09/02/2026
Ở một số nơi, rác là gánh nặng nhưng ở Thụy Điển, rác là tài nguyên. Hơn 99% lượng rác sinh hoạt của quốc gia Bắc Âu này được thu hồi và xử lý.
Trong đó, hơn một nửa được đốt trong các nhà máy chuyển hoá rác thành năng lượng. Phần còn lại được tái chế, xử lý sinh học hoặc tái sử dụng. Chỉ chưa đầy 1% bị chôn lấp.
Mỗi năm Thụy Điển nhập khẩu từ 0,8 đến 1,3 triệu tấn rác từ các quốc gia châu Âu như Na Uy, Anh, Ireland… để xử lý. Ước tính, hệ thống đốt rác tạo năng lượng ở Thụy Điển hiện đang cung cấp nhiệt sưởi cho khoảng 1–1,25 triệu hộ dân; tạo ra điện cho từ 250 ngàn đến 780 ngàn căn hộ.
Không chỉ dừng ở hiệu quả vận hành, Thụy Điển còn kiểm soát chặt chẽ khí thải từ quá trình đốt rác. Hệ thống lọc hiện đại giúp loại bỏ tới 90–99% khí độc như dioxin, kim loại nặng. Tro thải còn lại cũng được xử lý đặc biệt, một phần dùng trong sản xuất vật liệu xây dựng.
Thành tựu này có được không chỉ nhờ công nghệ, mà còn nhờ một chiến lược bài bản kéo dài nhiều thập kỷ. Từ những năm 2000, Thụy Điển đã cấm chôn lấp rác có khả năng đốt và rác hữu cơ. Đồng thời, họ xây dựng hệ thống phân loại rác tại nguồn, áp dụng khắt khe “người gây ô nhiễm phải trả tiền” và đầu tư lớn vào giáo dục môi trường.
Câu chuyện của Thụy Điển cho thấy, khi có một hệ thống vận hành đồng bộ, minh bạch và khoa học, rác có thể trở thành nguồn năng lượng, nguồn thu.
Còn ở Việt Nam, rác vẫn là gánh nặng. Theo thống kê, mỗi ngày chúng ta thải ra hơn 60.000 tấn rác sinh hoạt, nhưng chỉ khoảng 15–20% được tái chế hoặc xử lý thành phân hữu cơ. Phần lớn rác vẫn được chôn lấp, trong đó không ít là chôn lấp lộ thiên, không đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật, gây ô nhiễm môi trường và lãng phí tài nguyên.
Mô hình “Biến rác thành năng lượng” tại Việt Nam đầy tiềm năng khi lượng rác dồi dào, nhu cầu điện, năng lượng ngày càng tăng. Nhưng hiện chỉ có vài nhà máy đốt rác phát điện thực sự vận hành như: Nhà máy điện rác Sóc Sơn (Hà Nội), Công ty TNHH Năng lượng Môi trường EB (Cần Thơ), Nhà máy Green Star (Bắc Ninh)…
Một trong những nguyên do mô hình này chưa thể phát triển nhanh tại Việt Nam là vì rác chưa được phân loại từ đầu. Rác sinh hoạt thường bị trộn lẫn: hữu cơ, nhựa, kim loại, pin, thức ăn thừa… Rác không sạch, không đồng nhất, khiến việc đốt rác phát điện hoặc tái chế đều gặp khó khăn.
Để rác thực sự trở thành năng lượng, cần nhiều hơn một nhà máy hiện đại. Phải có cả một chuỗi khép kín: từ thiết kế bao bì dễ tái chế, phân loại từ nhà, thu gom riêng biệt, đến công nghệ xử lý phù hợp. Nếu rác không được phân loại sạch ngay từ đầu, thì dù nhà máy có tiên tiến đến đâu cũng khó vận hành hiệu quả.
Thụy Điển không đi trước vì họ giàu có, mà vì họ nhìn rác bằng một tư duy khác. Và sự thay đổi bắt đầu từ điều rất nhỏ, từng người phân loại rác, từng gia đình làm sạch rác.
Vì vậy, thay vì hỏi “bao giờ ta có công nghệ như họ?”, có lẽ nên bắt đầu từ một câu hỏi gần gũi hơn: “Rác trong nhà mình hôm nay, có được phân loại chưa?”
Nguồn: Kha Không Rác
