19/02/2026
หนังสือสองเล่มล่าสุดที่เราอ่าน ทำให้ได้เจอศัพท์ไทยสุดอลังการ 2 คำเกี่ยวกับ “รัศมีรอบเศียรผู้มีบุญ” แล้วคุณล่ะคะ รู้ไหมว่า ศัพท์ภาษาไทยเรียกเจ้าของสิ่งนี้ว่าอะไร?
--
ในนิยาย 'เกิดเป็นนางร้าย อย่าอยู่ให้สามีอยากหย่า'
คุณฝันเอ้อระเหยใช้คำว่า 'ประภามณฑล' เพื่อสื่อถึงรัศมีอันเป็นประกายรอบเศียรรูปปั้นพระแม่มารีในโบสถ์
ในขณะที่คุณภัทรินี เจริญจินดา ใช้คำว่า 'ฉัพพรรณรังสี' เพื่อสื่อถึงรัศมีแฉกๆ ที่วางตัวเป็นวงกลมรอบเศียรพระพุทธรูป ในหนังสือ 'เมตตาอาทร' ของ Osho
เนื่องจากเราไม่รู้จักศัพท์ทั้งสองคำ พอหาข้อมูลดูก็พบว่า
ภาษาไทยเรียกรัศมีเช่นนี้ว่า 'ประภามณฑล' จริงๆ
แต่ทางพุทธยังมีความเชื่อว่า ออร่ารอบพระเศียรของพระพุทธเจ้าไม่ได้แค่เปล่งประกายวิ๊งๆ สีเดียว แต่มี '6 สี' ดังนั้น คำว่า 'ฉัพพรรณรังสี' จึงมีความหมายว่า 'ประภามณฑล 6 สี'
แล้วเรามาพูดเรื่อง 'ประภามณฑล' กับ 'ฉัพพรรณรังสี' ทำไม?
ก็เพราะไปอ่านเจอนิทานเซนที่ Osho เล่าแล้วสนุกดี ก็เลยอยากจะมาเล่าต่อนั่นเองค่ะ! ^ ^
--
เรื่องก็มีอยู่ว่า มีชายยากจนคนหนึ่ง ทั้งหิวโหย เหน็บหนาว และทุกข์ทรมาน เขาเดินทางไปหาพระเซนรูปหนึ่ง ซึ่งก็อยู่อย่างสมถะในวัดโล่งๆ กับลูกศิษย์ลูกหา
ชายยากจนเล่าเรื่องราวชีวิตสุดรันทดของตนให้ท่านฟัง 'ฮือออ... ชีวิตป๋มยากจังเลยครับท่าน งื้อออ'
แต่... ถ้าพูดตามตรง
พระท่านเองก็ยากจนเช่นกันน่ะ
ท่านจะไปมีอะไรมาช่วยชายผู้นี้ได้...
ทันใดนั้นเอง
พระท่านก็มองไปที่พระพุทธรูปไม้
มองเห็นฉัพพรรณรังสีหลังองค์พระพุทธรูป
ท่านจึงปีนขึ้นไปแกะฉัพพรณรังสีไม้แกะสลักเหล่านั้นออกมามอบให้ชายยากจน พลางกล่าวว่า 'นี่คงพอช่วยท่านได้บ้าง'
ทีนี้ คนที่อึ้งก็กลับกลายเป็นพวกลูกศิษย์ลูกหาในวัด และตัวชายยากจนเองแล้ว!
ลูกศิษย์: 'ท่านอาจารย์ ท่านทำอะไร! ท่านลบหลู่พระพุทธเจ้า'
ชายยากจน: 'ท่านเป็นพระนะ ท่านทำแบบนี้ได้ไง!?'
พระอาจารย์เซนยิ้ม แล้วกล่าวว่า 'รับไปเถอะ หากพระพุทธองค์ยังอยู่ ไม่แน่ว่าอาจหั่นแขนหั่นขาให้ท่านก็ได้'
--
ในนิทานเซน ยังมีเรื่องเล่าทำนองนี้อีกหลายเวอร์ชั่น
ร้อยพันปีก่อน ผู้คนก็หลงรูปเคารพบูชาจนมองไม่เห็นคำสอน
นิทานเซนไม่ได้สอนให้เรากลายเป็นคนขวางโลก ก้าวร้าว หรือใช้ความรุนแรง
แต่มีไว้ทดสอบความเข้าใจของท่านว่า อ่านนิทานเซนแล้ว ท่านมองเห็นอะไร เข้าใจอะไรบ้าง
พระอาจารย์ใช้ชีวิตสมถะ มิได้มีข้าวของเงินทองอะไรที่สามารถช่วยเหลือชายยากจนได้เลย แต่แม้ไม่มีสิ่งใดมอบให้ ท่านก็ 'รับฟัง'
การรับฟังที่แท้จริงคือการให้เวลากับคนตรงหน้า อยู่กับปัจจุบันขณะ ฟังด้วยใจอย่างไม่ตัดสิน เป็นพื้นที่ปลอดภัยให้คนถ่ายทอดเรื่องราวเปราะบางของตนออกมาได้
ถึงแม้ท่านอาจารย์จะไม่มีอะไรจะให้ ท่านสามารถให้เวลา ให้ปัจจุบันขณะ และให้ใจกับชายยากจนได้
ส่วนการที่พระท่านปีนไปดึงฉัพพรรณรังสีไม้ออกมามอบให้ชายผู้นี้ ในขณะที่ลูกศิษย์ตื่นตระหนก ก็มิได้หมายถึงสิ่งใดเลยนอกจากว่า พระอาจารย์ท่านไม่ยึดติด
ในยุคสมัยที่พระพุทธองค์ยังมีชีวิตอยู่ ไม่ได้มีการสร้างรูปเคารพอยู่แล้ว และท่านก็บอกเองว่า 'ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นเรา' รูปเคารพเป็นเพียงเครื่องมือช่วยให้ระลึกถึงท่านได้ง่าย เป็นกุศโลบายเตือนใจให้ใช้ชีวิตตามแนวทางคำสอน
แต่ท้ายที่สุดแล้ว ศาสนาพุทธก็สอนให้ใช้ชีวิตอย่างมีสติและปัญญา
อุปสรรคของการเข้าถึงปัญญา ก็คือความรู้นั่นเอง
ดังนั้น สุดท้ายแล้ว แม้แต่ความรู้ที่เราสะสมมา ก็ต้องวางไว้
ปัญญาจะเกิดก็ด้วยการตกตะกอนของตนเองเอง
--
นี่ก็คือ ศัพท์ภาษาไทยวันละคำวันนี้ค่ะ :-)
ส่วนภาษาอังกฤษเรียกสิ่งนี้ว่า halo
ป.ล. ก็แปลกดีที่เรารู้จักคำว่า halo แต่เราไม่เคยได้ยินคำว่า 'ประภามณฑล' กับ 'ฉัพพรรณรังสี' มาก่อนเลยค่ะ เพิ่งจะมารู้จักก็ตอนอ่านหนังสือ 2 เล่มนี้นี่แหล่ะ
ป.ล.2 ใครรอคอร์ส 'Focus Fix ระบบจัดระเบียบความคิดด้วยการตั้งหลัก' ของเราอยู่ จะเริ่มเปิดรับสมัครสัปดาห์หน้าแล้ว! ปูเสื่อรอได้เลยจ้า ^ ^
ณัฐ อยู่ดีดี
19.02.2026
FB nananatte
IG
Youtube
Goodreads nananatte
#อยู่ดีดีlivewell