26/03/2026
HỘI CHỨNG BÀN TAY-CHÂN (HFS) VÀ PHẢN ỨNG DA BÀN TAY-CHÂN (HFSR)
[Phần 1: Tìm hiểu về HFS và HFSR]
📝 Trong điều trị ung thư, một số thuốc như hóa trị và thuốc điều trị nhắm trúng đích có thể gây ra tác dụng phụ trên da, gặp nhiều ở lòng bàn tay và lòng bàn chân. Hai tình trạng thường gặp là:
- Hội chứng bàn tay-bàn chân (Hand-Foot Syndrome-HFS)
- Phản ứng da bàn tay-bàn chân (Hand-Foot Skin Reaction-HFSR)
Mặc dù hai tình trạng này không trực tiếp đe dọa tính mạng, nhưng chúng có thể gây đau, khó chịu, ảnh hưởng đến vận động, sinh hoạt hằng ngày và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
🌱 1. HFS và HFSR là gì?
- HFS là một phản ứng da thường gặp do một số thuốc hóa trị gây ra. Tình trạng này thường biểu hiện bằng viêm đau da ở lòng bàn tay và/hoặc lòng bàn chân.
- HFSR là phản ứng da tương tự HFS nhưng thường gặp hơn ở người bệnh đang dùng thuốc điều trị nhắm trúng đích. Mặc dù có nhiều biểu hiện giống HFS, HFSR có thể có một số đặc điểm lâm sàng khác biệt, đặc biệt là tổn thương khu trú ở các điểm tì đè hoặc ma sát.
🌱 2. Khi nào HFS và HFSR thường xuất hiện?
Thời điểm xuất hiện của hai tình trạng này có thể khác nhau tùy loại thuốc điều trị:
- HFS thường xuất hiện sau vài ngày, vài tuần hoặc vài tháng kể từ khi bắt đầu hóa trị.
- HFSR thường xuất hiện sớm hơn, thường trong 2-4 tuần đầu sau khi bắt đầu điều trị nhắm trúng đích.
👉 Điều này có nghĩa là trong giai đoạn đầu điều trị, người bệnh cần đặc biệt chú ý đến những thay đổi bất thường ở da tay và chân để phát hiện sớm.
🌱 3. Những ai có nguy cơ cao hơn? Không phải ai dùng thuốc cũng sẽ gặp HFS hoặc HFSR, nhưng một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ, bao gồm:
- Có sẵn bệnh lý da ở tay hoặc chân trước khi dùng thuốc
- Tuổi cao
- Giới nữ
- Đái tháo đường
- Bệnh lý thần kinh ngoại biên (đa dây thần kinh)
Ngoài ra, nguy cơ còn phụ thuộc vào loại thuốc điều trị ung thư mà người bệnh đang sử dụng.
🌱 4. Triệu chứng thường gặp của HFS và HFSR
- HFS và HFSR có nhiều biểu hiện giống nhau, đặc biệt ở: Lòng bàn tay-chân, các triệu chứng về cảm giác thường gặp
- Người bệnh có thể cảm thấy: Tê bì, châm chích, bỏng rát, đau hoặc tăng nhạy cảm khi chạm vào
❗ Ban đầu, những biểu hiện này có thể chỉ là cảm giác khó chịu nhẹ. Tuy nhiên, nếu không được theo dõi và chăm sóc sớm, triệu chứng có thể tăng dần và ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt.
🌱 5. Các biểu hiện trên da
- Ngoài triệu chứng đau hoặc rát, người bệnh còn có thể xuất hiện những thay đổi rõ rệt trên da như: Da đỏ rõ rệt, ưng, khô da, b**g tróc hoặc tróc vảy, nứt da, loét hoặc trợt da, mụn nước
- Ở giai đoạn nặng hơn, có thể xuất hiện: Vết thương hở, nhiễm trùng da, nhiễm trùng quanh móng hoặc tại móng.
🌱 6. Dấu hiệu đặc trưng hơn của HFSR
- Ở người bệnh dùng thuốc điều trị nhắm trúng đích, HFSR có thể biểu hiện thêm bằng: Vùng chai da dày, mụn nước đau.
- Tổn thương tập trung tại các vị trí chịu áp lực hoặc ma sát nhiều, chẳng hạn như: Gót chân, đầu bàn chân, vùng tỳ đè khi cầm nắm bằng tay.
❗ Đây là điểm giúp phân biệt HFSR với HFS
🌱 7. HFS/HFSR ảnh hưởng đến người bệnh như thế nào?
- Triệu chứng có thể dao động từ rất nhẹ đến rất nặng. Ở những trường hợp nặng, người bệnh có thể gặp: Đau khi đi lại, không thể đứng lâu, gặp khó khăn khi cầm nắm đồ vật, sử dụng bàn tay, ngón tay.
- Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn có thể gây mệt mỏi, lo lắng và làm giảm chất lượng sống trong quá trình điều trị ung thư.
🌱 8. HFS và HFSR được chia thành mấy mức độ?
Việc phân mức độ này rất quan trọng vì có thể ảnh hưởng đến quyết định:
- Có cần giảm liều thuốc
- Có cần tạm ngưng điều trị
- Hoặc có cần điều chỉnh phác đồ điều trị ung thư hay không
👉 Để đánh giá mức độ nghiêm trọng và quyết định hướng xử trí, HFS/HFSR thường được chia thành 3 mức độ.
Độ 1-Mức độ nhẹ, người bệnh có thể có: Da hơi đỏ, mụn nước nhẹ và/hoặc chai da, sưng nhẹ, cảm giác nhạy cảm, ngứa hoặc nóng rát nhẹ
❗ Chưa đau nhiều hoặc chưa ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày
Độ 2-Mức độ trung bình: Người bệnh có thể bắt đầu xuất hiện: Đỏ da nhiều hơn, vết nứt da, mụn nước, chảy máu ít, sưng, vết chai da gây đau
❗ Bắt đầu ảnh hưởng đến sinh hoạt và tự chăm sóc
Độ 3-Mức độ nặng, triệu chứng có thể bao gồm: Đỏ da nhiều, vết nứt sâu, mụn nước, chai da, chảy máu, sưng, khô da rõ rệt, đau nhiều khi đi lại hoặc cầm nắm đồ vật
9. Các thuốc hóa trị thường gây ra 2 hội chứng này:
- HFS: Pegylated Liposomal Doxorubicin (PLD), Docetaxel, Cytarabine, 5-fluorouracil (5-FU), Capecitabine, Tegafur
- HFSR: Sunitinib, Sorafenib, Axitinib, Cabozantinib, Regorafenib, Lenvatinib, Vemurafenib, Encorafenib, Dabrafenib, Nhóm thuốc ức chế FGFR
👉 Đón đọc phần 2 để biết các cách phòng và chăm sóc hội chứng này!