ ดังนั้นอาหารสุกดิบระวัง
▪️ ระวังสัตว์บางชนิด: มีคนเคยถามเราเรื่องเลี้ยงแมวว่าทำไมแพทย์ห้าม เพราะแมวเป็นพาหะเชื้อโปรโตซัว Toxoplasma gondii ฮะ ตัวนี้ทำอะไรคนที่ภูมิปกติไม่ได้เลย แต่ในคนที่กินยากดภูมิ เสี่ยงที่มันจะติด แล้วมันชอบติดในสมองด้วยฮะ (Cerebral toxoplasmosis)


เป็นกำลังใจให้ทุกท่านนะคะ

29/03/2026

ตอนนี้เพจ manifia ครบ 2 ปีแล้วจ้าาาาา
เราหมอมินนี่ แม้จะไม่ค่อยมีเวลา ก็จะพยายามมาอัพเนื้อหาเรื่อยๆ นะฮะ555 ซึ่งเพจนี้ก็ยังมุ่งเจาะลึกเนื้อหากลไกโรคภูมิแพ้ โรคแพ้ภูมิตัวเอง และโรคที่เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันทั้งหมดฮะ

เรายังมีเพจพี่น้อง หมอการ์ตูน อีกหลายเพจนะ
Tensia หมอเซีย เพจออกกำลังกาย พฤติกรรมสุขภาพ เคสศึกษา
Eva - อิศวาพร หมอเอวา เพจประสาทวิทยา โรคจิตเวช
Quantia หมอขวัญ เพจโรคมะเร็ง

และเหล่าทีมงานเบื้องหลัง Little & her organs, Rin Madora, Nakorn - Core Physiology

ปล. เราคนขวานะ555 คนซ้ายมันขอติดภาพมาด้วย

28/03/2026

มารับแสงยามเช้า และลดแสงตอนดึก
เพื่อตั้งนาฬิกาชีวิตของ “ภูมิคุ้มกัน” กันจ้า


ร่างกายเรามีนาฬิกาชีวิตที่คุมแทบทุกอย่าง ตั้งแต่นอน–ตื่น ฮอร์โมน ไปจนถึงภูมิคุ้มกัน เรียกว่า นาฬิกาชีวภาพ (circadian rhythm) มีทั้งเรือนใหญ่ที่สมอง และกระจายอยู่ในทุกเซลล์ รวมถึงเซลล์ภูมิคุ้มกันด้วย

ถ้านาฬิกานี้เพี้ยนจากการนอนดึก ใช้จอก่อนนอน หรือไม่ค่อยเจอแสงแดด ภูมิคุ้มกันจะทำงานผิดจังหวะ อักเสบง่าย ฟื้นตัวช้า และป่วยบ่อย


1️⃣ แสงตอนเช้า คือตัวตั้งเวลาใหม่ของร่างกาย
แสงธรรมชาติในตอนเช้า จะไปตั้งนาฬิกาหลักที่สมอง (suprachiasmatic nucleus: SCN)
→ บอกว่าร่างกายเข้าสู่ช่วงเช้าแล้ว
→ กดฮอร์โมนนอนหลับ (melatonin) ให้ไปหลั่งตอนกลางคืนแทน
→ ทำให้ระบบต่างๆ รวมถึงภูมิคุ้มกัน เริ่มทำงานตรงเวลา
ถ้าทำสม่ำเสมอ เวลานอนจะขยับมาเร็วขึ้นโดยธรรมชาติ


2️⃣ แสงตอนดึก ทำให้นาฬิกาชีวิตเพี้ยน
แสงจากมือถือหรือไฟจ้าก่อนนอน
→ หลอกสมองว่ายังเป็นกลางวัน
→ melatonin ไม่หลั่ง
→ นาฬิกาชีวิตเลื่อน (circadian delay)
→ นอนช้าลง หลับไม่ลึก
→ ภูมิคุ้มกันซ่อมแซมตัวเองได้น้อยลง


3️⃣ ตั้งนาฬิกาได้ ภูมิคุ้มกันทำงานเป็นระบบ
เมื่อ circadian rhythm ตรง
✔️ เม็ดเลือดขาวรู้ว่าเวลาไหนควรตอบสนอง เวลาไหนควรพัก
✔️ ช่วงพักไม่ปล่อยสารอักเสบเกิน ลดการอักเสบเรื้อรัง
✔️ ตอบสนองต่อเชื้อได้แม่นและมีประสิทธิภาพมากขึ้น
✔️ ร่างกายฟื้นตัวดีขึ้นจากการนอนที่มีคุณภาพ


สรุปคือ รับแดดเช้า และลดแสงก่อนนอน คือการตั้งนาฬิกาชีวิต และตั้งจังหวะของภูมิคุ้มกันไปพร้อมกัน

1️⃣ เปิดม่าน รับแดด 10–20 นาทีหลังตื่น
2️⃣ ลดแสงและหน้าจอก่อนนอน 30–60 นาที

27/03/2026

ทำไมรักษาภูมิแพ้ (ที่เป็นถี่ระดับนึง) ถึงต้องคุมด้วยยาพ่นจมูกสเตียรอยด์ กินยาแก้แพ้อย่างเดียวไม่พอเหรอ?

ตอบ: เพราะภูมิแพ้โพรงจมูก มันไม่ได้มีแค่ histamine ไง มีตัวละครอื่นเต็มไปหมด ซึ่งยาแก้แพ้มันยับยั้งแค่ตัว histamine ในขณะที่สเตียรอยด์มันยับยั้งแทบทุกจุดของโรคเลย แต่ออกฤทธิ์ช้า หวังผลระยะยาวเป็นหลัก


ขอสรุปเหตุการณ์ในโรคภูมิแพ้สั้นๆ ใครต้องการฉบับเต็ม แปะ link ไว้ในเมนท์
1️⃣ รับสารก่อภูมิแพ้บ่อยๆ จนเม็ดเลือดขาว (dendritic cell) จับกิน แล้วไปฟ้อง T cell
2️⃣ T cell บางตัวได้รับการกระตุ้น
3️⃣ T cell ดันพัฒนาไปเป็นสายสู้พยาธิมากผิดปกติ (Th2)
4️⃣ Th2 หลั่งสารพัดสาร (IL-4,5,13) สั่งแนวหน้าให้ไปรอรบ (mast cell, eosinophil, basophil) และสั่งให้ B cell สร้างอาวุธให้แนวหน้า (IgE)
5️⃣ ทุกครั้งที่เจอสารก่อภูมิแพ้อีกครั้ง บรรดาแนวหน้าก็จะเทสารอักเสบ ประหนึ่งเจอพยาธิ ตัวหลักคือ histamine และ leukotriene ทำให้เกิดอาการแน่นจมูก น้ำมูกไหล จาม นอนทรมานแบบทุกวันนี้
6️⃣ คนที่มีพันธุกรรมเสี่ยง จะเร่งขั้นตอน 2-3-4 ให้เกิดไวขึ้นมาก ทำให้มีโอกาสสูงที่กำเนิดโรคภูมิแพ้


ทีนี้ยาพ่น steroid เข้าไปทำอะไร

คือต้องกล่าวอิทธิฤทธิ์ของ steroid ก่อน หรือถ้าพูดให้ถูกเป๊ะคือ corticosteroid, steroid ที่ออกฤทธิ์เหมือน cortisol

ตัวนี้ขึ้นชื่อเรื่องยับยั้งภูมิคุ้มกันอยู่แล้ว เป็นยาที่กดภูมิได้รุนแรง มีชื่อเรื่องผลรักษา และผลข้างเคียงหลายอย่าง กรณีใช้แบบกิน/ฉีด

แต่การนำมาประยุกต์ใช้เฉพาะที่อย่างพ่นจมูก จากการศึกษาจนถึงปัจจุบัน แทบไม่พบผลข้างเคียงที่เจอในแบบกินเลย และยังไม่พบผลรุนแรงในระยะยาว


เอาล่ะ ที่บอกว่าคุมภูมิคุ้มกันหลายจุดเลย มันไปทำอะไร?

มันล็อกตั้งแต่ DNA เลย ตำแหน่งที่ทำให้
เหล่าเม็ดเลือดขาวต่างๆ สร้างสาร และทำงาน

1️⃣ กด ‘กุญแจที่เปิดยีนการสร้างสารอักเสบ’ ตัวต้นทางเลยค่ะ ที่ชื่อ NF-κB, AP-1 ซึ่งอยู่ประจำในเม็ดเลือดขาวแต่ละตัว ผลคือเม็ดเลือดขาวสร้างสารต่างๆ ลดลง

2️⃣ กดการทำงาน Th2 ซึ่งเราไม่ได้ต้องการอยู่แล้ว!! เราไม่ได้มีพยาธิ! (ต่อให้มี ก็ไม่มีปัญหา เพราะพ่นโดนแต่ที่จมูก)

3️⃣ Th2 ที่ลดลง จึงลดสารควบคุมทั้งชุดตั้งแต่ IL-4, IL-5, IL-13

4️⃣ IL-4 ที่ลดลง ลดการสร้างอาวุธ (IgE) ให้เหล่าแนวหน้า ทำให้เจอสารก่อภูมิแพ้แล้ว บรรดา mast cell จะตอบสนองลดลง

5️⃣ IL-5 ที่ลดลง ทำให้ eosinophil ทำงานน้อยลง ช้าลง

6️⃣ IL-13 ที่ลดลง ทำให้น้ำมูกสร้างน้อยลง ความไวของระบบประสาทที่กระตุ้นการจามลดลง

7️⃣ บล็อกการสร้างสารก่ออักเสบตัวเล็กๆ โดยตรง ทำให้ลดการสร้างleukotriene และ prostaglandin


หรือก็คือ ยับยั้งแทบทุกจุดของเหตุการณ์
แต่ข้อเสียคือ มันไปปรับระดับ DNA ต้องใช้เวลา

ทำให้ต้องพ่นสม่ำเสมอ กว่าจะเห็นผล

เลยถูกเทบ่อย555 แล้วไปใช้ยาแก้แพ้ที่ออกฤทธิ์ไว
หรือบางชอบไปใช้ยาพ่นลดบวมชนิดไว
ที่พ่นติดกัน 3-5 วันแล้วเจอโยโย่


คำถามที่ชอบถามตามมาว่า ต้องใช้ไปถึงเมื่อไหร่?

ตอบ: แม้จะไม่ได้มีข้อมูลเสียระยะยาว แต่โดยทั่วไป เมื่ออาการดีขึ้นแล้ว แพทย์จะค่อยๆ ถอยความถี่ในการใช้ลง สุดท้ายจะเหลือแต่การล้างน้ำเกลือด้วยจมูก, การออกกำลังกาย, การหลีกเลี่ยงการก่อภูมิแพ้

ซึ่งบางคนที่ทำครบ หลายคนหายไปเลย
อาจจะกลับมากำเริบบ้าง แต่อาการลดลงมากค่ะ

27/03/2026

สกิน rockman ต้องมาละ55
ไม่ก็สกิน Samus (Metroid)

เหมือนก็เหมือนวะ! Pragmata โพสต์แซวที่คนบอกว่าน้อง Diana เหมือน Rockman / Mega Man ไม่หยุด
เดือนหน้าก็จะมาแล้วนะคะ สำหรับ Pragmata เกมใหม่จาก Capcom แต่ดูเหมือนว่าทฤษฎีสุดฮิตจากแฟน ๆ ที่ว่า “นี่อาจเป็นเกม Mega Man แบบลับ ๆ” ก็ยังคงไม่หายไปไหนง่าย ๆ
ทฤษฎีดังกล่าวเริ่มต้นจากตัวละคร Diana หุ่นแอนดรอยด์เด็กในเกม ที่หลายคนมองว่ามีความคล้ายกับ Rockman / Mega Man ไม่ว่าจะเป็นรูปร่างขนาดเล็ก ชุดสีน้ำเงิน รวมถึงความสามารถด้านเทคโนโลยีและการยิงจากแขนที่ดูคุ้นตาสุด ๆ ค่ะ
แม้จะฟังดูเหมือนเป็นการ “มโนกันเอง” ของแฟน ๆ อยู่พอสมควร แต่ด้วยความที่มันเป็นทฤษฎีที่สนุก ทำให้ถูกพูดถึงมาอย่างต่อเนื่อง ไม่หยุด และล่าสุดทาง Capcom ก็ยอมใจ “เล่นด้วย” กับแฟน ๆ อย่างเป็นทางการแล้วค่ะ
โดยบัญชีโซเชียลของ Pragmata ได้โพสต์ภาพของ Diana คู่กับภาพเบลอ ๆ ที่ดูยังไงก็เป็น Mega Man พร้อมแคปชันแซวว่า
“เขาบอกว่ามีคนที่เหมือนหนูด้วยล่ะ! ใครเอ่ย? ลองทายดูสิ!”
เรียกได้ว่าเป็นการเออ ออ ยอมใจกับแฟน ๆ มากกว่าจะยืนยันอะไรจริงจัง ซึ่งแฟน ๆ ส่วนใหญ่ก็ดูจะเข้าใจตรงกันว่า Capcom แค่หยอกเล่นเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าทฤษฎีดังกล่าวเป็นเรื่องจริงค่ะ
ในคอมเมนต์เองก็เต็มไปด้วยมีมและมุกตลก เช่น มีคนเอาคลิป “Who’s that Pokémon?” มาแซว หรือบางคนก็แซวว่า Diana ดูคล้าย Vergil มากกว่าเสียอีก ขณะที่บางคนก็ยังจริงจังถึงขั้นซูมแขนของเธอเพื่อเทียบกับ Mega Buster กันเลยทีเดียวค่ะ
อย่างไรก็ตาม สำหรับใครที่เริ่ม “คิดไปไกล” อีกครั้ง ก็อาจต้องเบรกกันนิดนึงนะคะ เพราะความจริงแล้ว Capcom มีแผนปล่อยเกมใหม่ของ Mega Man อยู่แล้วในชื่อ Mega Man: Dual Override ซึ่งการออกมาเล่นมุกครั้งนี้ ก็เหมือนเป็นการปิดตำนานทฤษฎีดังกล่าวแบบน่ารัก ๆ มากกว่าค่ะ
สุดท้ายแล้ว แม้ Pragmata จะไม่ได้กลายเป็น Mega Man ภาคลับอย่างที่บางคนหวัง แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้เลยว่ามุกเล็ก ๆ แบบนี้ช่วยสร้างสีสันและทำให้กระแสเกมยิ่งน่าสนใจขึ้นไม่น้อยเลยนะคะ

26/03/2026

ทำไมบางคน “มองแสงแล้วจาม”

เคยเป็นมั้ยฮะ เดินออกจากที่มืดแล้วเจอแดดแรง ๆ ปุ๊บ จามทันทีแบบไม่ให้ตั้งตัว บางคนจามติดกันเป็นคอมโบ ทั้งที่ไม่มีฝุ่น ไม่มีขน ไม่มีอะไรเข้าจมูกเลย อันนี้ไม่ใช่ภูมิแพ้นะฮะ แต่มันคือบั๊กของระบบประสาทชื่อ photic sneeze reflex

ซึ่งเป็นวงจร reflex ที่ไม่ได้มีกันทุกคน (เหอะๆ ไม่รู้โชคดีรึเปล่า)


การจาม คือระบบป้องกันของจมูก โดยใช้วงจร reflex
คือถ้ามี ‘บางสิ่ง’ เข้ามาในโพรงจมูก เซนเซอร์ที่เหมือนสวิตซ์จะทำงาน

ยิงกระแสประสาทผ่านเส้นประสาทสมองคู่ที่ 5 เข้าสู่ก้านสมอง เปิดกลไกจามที่เรียกใช้ กล้ามเนื้อหายใจ หายใจเข้า กลั้น-อั้น สร้างแรงดัน แล้วปล่อยออกไปผ่านจมูก

เพื่อกำจัดไอ้สิ่งนั้นออกไป


แต่บางคนวงจรนี้มันดันไปไขว้กับกระแสประสาทที่รับแสงมานี่สิ

แสงที่เจิดจ้า กระทบจอประสาทตา แทนที่จะสร้างกระแสประสาทส่งตรงไปยังสมองส่วนรับภาพ มีกระแสประสาทบางส่วน วิ่งแฉลบไปเส้นทางอื่น แล้วเข้าสู่วงจรการจามโดยตรง (เชื่อว่าจุดที่เชื่อมคือสมอง thalamus)

ผลคือ พอเจอแสงจ้าขึ้นมาทันทีทันใด
เช่น เปลี่ยนจากที่ร่ม มาเจอที่จ้าๆ

สัญญาณบางส่วนจะข้ามมากระตุ้นวงจรการจามแทน
ก้านสมองก็ไม่รู้หรอก ว่าไอที่กระตุ้นคือแสง
บอกแล้วไง มันคือวงจร reflex
วงจรพวกนี้ มันไม่สนหรอกว่ากระตุ้นยังไง
แต่ถ้ากระตุ้นมันแล้ว มันจะตอบสนองเหมือนเดิมหมด

นั่นคือจามไงคะ


แล้วต้นกำเนิดที่สัญญาณมันแฉลบมาจากไหน?
ปัจจุบันยังไม่ทราบฮะ รู้แตาว่าพบได้โคตรเยอะ
10-35% ของประชากรเลย (ตัวเลขแต่ละการศึกษาไม่เท่ากัน)

คือสูงถึง 1 ใน 3 ได้เลยนะ เยอะมาก
และถ่ายทอดเป็นพันธุกรรมได้ด้วย


มีนัยสำคัญ มีอะไรที่ต้องกังวลมั้ย?

ตอบ: ไม่เลย มีอยู่อย่างเดียว น่ารำคาญ55
หรือบางคนอาจจะต้องจามในจังหวะที่ไม่เหมาะแก่ชีวิต
เช่น ขับรถมาเจอแดดจ้า แล้วต้องจามเดี๋ยวนั้นอะ


เกี่ยวกับภูมิแพ้มั้ย?

ตอบ: ไม่เกี่ยวโดยตรง คือคนที่มีภาวะนี้
ไม่ได้หมายความว่าจะเป็นภูมิแพ้ คนละเรื่องกัน

แต่! คนที่เป็นภูมิแพ้อยู่แล้ว มันมีเส้นประสาทสมองไวอยู่แล้ว ดังนั้นถ้าซวยมีการจามต่อแสงอีก มันก็จะเกิดถี่ขึ้นเท่านั้นแหละค่ะ

25/03/2026

ยาแก้แพ้ (Antihistamine) กับ การทำงานของสมอง
ส่งผลขนาดไหน? เพราะเป็นจากง่วง หรือส่งผลโดยตรง?


อันนี้ต้องทราบก่อนค่ะว่า เรากินยาแก้แพ้เพื่ออะไร

ตอบ: เราต้องการลดการทำงานของสารชื่อ histamine
ซึ่งเป็น 1 ในตัวที่ ‘สร้างอาการแพ้’ ตัวหลักเลย

ไม่ว่าจะกระตุ้นการสร้างน้ำมูก กระตุ้นการบวมจนจมูกตัน
รวมไปถึงเพิ่มความไวของประสาท ทำให้จามเป็นชุดๆ

ดังนั้นพอกินยาไปหยุด histamine ทำงานแล้ว
อาการเลยค่อยๆ ดีขึ้น


ปัญหาที่ตามมาคือ ยาแก้แพ้บางตัว โดยเฉพาะรุ่นแรกๆ
มักจะเข้าสมองได้ดี จึงทำให้เกิดผลสองอย่างค่ะ


1️⃣ ง่วง:

ปกติจะมีศูนย์ histamine ในสมอง ช่วยกระตุ้นให้
เรารู้สึกตื่นตัว ไม่ง่วง

ดังนั้นยาแก้แพ้ที่ผ่านเข้าสมองได้ดี มีโอกาส
ลดการทำงานวงจรนี้ ทำให้ง่วงขึ้น

และพอง่วง จึงทำให้เกิดผลทางอ้อม
ทำให้ประสิทธิภาพความคิดความทำงานลดลง

ยาแก้แพ้ที่เข้าข่ายในกลุ่มนี้ ไล่เป็นอันดับจาก
ง่วงมากไปง่วงน้อยคือ

▪️ รุ่นแรกง่วงฉ่ำๆ: hydroxyzine, chlorpheniramine (CPM), brompheniramine
▪️ รุ่นสองแต่ยังเข้าได้: cetirizine, levocetirizine
▪️ รุ่นสองที่เข้าสมองน้อย: loratadine, desloratadine
▪️ รุ่นที่ง่วงน้อยที่สุด: fexofenadine, bilastine

แต่เคยกล่าวไปหลายหนแล้วว่า นี่คือผลโดยตรงจากยา การจะง่วงไม่ง่วงนั้น โคตรขึ้นกับหลายปัจจัย แต่ไอเดียคือ ผลต่อสมองมาจากทางอ้อมจากง่วง


2️⃣ กระทบการทำงานสมองโดยตรง (Cognitive function):

ปัญหาหลักเลยคือ ยาแก้แพ้รุ่นแรกๆ มันยังไม่จำเพาะกับ histamine มาก มันยังสามารถไปรบกวนการทำงานสารตัวอื่นด้วย ตัวที่มีผลต่อความจำมากคือ Acetylcholine (ACh)

เพราะ ACh ทำงานหลายอย่างมาก เช่น
• Hippocampus: สร้างความจำระยะยาว, นึกความจำ
• Basal forebrain + dlPFC: สร้างสมาธิ การคิดวิเคราะห์ การตัดสินใจ

ดังนั้นผลของยาแก้แพ้รุ่นแรก อย่าง
▪️ hydroxyzine
▪️ chlorpheniramine (CPM)
▪️ brompheniramine
(จริงๆ รวมถึงพวก Dimenhydrinate, Diphenhydramine ที่เป็นยาแก้เมาด้วย)

ในขณะที่ยาแก้แพ้รุ่นสองเป็นต้นไป ไม่มีผลด้านนี้

มันจึงทำให้ส่งผลต่อสมาธิ การทำงานของสมองจริงๆ ทำให้แพทย์และเภสัชมักจะบอกว่า ถ้าทำงานที่ต้องใช้สมาธิ ต้องเคารพ ให้หลีกเลี่ยงยาแก้แพ้รุ่นแรก

และยิ่งใช้ในสูงวัย โดยเฉพาะ 60-65 ปีขึ้นไป ต้องระวัง เพราะผลกระทบต่างๆ เกิดได้ง่ายขึ้น และสูงวัยหลายท่าน กินยาที่มีฤทธิ์ต้าน ACh หลายตัวอยู่แล้ว



แต่ขีดเส้นใต้ไว้ว่า ที่เล่าๆ มาทั้งหมด
ไม่ว่าจะเป็นผลจากง่วง (Antihistamine)
และผลจากการทำงานสมองโดยตรง (Anticholinergic)
มันเป็นผลขณะยาออกฤทธิ์เท่านั้น (Acute effect)

และไม่ได้เกิดเท่ากันทุกคน
รวมถึงขึ้นกับ dose ด้วย

บางคนก็กินได้ไม่ได้มีปัญหาอะไร


คำถามต่อมาคือ แล้วผลระยะยาวล่ะ?
ผลระยะยาวมักจะค่อนข้างกังวลมากในคนสูงวัยค่ะ
โดยจะนับเป็น dose สะสม (Cumulative dose)
ซึ่งไม่มีตัวตัดชัดเจนว่า ต้องติดต่อขนาดไหน

โดยผลระยะยาวคือ มีข้อมูลว่าความเสี่ยงเพิ่มขึ้นในบางกลุ่ม โดยเฉพาะผู้สูงอายุ
บางคนเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดอาการเพ้อมากขึ้น
(Delirium) ทำให้คำแนะนำส่วนใหญ่ให้
ดูแลภูมิแพ้แบบองค์รวม + กินยาแก้แพ้รุ่นสองดีกว่า

ส่วนผลเรื่อง ‘สัมพันธ์กับสมองเสื่อม’
ยังถกเถียงกันอยู่ค่ะ
และต้องย้ำว่าที่ถกเถียงกันคือ
ผลต่อการใช้ยาแก้แพ้ในสูงวัยนะคะ
ไม่ใช่ทุกช่วงอายุ




สรุปแบบไปใช้งานคือ

1️⃣ ยาแก้แพ้ มันกินเพื่อบรรเทาอาการ หากเป็นเยอะ (moderate severity ขึ้นไป) ควรรักษาให้ทุกแบบ ใช้การล้างจมูก และ คุมด้วยยาพ่นสเตียรอยด์เป็นการรักษาหลัก พอดีขึ้นค่อยถอยสเตียรอยด์ จนเหลือแต่ล้างจมูก

2️⃣ ยาแก้แพ้รุ่นแรก มีทั้งผลต่อง่วง และผลต่อสมองโดยตรง ระวังในคนสูงวัย และคนที่ต้องใช้สมาธิ ส่วนในคนปกติทั่วไปอายุไม่มาก กินได้ ผลสะสมยังไม่ชัดเจน แต่อย่างที่บอกไปอะ รักษาหลายๆ วิธีเหอะ (กลับไปอ่านข้อ 1)

3️⃣ ยาแก้แพ้รุ่นสอง จะมีผลหลักๆ คือเรื่องง่วงเท่านั้น (บางชนิด) แต่บางคนก็จะใช้แล้วง่วงเยอะนะ5555 อันนี้แล้วแต่บุคคลเลย ส่วนผลโดยตรงที่สมอง เรื่องความจำ ความคิด คือแทบไม่มีเลย

24/03/2026

‘ลดความอ้วน ช่วยคุมภูมิแพ้ได้นะคะ’
ทั้งโดยตรง และทางอ้อมเลยค่ะ


เล่าย้อนก่อนว่า ผนังโพรงจมูกของที่เป็นภูมิแพ้ จะเต็มไปด้วย เหล่าคณะฯ เม็ดเลือดขาวทีมล่าปรสิตอย่าง Eosinophil, Mast cell, Basophil มายืนรอพร้อมรบ บางตัวก็ถืออาวุธ IgE รอไว้ละ โดยมีนายพล Th2 คอยคุมอยู่

ถามว่ารอใคร รอปรสิต? เปล่าเลย รอสารอะไรก็ไม่รู้ เกสรดอกไม้ ฝุ่น ฯลฯ ที่ไม่ควรไปยุ่งเลย ปล่อยให้ระบบจมูกกำจัดไปเองเชิงกายภาพก็พอแล้ว

ผลคือแค่เจอสารที่แพ้ปุ๊บ ก็ระเบิ-ดอาการได้เลย จมูกบวม น้ำมูกไหล คันตา จามรัวๆ


🔥 แล้วถ้าคุณมีไขมันส่วนเกินอยู่ในระดับที่ “อ้วน” อาการภูมิแพ้แย่ลงได้ค่ะ

เพราะเซลล์ไขมัน (Adipocyte) ที่ขยายใหญ่
เบียดกันจนขาดออกซิเจน
→ เกิด stress → ปล่อยสารอักเสบออกมา
เช่น IL-6, TNF-α, leptin

ซึ่งพวกนี้คือ “ดีบัฟ”
ที่ทำให้ร่างกายเข้าสู่โหมดอักเสบเรื้อรัง (Chronic low-grade inflammation)

ซึ่งสารพวกนี้แหละยิ่งทำให้โพรงจมูก ไวต่อการอักเสบมากขึ้น ดึง eosinophil มามากขึ้น ซึ่งเป็นเม็ดเลือดขาวตัวโหดในการก่อภูมิแพ้เลย


😵‍💫 ยังไม่พอ คนอ้วนมักมีปัญหานอนกรน/หยุดหายใจขณะหลับ (Obstructive sleep apnea) พอนอนแย่ → ภูมิคุ้มกันยิ่งเสียสมดุลไปทาง Th2 ที่คุมพวกตัวก่ออาการแพ้ → อาการภูมิแพ้ยิ่งแย่ลง


🌿 ดังนั้นการลดน้ำหนัก ไม่ใช่แค่สุขภาพหลอดเลือดหัวใจ/เมตาบอลิซึม ดีเท่านั้น แต่มันคือลดการอักเสบในเรื่องภูมิแพ้ด้วย ลดโอกาสนอนกรนที่ทำให้อาการภูมิแพ้แย่ลง

วันนี้ลองลุกไปออกกำลังกาย และเริ่มคุมอาหารจริงจังกันค่ะ เป็นกำลังใจให้นะคะ

23/03/2026

ทำไมภูมิแพ้ทำให้เสียงพูดเหมือนอู้อี้


สำหรับชาวภูมิแพ้ มีคนเคยทักมั้ยคะว่าเสียงเปลี่ยนไป โดยเฉพาะตอนกำเริบหนักๆ บางทีตัวเองนี่แหละรู้สึกว่าเปลี่ยน

ไม่ได้รู้สึกกันเองไปจ้า
บางครั้งเสียงพูดเปลี่ยนจริงๆ


ต้องเข้าใจก่อนว่า
เสียงของคนเราไม่ได้ออกจากคออย่างเดียว

แต่มันต้อง “ก้อง” ผ่านโพรงจมูกด้วย

โพรงจมูกมันทำหน้าที่เป็น
resonance chamber

ช่วยขยายและปรับโทนเสียง

พูดแบบฟิสิกส์ ม.ปลายคือ
โพรงจมูก (และไซนัส) ทำตัวเป็นท่อตัน
แล้วสร้างคลื่นนิ่ง (Standing wave)
ที่มีการสั่นพ้องเป็นหลายๆ haromonic level อะ
(ใครเรียนสายวิทย์จะคุ้นๆ)

คือหลักการประมาณนั้นแต่โพรงจมูก
ไม่ใช่ท่อตันเสียทีเดียว แต่หลักการคล้ายกัน


ดังนั้นปกติแล้ว อากาศจากกล่องเสียงจะขึ้นมา
แล้วบางส่วนจะผ่านไปที่โพรงจมูก
ทำให้เสียงมันใส โปร่งค่ะ


แต่ในคนภูมิแพ้
mast cell เปิดสกิล ระเบิ-ด histamine
→ หลอดเลือดขยาย + รั่ว
→ เยื่อบุจมูกบวม (nasal mucosal edema)

และจุดสำคัญคือ โพรงจมูกที่เคยโล่ง
มันกลายเป็น “ทางตัน”


พออากาศขึ้นมาจากคอ
มัน “ขึ้นไปก้องในจมูกไม่ได้”
เสียงเลยต้องไปก้องในช่องปากแทน

ผลคือ เสียงมันจะอู้อี้
เหมือนพูดในห้องแคบๆ
เรียกว่า hyponasal voice


แถมตัวเพดานอ่อน
มันควบคุมว่าเสียงจะไปทางจมูกหรือปาก

แต่พอจมูกตัน ร่างกายจะ bias
ให้เสียงไปทางปากมากขึ้น

เพื่อให้พูดได้


สรุปง่ายๆ เสียงมันแปลกๆ
ไม่ใช่เพราะมีอะไร “อยู่ในเสียง”
แต่เป็นเพราะ “ทางเสียงมันถูกปิด”



ดังนั้น ถ้าภูมิแพ้กำเริบ
โพรงจมูกบวม + มูกเต็ม
บางคนเสียงก็จะเปลี่ยนทันที

ถ้าเป็นเยอะแบบนี้ รักษาแบบเป็นองค์รวมนะคะ
✅ พบแพทย์ ตรวจเป็นกิจลักษณะดีสุด
✅ ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือทุกวัน ช่วยเคลียร์สารแพ้ได้
✅ กินยาแก้แพ้บรรเทาอาการได้
✅ ถ้าไม่อยากง่วงเลย: Fexofenadine, Bilastine
✅ แต่ถ้าไม่ใช่สายง่วงมาก: Ceterizine, Loratadine
✅ แต่ถ้าอยากหลับ เอาไปเลย CPM
✅ หากเป็นบ่อยเกินไป ใช้สเตียรอยด์พ่นจมูกคุมอาการด้วย
✅ ยาพ่นจมูกลดบวม (Oxymetazoline HCl) ไม่ควรใช้ติดต่อกัน 3-5 วัน เพราะจะเจอโยโย่ เด้งกลับมาบวมหนักกว่าเดิม
✅ นอนเพียงพอ + ออกกำลังกาย ช่วยคุมอาการได้
✅ ทดสอบหาสารแพ้ด้วย บางสิ่งเลี่ยงได้

แม้โรคนี้มันจะเรื้อรัง และแก้ต้นเหตุสุดไม่ค่อยได้
แต่พอดูแลรักษา คุมการอักเสบ ลดการสัมผัสตัวกระตุ้น บางครั้งอาการก็หายไปยาวๆ เลยค่ะ

22/03/2026

สภาพหนอนพยาธิที่หนีออกมาจาก เนื้อเยื่อที่กองทัพ eosinophil ตีล้อมเป็นค่ายกล (Granuloma) เข้ารุมตบพยาธิตัวนี้


ก้อนขาวๆ เล็กๆ นั่นไม่ใช่เม็ดเลือดขาว eosinophil ตัวเดียวนะฮะ นั่นคือก้อนเนื้อเยื่อเม็ดเลือดขาวขนาดใหญ่ ข้างในมี eosinophil จำนวนมาก

เอาง่ายๆ ก้อนละ 1 กองร้อยในทหารน่ะ


ดังนั้นเม็ดเลือดขาว Eosinophil เป็นเม็ดเลือดขาวที่ปรสิตตัวใหญ่ขยาดมากสุดเลย เพราะหลั่งพิษเก่งมาก จนหลายครั้งพยาธิมันหนีออกมาเองจากโฮสต์เลย


ทุกวันนี้ไม่ค่อยเห็นภาพนี้ ไม่ใช่แค่เพราะเราไม่ค่อยติดพยาธิ แต่เป็นเพราะ Eosinophil และทีมเพื่อนมันทั้งหมด ไปตบตีกับการก่อภูมิแพ้แทน กลายเป็นโรคภูมิแพ้

ซึ่งจริงๆ หน้าที่หลักของมันควรจะเป็นแบบนี้

21/03/2026

ภูมิแพ้จมูก (Allergic rhinitis)
เริ่มจากอะไร? สรุปตั้งแต่ต้นจนจบ


หลายคนเป็นภูมิแพ้โพรงจมูกมาทั้งชีวิต แต่ไม่เคยรู้เลยว่า ข้างในร่างกายมันกำลัง “เปิดสงครามระดับเซลล์” กับสิ่งที่ ไม่ได้เป็นอันตรายอะไรกับเราเลย

บทความนี้คือการเล่าแผนผังกลไกทั้งหมด ตั้งแต่จุดเริ่มต้น → การโกงระบบ → การฟอร์มกองทัพ → จนถึงอาการจมูกบวม น้ำมูกไหล และการจำฝังลึกแบบไม่รู้จบ


▪️ จุดเริ่มต้นของเรื่องทั้งหมด
เม็ดเลือดขาวไป “กินผิดตัว”

เรื่องมันเริ่มจากเม็ดเลือดขาวด่านหน้าอย่าง Macrophage และ Dendritic cell ดันไป “กิน” สารที่ไม่ควรถูกจัดเป็นศัตรู เช่น เกสรดอกไม้ ไรฝุ่น

กินไม่พอ ยังขี้ฟ้อง เอาชิ้นส่วนสารก่อภูมิแพ้ไปโชว์บนถาด (antigen presentation)
แล้วรีบวิ่งกลับไปฟ้องนายพลที่ต่อมน้ำเหลืองว่า

“พ่ออออ มีผู้บุกรุกกก”


▪️ เกิดบัคของระบบครั้งใหญ่

เมื่อสารก่อภูมิแพ้ถูกนำไปเสนอ
นายพล T helper cell (Th) ต้องตัดสินใจว่า
จะแปลงร่างไปเป็นนายพลเชี่ยวชาญแบบไหน

ปกติระบบจะสมดุลระหว่าง
✔️ Th1 → เน้นจัดการเชื้อในเซลล์
✔️ Th2 → เน้นจัดการพยาธิ ตัวใหญ่ๆ

แต่ในคนเป็นภูมิแพ้ มีพันธุกรรมที่ทำให้เซลล์ “เสี้ยม” กันเอง โดยใช้สารชื่อ IL-4 เปลี่ยนผลโหวตให้ Th2 ชนะขาด

และนี่คือ จุดเริ่มหายนะ เพราะระบบดันคิดว่า
“สารก่อภูมิแพ้ = พยาธิ”


▪️ ฟอร์มทีมผิดเป้าหมาย
เรียกกองกำลังที่แรงเกินเหตุ

เมื่อ Th2 ครองอำนาจ มันเริ่มสั่งการผ่าน “ภาษาเม็ดเลือด” หรือ cytokines ตัวหลักคือ
IL-4, IL-5, IL-9, IL-13

คำสั่งที่เกิดขึ้น ได้แก่
✔️ ปลุก Mast cell (สายตกใจ แตกง่าย)
✔️ เรียก Eosinophil (อาวุธหนักไว้ตบพยาธิ)
✔️ กระตุ้น Basophil

ทั้งหมดนี้คือทีมที่แรงมาก
แต่ถูกเรียกมา “ตบของที่ไม่มีชีวิต”


▪️ ลงพื้นที่จริงที่โพรงจมูก
สงครามเกิดที่โฮสต์คือเราเอง

Th2 ไม่ได้สั่งจากไกลๆ
แต่มันตามไปสั่งถึงหน้างาน เช่น โพรงจมูก

มันสั่งให้
✔️ เยื่อบุหลอดเลือด “ปักหมุด” บอกตำแหน่ง
✔️ เปิดทางให้เม็ดเลือดขาวจากกระแสเลือดมุดออกมา
✔️ ระดมปล่อยสารก่ออาการแพ้

ผลลัพธ์คือ
✔️ หลอดเลือดขยาย
✔️ ผนังหลอดเลือดรั่ว
✔️ น้ำทะลักออกมา → โพรงจมูกบวม
✔️ ต่อมมูกถูกสั่งให้ผลิตมูกแบบไม่ยั้ง

➡️ ผลคือ จมูกตัน น้ำมูกไหล หายใจไม่ออก


▪️ การสร้างอาวุธที่ผิดชนิด
บทบาทของ B cell และ IgE

B cell เองก็เจอสารก่อภูมิแพ้
แต่จะยังไม่ทำอะไร ถ้าไม่มี Th2 มาช่วย

เมื่อ Th2 มา B cell จะถูกกระตุ้นให้แปลงร่างเป็น Plasma cell โรงงานผลิตแอนติบอดี
ตามปกติ Plasma cell ผลิตได้หลายแบบ เช่น IgM, IgG, IgA

แต่ในภูมิแพ้
Th2 สั่งชัดเจนว่า
“ผลิตแต่ IgE เท่านั้น!”

แล้ว IgE ดันเป็นอาวุธเฉพาะตัวของกลุ่มสู้พยาธิไง
IgE จึงลอยไปติดบนผิว Mast cell, Basophil, Eosinophil เหมือนเอา “ชนวนระเบิ-ด” ไปเสียบไว้

พอสารก่อภูมิแพ้มาจับ
→ ระเบิ-ดแตก
→ ปล่อยสารก่ออาการแพ้แบบเขื่อนแตก


▪️ จุดที่ทำให้มันไม่จบซักที
Memory cell

แม้เหตุการณ์จะผ่านไป ร่างกายไม่ได้ลืม มันสร้าง Memory T cell และ Memory B cell ฝังความจำไว้ว่า

“สารนี้ = ศัตรู”

ครั้งหน้าเจออีก ไม่ต้องเริ่มใหม่ ระบบจะระดมพลเร็ว แรง และรุนแรงกว่าเดิม นี่คือเหตุผลที่ ภูมิแพ้เป็นแล้ว เป็นซ้ำง่าย และมักหนักขึ้น


▪️ สรุปกลไกแบบย่อ

1️⃣ เม็ดเลือดขาวด่านหน้าเก็บสารภูมิแพ้ ➝ ฟ้อง T cell ➝ ระบบถูกเสี้ยมให้เลือก Th2
2️⃣ Th2 ระดมกองทัพสายล่าพยาธิ ➝ ปล่อยสารอักเสบใส่สารที่ไม่อันตราย ➝ โพรงจมูกบวม น้ำมูกไหล
3️⃣ B cell ถูกสั่งให้ผลิต IgE จำนวนมาก ➝ ติดตั้งบน Mast cell ➝ ตอบสนองรุนแรงทุกครั้งที่เจอสารเดิม

ภูมิแพ้โพรงจมูก ไม่ใช่เพราะร่างกายอ่อนแอ
แต่เพราะระบบภูมิคุ้มกัน “เข้าใจผิด” แล้วเล่นใหญ่

มันใช้กองทัพที่ไว้ตบพยาธิ มาทำสงครามกับฝุ่น เกสร และไร แล้วโฮสต์อย่างเรา คือคนที่เจ็บทุกครั้ง

เข้าใจกลไกแล้ว คุณจะเริ่มเข้าใจว่า
การรักษา ไม่ใช่แค่ “กดอาการ”
แต่คือการพยายามทำให้ระบบนี้ สงบลงให้ได้

ทำให้คนที่เป็นหนัก ควรรักษาแบบองค์รวมค่ะ
✅ พบแพทย์ ตรวจเป็นกิจลักษณะดีสุด
✅ ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือทุกวัน ช่วยเคลียร์สารแพ้ได้
✅ กินยาแก้แพ้บรรเทาอาการได้
✅ ถ้าไม่อยากง่วงเลย: Fexofenadine, Bilastine
✅ แต่ถ้าไม่ใช่สายง่วงมาก: Ceterizine, Loratadine
✅ แต่ถ้าอยากหลับ เอาไปเลย CPM
✅ หากเป็นบ่อยเกินไป ใช้สเตียรอยด์พ่นจมูกคุมอาการด้วย
✅ ยาพ่นจมูกลดบวม (Oxymetazoline HCl) ไม่ควรใช้ติดต่อกัน 3-5 วัน เพราะจะเจอโยโย่ เด้งกลับมาบวมหนักกว่าเดิม
✅ นอนเพียงพอ + ออกกำลังกาย ช่วยคุมอาการได้
✅ ทดสอบหาสารแพ้ด้วย บางสิ่งเลี่ยงได้