Dr Do Thanh

31/10/2025

PRP TRONG ĐIỀU TRỊ NÁM DA

Nám da là một bệnh sắc tố phổ biến, mãn tính, hay tái phát với cơ chế bệnh sinh chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn và có những ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống về mặt thẩm mỹ. Nguyên nhân gây nám da rất phức tạp, và các nghiên cứu liên quan đã chỉ ra rằng tia cực tím, nồng độ estrogen, tăng sản mạch máu, viêm da, mang thai, sử dụng một số loại thuốc là những yếu tố tác động gây nám da.
Nám da cũng rất “cứng đầu” và dễ tái phát, nên nhiều phương pháp điều trị khác nhau đã được thử, nhưng thường cho kết quả không nhất quán. Tẩy trắng tại chỗ là một phương pháp điều trị phổ biến, nhưng thường không đủ hiệu quả. Điều trị bằng ánh sáng xung cường độ cao hoặc tia laser đã cho thấy kết quả trái ngược nhau và có một số tác dụng phụ, chẳng hạn như tăng sắc tố, đỏ da. Các phương pháp khác như peel da, thuốc dùng đường toàn thân đều có những tác dụng phụ nhất định. Và đã từ lâu các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng nám da là một bệnh không chỉ bao gồm các tế bào hắc tố mà còn liên quan đến vấn đề lão hóa da. Do đó, các liệu pháp thông thường chỉ tập trung vào melanosome hoặc tế bào hắc tố có thể không đủ để loại bỏ bệnh.
Phương pháp điều trị bằng huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) gần đây đã nổi lên như một phương pháp điều trị nám da mới khắc phục được khá nhiều các nhược điểm nói trên của các phương pháp điều trị cũ.

Cơ chế của PRP trong điều trị nám da
PRP - huyết tương giàu tiểu cầu được tạo ra sau khi ly tâm loại bỏ hồng cầu, có thể là cả bạch cầu và 1 phần huyết tương nghèo tiểu cầu. Trong tiểu cầu có các loại hạt có nhiều chức năng quan trọng, trong đó có hạt anpha. Cơ chế làm sáng da của PRP đó là giải phóng các hạt alpha nội bào của tiểu cầu trong đó có các yếu tố tăng trưởng khác nhau như yếu tố tăng trưởng có nguồn gốc từ tiểu cầu, yếu tố tăng trưởng biểu bì (EGF), yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu, yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi và TGF-β:
+ Người ta thấy rằng TGF-β1 phát huy tác dụng của nó bằng cách làm giảm hoạt động của MITF(MITF là một yếu tố phiên mã (yếu tố điều hòa) quan trọng trong việc điều chỉnh sự phát triển và chức năng của các tế bào hắc tố, chịu trách nhiệm sản xuất melanin. Nó hoạt động bằng cách kiểm soát biểu hiện của các gen liên quan đến quá trình hình thành sắc tố, sự tồn tại của tế bào hắc tố và các chức năng khác của tế bào), do đó làm giảm tổng hợp Tyrosinase và các protein liên quan đến tyrosinase 1 và 2. Do đó làm giảm quá trình hình thành melanin.
+ EGF được thấy là làm giảm sản xuất melanin trong tế bào hắc tố bằng cách ức chế biểu hiện prostaglandin E2(Prostaglandin E2 (PGE2) đóng vai trò quan trọng trong việc làm sạm da (nám) bằng cách kích thích tổng hợp melanin sau khi da bị tổn thương bởi ánh nắng mặt trời. Cụ thể, ánh nắng UV làm tăng hoạt động của plasmin, dẫn đến việc tăng tổng hợp axit arachidonic (AA), và từ đó gia tăng sản xuất PGE2 trong tế bào sừng. PGE2 tiếp tục thúc đẩy quá trình tổng hợp melanin, làm cho các đốm nám trở nên đậm màu hơn) và hoạt động của enzyme tyrosinase.
+ PDGF, được tìm thấy trong PRP, mang lại “độ bóng” cho da bằng cách tham gia vào quá trình hình thành mạch máu, tổng hợp collagen và hình thành axit hyaluronic.
+ Người ta còn cho rằng tác dụng chữa lành của PRP trong nám da không chỉ liên quan đến quá trình chuyển hóa sắc tố mà còn liên quan đến nhiều chức năng sửa chữa, tác dụng kháng khuẩn hoặc chống viêm và chức năng tái cấu trúc mạch máu trong da.
Các yếu tố tăng trưởng trong tiểu cầu nhìn chung cùng tham gia cả vào quá trình điều chỉnh hình thành sắc tố và sửa chữa, tái tạo lại làn da, làm giảm khả năng tạo sắc tố trở lại ở những vùng này.

Một số bằng chứng sử dụng PRP trong điều trị nám
Huyết tương giàu tiểu cầu tiêm trong da để điều trị nám da: Đánh giá lâm sàng ở làn da sẫm màu[1]
Phương pháp nghiên cứu: Một nghiên cứu tiền cứu trên 20 bệnh nhân nữ có loại da Fitzpatrick IV–V(tuýp da phổ biến ở Châu Á) với tình trạng nám hỗn hợp và tổn thương cả hai bên mặt đã được tuyển chọn cho nghiên cứu. PRP được tiêm trong da trong ba lần điều trị mỗi lần cách nhau 4 tuần, và kết quả được đánh giá lâm sàng (bằng cách theo dõi diện tích nám và mức độ nám) và soi da. Bệnh nhân được tư vấn để đảm bảo các biện pháp chống nắng nghiêm ngặt.
Kết quả: Sau liệu pháp PRP, nhận thấy điểm số mMASI(Chỉ số mASI - Melasma Area and Severity Index, là một thang điểm dùng để đánh giá mức độ nghiêm trọng và diện tích của nám da, được sử dụng phổ biến trong các nghiên cứu lâm sàng và để theo dõi hiệu quả điều trị. Chỉ số này được tính toán dựa trên ba yếu tố chính là diện tích vùng da bị nám (A), mức độ đậm (D) và mức độ đồng nhất của tăng sắc tố (H)). Điểm MASI càng giảm cho thấy liệu trình điều trị nám càng hiệu quả) trung bình giảm đáng kể về mặt thống kê ở tất cả các lần khám so với ban đầu. mMASI giảm 77% ở nám da nhẹ, mMASI giảm 52% ở nám da trung bình và mMASI giảm 50% ở nám da nặng. Tất cả đều hoàn thành theo dõi 3 tháng sau khi kết thúc điều trị đều không thấy tái phát.
Kết luận: Liệu pháp PRP có thể là một lựa chọn an toàn, hiệu quả và mới trong hệ thống điều trị nám da. Chúng tôi khuyến nghị sử dụng liệu pháp này như một liệu pháp độc lập cũng như liệu pháp bổ trợ cho các trường hợp nám da từ trung bình đến nặng.

Hiệu quả và tính an toàn của huyết tương giàu tiểu cầu trong điều trị nám da: Một đánh giá có hệ thống[2]

Một tìm kiếm toàn diện đã được thực hiện vào tháng 1 năm 2024 trên PubMed( là một cơ sở dữ liệu chứa các tài liệu tham khảo và tóm tắt về y sinh học và khoa học sự sống, được phát triển bởi Trung tâm Thông tin Công nghệ Sinh học Quốc gia (NCBI) thuộc Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NLM)), tập trung vào các nghiên cứu điều tra hiệu quả và độ an toàn của PRP trong điều trị nám da. Tiêu chí đưa vào là các thử nghiệm lâm sàng và nghiên cứu có đối chứng xem xét vai trò của PRP trong điều trị nám da, trong khi các tiêu chí loại trừ bao gồm các bài đánh giá, bài báo không phải tiếng Anh và các nghiên cứu trên 10 năm, cùng các tiêu chí khác. Tám nghiên cứu đã được đưa vào, phần lớn nhắm vào đối tượng tham gia là nữ giới. Nghiên cứu cho thấy kết quả tích cực nhất quán, cho dù PRP được sử dụng đơn lẻ hay phối hợp với các phương pháp điều trị như hydroquinone và axit tranexamic.
So sánh tiêm vi điểm PRP với Tiêm acid tranexamic trong điều trị nám
So sánh hiệu quả của huyết tương giàu (PRP) với axit tranexamic (4mg/mL) trong điều trị nám da[3]
Phương pháp nghiên cứu: Các trường hợp nám da ở cả nam và nữ, độ tuổi từ 20-40, được đưa vào nghiên cứu. Nghiên cứu này có tổng cộng 64 trường hợp, chia thành 2 nhóm, mỗi nhóm 32 người. Các trường hợp ở nhóm A được điều trị bằng 1 ml huyết tương giàu tiểu cầu trong da (PRP) và các trường hợp ở nhóm B được tiêm axit tranexamic trong da với liều 4 mg/ml. Liệu trình được thực hiện cách mỗi 4 tuần và trong tổng thời gian 12 tuần; và kết quả cuối cùng được thấy vào tuần thứ 24. Tại mỗi lần khám, các trường hợp được ghi nhận điểm MASI trung bình.
Kết quả: Điểm MASI trung bình:
Lúc ban đầu lần lượt 2 nhóm A và B là 29,84 ± 5,14 so với 29,56 ± 4,39, p=0,21.
Ở tuần thứ 12: MASI trung bình lần lượt là 12,81 ± 1,78 so với 18,38 ± 3,50, p = 00001
+ Ở tuần thứ 24 MASI trung bình lần lượt là 8,72 ± 3,40 so với 14,97 ± 4,33, p = 0,02.
Kết luận: PRP nội bì tốt hơn đáng kể so với axit tranexamic nội bì trong việc kiểm soát nám da.
Sự kết hợp của PRP với các phương pháp điều trị khác trong điều trị nám da
Vai trò của liệu pháp huyết tương giàu tiểu cầu như một chất bổ trợ trong điều trị nám da[4]
Phương pháp nghiên cứu: Ba mươi bệnh nhân được phân ngẫu nhiên để tiêm vi điểm PRP một bên và tiêm dung dịch muối sinh lý bên còn lại, tổng cộng 3 buổi. Bệnh nhân được khuyến cáo đồng thời thoa kem hydroquinone (HQ) 4% lên cả hai bên mặt. Hiệu quả được đánh giá bằng thang điểm Chỉ số Mức độ Nám (MASI)
Kết quả: Phần lớn đối tượng (53,3%) trong nhóm PRP + HQ và 76,7% trong nhóm HQ có điểm MASI cải thiện từ 25% đến 50%. Tuy nhiên, 40% trong nhóm PRP + HQ và chỉ 3,3% trong nhóm HQ có điểm MASI cải thiện từ 51% đến 75%. Sự khác biệt về tỷ lệ phần trăm cải thiện này có ý nghĩa thống kê. Tỷ lệ đối tượng báo cáo đáp ứng tốt ở nhóm HQ + PRP (53,3%) cao hơn so với nhóm HQ (27%).
Kết luận: Tiêm vi điểm PRP kết hợp với HQ tại chỗ có hiệu quả tốt hơn so với chỉ chỉ dùng HQ tại chỗ.
Hiệu quả của liệu pháp huyết tương giàu tiểu cầu trong điều trị nám da bằng kỹ thuật vi tiêm và vi kim[5]
Phương pháp nghiên cứu: Mỗi bệnh nhân trải qua tổng cộng ba buổi điều trị, được lên lịch mỗi tháng một lần trong thời gian 3 tháng. Bệnh nhân không sử dụng bất kỳ liệu pháp bôi ngoài da nào giữa các buổi điều trị. Những người tham gia được chia thành hai nhóm. PRP được bôi tại chỗ sau khi bệnh nhân được lăn kim với độ sâu kim 1,5 mm ở bên trái khuôn mặt. Quy trình này sử dụng bút lăn kim với hộp chứa 24 kim. PRP được tiêm vi điểm vào bên phải khuôn mặt với độ sâu kim 1,5 mm. Ảnh chụp được chụp trước khi điều trị, và Chỉ số Diện tích và Mức độ Nám da (MASI) được sử dụng để đánh giá theo dõi hàng tháng.
Kết quả: Có sự khác biệt đáng kể ( p < 0,001) về sự thay đổi trung bình điểm MASI giữa phương pháp vi tiêm và vi kim.
Cải thiện trên 50%: 18,33% bệnh nhân trong nhóm vi tiêm và 73,33% bệnh nhân trong nhóm vi kim.
Cải thiện trên 75%: 46,67% ở nhóm vi kim và 5% ở nhóm vi tiêm. Không có tác dụng phụ đáng kể nào được ghi nhận.
Kết luận
Liệu pháp PRP kết hợp vi kim vượt trội hơn phương pháp tiêm vi kim trong điều trị nám da; những bệnh nhân điều trị bằng vi kim cho thấy sự cải thiện rõ rệt hơn.

Nên sử dụng PRP đã hoạt hóa hay không cần hoạt hóa trong điều trị nám?
So sánh hiệu quả của huyết tương giàu tiểu cầu có và không có hoạt hóa quang trong điều trị nám da: Một nghiên cứu ngẫu nhiên, mù đôi[6]

Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu bao gồm 38 bệnh nhân nữ được chẩn đoán mắc nám da từ tháng 4 năm 2022 đến tháng 5 năm 2023. Theo kết quả khám bằng đèn Wood, 21 (55,3%) bệnh nhân bị nám biểu bì, năm (13,2%) bị nám trung bì và 12 (31,6%) bị nám hỗn hợp. Các bệnh nhân được phân ngẫu nhiên vào nhóm sử dụng PRP đã hoạt hóa(P-PRP) và PRP chưa hoạt hóa(C-PRP). Ba buổi điều trị được thực hiện cho bệnh nhân, mỗi buổi cách nhau 2 tuần. Điểm số của Chỉ số Diện tích và Mức độ Nám da (MASI) được so sánh trước và 2 tuần sau điều trị.
Kết quả: Điểm MASI trước điều trị trung bình là 14,5 giảm xuống còn 9 sau điều trị. Không có sự khác biệt đáng kể nào được quan sát thấy giữa các nhóm điều trị về điểm MASI trước hoặc sau điều trị. Không có sự khác biệt đáng kể nào được tìm thấy trong đáp ứng điều trị giữa ba loại nám da (biểu bì, hạ bì và hỗn hợp). Nhưng số bệnh nhân có sự cải thiện từ 25%–50% điểm MASI sau khi điều trị bằng P-PRP cao hơn 1,7 lần so với nhóm C-PRP.
Kết luận: PRP là phương pháp điều trị nám da hiệu quả và an toàn. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá tác dụng của việc sử dụng PRP đã hoạt hóa.

Kết luận
PRP là một phương thức hiệu quả cho các vấn đề về sắc tố, đặc biệt là ở bệnh nhân da tối màu do giảm được nguy cơ tăng sắc tố sau điều trị. Liệu pháp PRP có thể là một lựa chọn an toàn, hiệu quả và cần được ứng dụng nhiều hơn trong hệ thống điều trị nám da. Việc sử dụng PRP thể hiện nhiều ưu việt hơn những hoạt chất khác như acid tranexamic trong liệu pháp tiêm trong da điều trị nám. Kết hợp PRP với các phương pháp truyền thống khác làm tăng hiệu quả điều trị, ví dụ kết hợp PRP với HQ cho hiệu quả tốt hơn và giảm tác dụng bất lợi của HQ. Việc sử dụng PRP hoạt hóa và chưa hoạt hóa trong điều trị chưa thấy khác biệt nhiều về hiệu quả. Sử dụng PRP giàu bạch cầu hay nghèo bạch cầu hiệu quả hơn trong điều trị nám cũng chưa rõ ràng. Cần thêm nhiều nghiên cứu hơn về những yếu tố này để tối ưu hơn nữa phương pháp điều trị nám với PRP.
(tài liệu tham khảo trong bài viết ở dưới phần bình luận)

Bác Sĩ Thành

01/10/2025

MESOTHERAPY – NHỮNG ĐIỀU BẠN CẦN HIỂU ĐÚNG VỀ THỦ THUẬT NÀY?

Khi nghĩ về chủ đề mesotherapy BS đã cho rằng thủ thuật này đang quá phổ biến, ai ai cũng biết, và nếu nói lại những thứ mọi người đã biết thì chỉ làm mất thời gian của mọi người. Nhưng khi phải suy nghĩ thêm và dành thời gian lướt qua nhiều hội nhóm thẩm mỹ trên internet, BS Thành lại nhận thấy rằng – thực ra vẫn còn nhiều người chưa biết về mesotherapy, nên đã có những lựa chọn sai lầm để lại hậu quả nghiêm trọng cho bản thân. Vẫn rất cần thiết để mọi người hiểu đúng về thủ thuật này và cần phải chỉ rõ nguyên nhân tại sao gần đây có nhiều ca tai biến đến vậy, khi có kiến thức các bạn sẽ biết lựa chọn đúng và tránh được những sự cố đáng tiếc!
Và các bạn có đồng ý với BS rằng: “ khi 1 thủ thuật nào đó trở nên quá phổ biến ở Việt Nam thì sẽ càng thấy nhiều ca biến chứng, tai biến?”. Và sự thật là nó cũng đúng với thủ thuật mesotherapy! Đó không phải chỉ do số lượng các liệu trình được thực hiện nhiều hơn, mà phần lớn do sự hỗn loạn trong việc thực hiện liệu trình đó. Mesotherapy đã không chỉ được thực hiện bởi chuyên gia y tế(những người được cấp phép) mà bất cứ ai cũng có thể học và tiêm!
BS nhớ cách đây ít năm, khi mà thủ thuật này đã có ở VN nhưng chưa thực sự phổ biến, thì những ca tai biến rất ít, rất hy hữu. Và thường biến chứng do cơ địa của người nhận phản ứng với hoạt chất mesotherapy. Và xử lý cũng tương đối nhẹ nhàng. Nhưng hiện tại khi nó đã quá phổ biến thì những trường hợp tai biến như tiêm không tan, tạo u hạt trên da, dị ứng… không hiếm gặp. Các hình ảnh tai biến có thể thấy ở nhiều nơi, các bạn cũng có thể dễ dàng bắt gặp những hình ảnh như hình BS chia sẻ bên dưới trên các hội nhóm thẩm mỹ.
Nếu bạn có quan tâm tới mesotherapy hoặc có ý định sắp tới sẽ sử dụng dịch vụ này, hãy dành thời gian đọc bài viết này nhé, có thêm thắc mắc về dịch vụ này hãy cùng thảo luận phía dưới với BS Thành!
Nội dung bài viết khá dài, các bạn xem từng ảnh phía dưới nhé, (BS Thành đang bị "kì thị" vì viết bài quá dài, lần tới sẽ tiết chế hơn để các bạn dễ đọc hơn)
Nội Dung Chính:
1. Mesotherapy là gì và lịch sử của mesotherapy?
2. Những vùng có thể sử dụng mesotherapy
3. Có những cách nào để thực hiện thủ thuật mesotherapy?
4. Đánh giá tình trạng trước khi sử dụng mesotherapy
5. Kỹ thuật tiêm cơ bản
6. Chỉ định của mesotherapy
7. Phác đồ mesotherapy
8. Kết hợp mesotherapy với các phương pháp khác
9. Hình ảnh trước và sau liệu trình mesotherapy:
10. Một số biến chứng khi sử dụng mesotherapy
Bác sĩ Thành (Founder Delaxi Beauty & Clinic)
_______________
*Bài viết thuộc quyền sở hữu của bác sĩ Thành và group Đồng Điệu. Đề nghị không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý của tác giả.

*Bài viết độc lập, không được tài trợ bởi bất cứ nhãn hàng nào.

02/09/2025

Chúc Mừng 2.9, Chúc đất nước ngày càng phát triển, vững mạnh. Chúc mọi người nhiều sức khoẻ, yên vui và hạnh phúc!

MỪNG QUỐC KHÁNH 2/9 – DELAXI xin chúc cho đất nước ngày càng phát triển và vững mạnh, mọi người yên vui và hạnh phúc!
DELAXI XIN GỬI TỚI TẤT CẢ MỌI NGƯỜI CHƯƠNG TRÌNH KHUYẾN MÃI:
Giảm giá 30% tất cả các dịch vụ điều trị, chăm sóc da. Đặc biệt:
💎 Dịch vụ Peel da: Giảm 50%
💎 Dịch vụ điều trị mụn: Giảm 50%
Khuyến mại lớn chưa từng có, áp dụng từ 02.09.2025 - 15.9.2025
Một số “dịch vụ trẻ hóa” siêu hot:
💎 Trẻ hoá điểm sinh học, xoá nhăn động, làm đầy
💎 Laser
💎 Hifu V-Line Lift – Nâng cơ, xoá nhăn, trẻ hơn 5 tuổi
💎 Peel da trẻ hóa – Da mềm mịn, trắng sáng
💎 Chăm sóc da chuyên sâu – Da mềm mịn, trắng sáng
....
🔥 COMBO DEALS – Đặc biệt
Mua liệu trình bất kỳ với tổng hóa đơn trên 20 triệu → Tặng ngay 1 thẻ Chăm sóc da chuyên sâu 5 buổi
Mua liệu trình bất kỳ với tổng hóa đơn trên 30 triệu → Tặng ngay 1 thẻ Chăm sóc da chuyên sâu 10 buổi

⏳ Thời gian vàng: 02.09.2025 - 15.9.2025

📞 Hotline/Zalo: 090.472.9687
📍 Delaxi: 233 Quan Hoa, Cầu Giấy, Hà Nội.

21/08/2025

Điều trị mụn trứng cá với Botulinum toxin

Khi mọi kế hoạch điều trị phức tạp và đòi hỏi sự tuân thủ và duy trì lâu dài khiến người điều trị khó chấp nhận và rất nhiều người đã từ bỏ vì không thể tuân thủ, thì những phương pháp mới khắc phục những nhược điểm đó sẽ dễ dàng được chấp nhận hơn. Việc tiêm botulinum toxin( một chất ức chế dẫn truyền thần kinh) vào da để điều trị mụn gần đây được quan tâm bởi vì có vẻ như nó khắc phục được những điều phức tạp của những phương pháp điều trị mụn truyền thống. Vậy tính khả thi của phương pháp này như thế nào, liệu chúng ta có thể hy vọng vào việc dùng Botulinum toxin để giảm tiết bã nhờn và giúp điều trị mụn trứng cá hay không?

Botulinum toxin giúp giảm bã nhờn?
Tiêm độc tố thần kinh botulinum ở lớp bì là một thủ thuật thường được thực hiện trong da liễu thẩm mỹ để cải thiện tông màu da mặt, kết cấu da, nếp nhăn nhỏ và lỗ chân lông to. Gần đây nó cũng được sử dụng để giảm độ nhờn của da mặt. Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy acetylcholine - một chất dẫn truyền thần kinh chính trong cơ thể, đóng vai trò cụ thể trong việc sản xuất bã nhờn, cho thấy độc tố thần kinh botulinum loại A có thể làm giảm sản xuất bã nhờn bằng cách can thiệp vào quá trình dẫn truyền của các tín hiệu tại tuyến bã nhờn.
Botulinum toxin(BTX) ngăn chặn sự giải phóng acetylcholine (Ach - một chất dẫn truyền thần kinh) vào khe synap, nơi nó liên kết với thụ thể cholinergic trên tế bào thần kinh tiếp theo(Giữa 2 tế bào thần kinh sẽ có 1 khoảng trống gọi là khe synap, tại đây các chất dẫn truyền thần kinh như Ach - những sứ giả sẽ được giải phóng vào để đưa tín hiệu từ tế bào thần kinh trước đến tế bào phía sau). Khi không có sự gắn kết giữa Ach từ tế bào thần kinh trước và thụ thể cholinergic của tế bào thần kinh tiếp theo dẫn đến ngăn sự truyền tín hiệu thần kinh từ đó cơ không co bóp nữa. Trong khi ở một số mô tuyến, nó cũng ức chế chức năng thần kinh giao cảm cholinergic(Đây là một phần của hệ thần kinh tự chủ, chịu trách nhiệm điều khiển nhiều chức năng cơ thể như tiết dịch, co cơ). Khả năng ức chế dẫn truyền của BTX đã đưa đến việc sử dụng nó trong một số rối loạn tự chủ dẫn đến tăng tiết tuyến, chẳng hạn như tăng tiết mồ hôi và tuyến nước bọt rất hiệu quả. Vậy với một tuyến ngoại tiết da nổi tiếng khác là tuyến bã nhờn, mở vào nang lông để tiết bã nhờn. Liệu rằng tuyến này có bị chi phối bởi BTX?

Những bằng chứng tuyến bã nhờn cũng có sự chi phối bởi thần kinh?

Không giống như tiết mồ hôi, quá trình sản xuất bã nhờn không được cho là do hệ thần kinh tự chủ kiểm soát. Trước kia người ta cho rằng “không có nguồn cung cấp thần kinh mà chỉ có sự điều hòa nội tiết tố” ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến bã nhờn. Các nghiên cứu về da liễu và nội tiết cho thấy các hormone kiểm soát hoạt động của tuyến, và hiện nay người ta đã chấp nhận rộng rãi rằng hormone androgen là chất điều hòa chính chịu trách nhiệm tiết bã nhờn. Tuy nhiên, các quan sát lâm sàng cho thấy sự kiểm soát của tế bào thần kinh đối với tuyến bã nhờn ở người:
Ở những bệnh nhân bị liệt một phần mặt, người ta quan sát thấy sự thay đổi về tốc độ tiết bã nhờn giữa nửa mặt không bị ảnh hưởng và nửa mặt bị suy yếu thần kinh[1]

BTX-A làm giảm sự co thắt của vết thương và mô ghép, đồng thời có hiệu quả trong việc giảm lượng tế bào bã nhờn và nang lông.[2]
Sự thoái triển của nang bã nhờn đã được mô tả sau khi tiêm BoNTA để điều trị chứng đau nửa đầu[3]
Tiêm BTX điều trị nhăn trán làm giảm tiết bã nhờn trên trán.[4]

Hệ thống thần kinh của tuyến bã nhờn?
Ở cả tế bào bã nhờn nuôi cấy và tình nguyện viên khỏe mạnh, người ta thấy rằng acetylcholine làm tăng tổng hợp lipid chứng tỏ tại tuyến bã nhờn vẫn có sự chi phối hoạt động bởi hệ thống tín hiệu thần kinh[5]:
ACh hoạt động thông qua hai loại thụ thể chính, muscarinic và nicotinic. Và rất đặc biệt, tuyến bã nhờn có cả 2 loại thủ thể này, cụ thể như sau:
+ Thụ thể muscarinic m2AChR được biểu hiện trong các tế bào bã nhờn trên đáy tuyến.
+ Thụ thể acetylcholine nicotinic alpha 7 (α7nAChR), được biểu hiện ở các tế bào trên các ống tuyến bã nhờn.
Sự tồn tại của các thụ thể thần kinh trong tuyến bã nhờn cho thấy các con đường truyền tín hiệu thần kinh góp phần vào các quá trình sinh lý trong đơn vị lông - tuyến bã.
Do đó, không có gì lạ khi cho rằng BoNTA, một chất ức chế mạnh giải phóng ACh từ các dây thần kinh cholinergic, có thể có tác dụng ức chế tuyến bã nhờn. Khi lượng bã nhờn giảm, giúp xử lý nguyên nhân lớn nhất gây nên mụn trứng cá. Vì vậy BTX có tiềm năng lớn trong điều trị mụn trứng cá.

Cơ chế có thể có của BTX trong điều trị mụn trứng cá
Có khi tôi đặt câu hỏi là tại sao thụ thể cholinergic có mặt ở các hệ thống trên da và tất cả mọi người đều có thể tồn tại những hệ thống thụ thể như vậy, nhưng chứng tăng tiết bã nhờn, những rối loạn trong bệnh lý mụn trứng cá lại chỉ gặp ở những nhóm người nhất định? Khi nhìn rộng hơn thì không chỉ cơ chế thần kinh tại da tác động đến tình trạng mụn trứng cá mà chứng tăng tiết bã nhờn còn có vai trò rất lớn của hormon. Cũng như còn có nhiều nguyên nhân khác như phản ứng viêm khác nhau ở mỗi cá thể, hệ vi khuẩn gây mụn, quá trình sừng hóa bất thường… Tuy vậy, người ta thấy rằng: việc sử dụng BTX can thiệp vào cơ chế thần kinh trên da người đã có những bằng chứng nhất định về việc điều trị có hiệu quả với chứng tăng tiết bã nhờn và mụn trứng cá: Với cơ chế được chấp nhận rộng rãi đó là giảm tiết bã nhờn, có thể là cả giảm viêm tại nang lông:

1. Ức chế tín hiệu thần kinh đến tuyến bã nhờn thông qua tác động lên thụ thể cholinergic
Tình trạng mụn trứng cá trở nên trầm trọng hơn có liên quan đến việc kích hoạt phản ứng căng thẳng thông qua tín hiệu cholinergic. BTX ức chế phản ứng theo cách cách cắt SNAP-25(là một protein liên quan đến quá trình giải phóng chất dẫn truyền thần kinh ở synap) trong các tế bào thần kinh giao cảm. Khi không có tín hiệu kích thích, bã nhờn sẽ không tăng tiết, từ đó giúp hạn chế mụn trứng cá.

Đặc biệt là Acetylcholine - một chất dẫn truyền thần kinh có sẵn luôn có thể tác động đến các thụ thể của nó có mặt ở các tế bào sừng biểu bì, tế bào bã nhờn và nguyên bào sợi da, các tế bào của hệ miễn dịch như tế bào lympho, đại thực bào và bạch cầu đơn nhân, Những thành phần này đóng vai trò quan trọng trong bệnh lý mụn trứng cá. BTX có thể ức chế giải phóng acetylcholine giúp giảm tín hiệu tăng sinh bã nhờn bởi hệ thống thần kinh tại chỗ.

2. Giảm phản ứng viêm tại chỗ

Sự trầm trọng thêm của mụn trứng cá trong giai đoạn căng thẳng cảm xúc có liên quan đến việc tiết neuropeptide và tình trạng viêm. Trong số nhiều neuropeptide, chất P là một trong số đó được đề cập cụ thể vì vai trò của nó trong phản ứng viêm và có thể góp phần vào sự xuất hiện và/hoặc làm trầm trọng thêm mụn trứng cá. BTX có thể ức chế sự giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh, bao gồm cả các neuropeptide như chất P, từ các đầu tận cùng thần kinh. Giúp giảm phản ứng viêm.
Một số bằng chứng:
Một báo cáo thần kinh học mô tả sự cải thiện rõ rệt tình trạng mụn trứng cá viêm trên mặt sau khi tiêm BoNTA để điều trị tics trên mặt ở những bệnh nhân mắc hội chứng Tourette(Hội chứng Tourette là một rối loạn thần kinh đặc trưng bởi các tic vận động và âm thanh lặp đi lặp lại, không kiểm soát được). Trong báo cáo, mụn trứng cá quanh mũi đã hết sau 1–2 tuần tiêm 20 đến 25 đơn vị onabotulinumtoxinA vào các cơ biểu cảm khuôn mặt cận mũi. Sự cải thiện lâm sàng kéo dài khoảng bốn tháng.[6]

Đánh giá triển vọng về sự cải thiện về mặt da ở những bệnh nhân bị mụn trứng cá nhẹ đến trung bình và bệnh trứng cá đỏ giãn mạch: sử dụng dung dịch pha loãng đặc biệt của độc tố botulinum loại A trong điều trị một số bệnh về da như mụn trứng cá thông thường từ nhẹ đến trung bình và bệnh trứng cá đỏ giãn mạch. 50 bệnh nhân được tuyển chọn, 35 người bị mụn trứng cá từ nhẹ đến trung bình và 15 người bị bệnh trứng cá đỏ giãn mạch. Cả hai nhóm bệnh nhân đều được điều trị bằng dung dịch pha loãng đặc hiệu của độc tố Onabotulinum A gọi là Microbotox. Hình ảnh bệnh nhân được chụp trước và 4 tuần sau khi điều trị. Tất cả bệnh nhân đều rất hài lòng với phương pháp điều trị. Không có biến chứng tức thời hoặc biến chứng muộn nào xảy ra ở cả hai nhóm bệnh nhân.[7]

Hiệu quả của độc tố botulinum pha loãng loại A (Microbotox) trong điều trị mụn trứng cá thông thường từ nhẹ đến trung bình(có mụn viêm): Nghiên cứu này bao gồm 30 bệnh nhân bị mụn trứng cá thông thường từ nhẹ đến trung bình được điều trị bằng cách tiêm nội bì BTX-A pha loãng (microbotox) vào má theo mô hình lưới đều đặn bằng cách sử dụng các giọt rất nhỏ (microbotox). Các trường hợp được đánh giá bằng cách phân loại mức độ nghiêm trọng của mụn trứng cá theo Đánh giá toàn cầu của nhà điều tra về mụn trứng cá (IGA - Thang điểm IGA có 5 mức, từ 0 đến 4, mô tả mức độ nghiêm trọng của mụn trứng cá tăng dần) lúc ban đầu, sau 1 tháng và sau 4 tháng theo dõi. IGA của mụn trứng cá lúc ban đầu dao động từ 2 đến 3 với giá trị trung bình là 2,77 ± 0,430 và giảm đáng kể xuống còn 0,93 ± 0,868 sau 4 tháng. [8]

Những thông tin và bằng chứng hiện có ủng hộ khả năng điều trị mụn trứng cá của BTX. Trên thực tế quan sát ứng dụng BTX trong điều trị mụn trứng cá, BS thấy có hiệu quả giảm tiết dầu trên da, đồng thời khi được thêm vào phác đồ điều trị tỉ lệ tái phát dường như ít hơn. Trên hết tiêm BTX vào trong da nếu đảm bảo đúng kỹ thuật tiêm và liều lượng, thì độ an toàn rất cao và gần như rất ít tác dụng phụ. Đây là một phương pháp điều trị mụn tiềm năng cần được quan tâm và nghiên cứu thêm.

Bác sĩ Thành

18/08/2025

Tương lai của điều trị mụn trứng cá: Có những hướng mới nào?

Mụn trứng cá, một tình trạng mãn tính gây ảnh hưởng khó chịu đến cuộc sống của rất nhiều người. Các phương pháp điều trị truyền thống đã phát huy hiệu quả trong một thời gian dài nhưng, chúng có những hạn chế nhất định:
+ Một hạn chế của các liệu pháp trị mụn trứng cá hiện có gồm vấn đề tác dụng phụ tại chỗ của chúng, khá khác nhau, bao gồm bỏng rát, mẩn đỏ, b**g vảy, ngứa, châm chích, đổi màu da hoặc thậm chí gây viêm da tiếp xúc kích ứng.
+ Isotretinoin đường uống yêu cầu các biện pháp ngừa thai bắt buộc đối với tất cả bệnh nhân nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Tùy thuộc vào sự tuân thủ của từng bệnh nhân, tỷ lệ thành công trong điều kiện lâm sàng hàng ngày có thể thay đổi đáng kể.
+ Một số nhóm bị mụn trứng cá cho thấy chống chỉ định đối với một số loại thuốc vì giới tính, tuổi tác, tuân thủ điều trị, khí hậu và hành vi văn hóa (thuốc kháng androgen, isotretinoin, độ ẩm, khô, phơi nắng, mang thai).
+ Thuốc kháng androgen có thể không được chỉ định ở một số bệnh nhân nữ vì chống chỉ định do vấn đề sức khỏe hoặc vì lý do văn hóa hoặc tôn giáo.
+ Hơn nữa, sự xuất hiện ngày càng tăng của tình trạng kháng thuốc của vi khuẩn liên quan đến kháng sinh đường uống và thuốc bôi, theo sau là sự phát triển của kháng chéo với erythromycin hoặc clindamycin có liên quan đến các bệnh nhiễm trùng khác liên quan đến cộng đồng đặt ra nhu cầu cấp thiết phải thay đổi phác đồ điều trị.

Mặc dù một số hiệu quả đã được chứng minh của các phương pháp điều trị hiện tại tuy nhiên vì những lý do cơ bản ở trên đặt ra một nhu cầu cấp thiết cần khuyến khích nghiên cứu khám phá các liệu pháp nhắm mục tiêu, tôn trọng sự đa dạng của hệ vi sinh vật và gây ra ít tác dụng phụ hơn. Hiện nay, có 6 trục chính trong quá trình phát triển trong điều trị mụn trứng cá: chế phẩm sinh học, Vaccine, thể thực khuẩn (phages), liệu pháp peptide kháng khuẩn, các thuốc mới, và sử dụng công nghệ dựa trên năng lượng.

Chế phẩm sinh học
Những hiểu biết về hệ vi sinh vật trên da đã định hướng những hướng điều trị mụn mới hơn. Mặc dù C.acnes được nhắc đến là một trong các yếu tố gây nên mụn, nhưng người ta đã biết thêm rằng, dường như chỉ 1 số dưới tuýp, ví dụ như IA1 liên quan trực tiếp đến tình trạng mụn trung bình và nặng. Do chúng có nhiều độc lực hơn, kích thích phản ứng viêm mạnh mẽ hơn. Vì vậy hướng điều trị có thể sẽ nhắm đến nhóm có độc lực cao mà không phải tất cả C.acnes. Bởi nhiều chủng C.acnes có vai trò lớn hơn trong việc duy trì pH bình thường của da cũng như tạo sự cân bằng cho hệ vi sinh trên da.
Với C.acnes nói chung, ngta có thể không chỉ dùng kháng sinh để kiểm soát chúng vì chúng ngoài việc gây rối loạn quần thể C.acnes, những hệ sinh vật khác trên da và ruột cũng bị ảnh hưởng dẫn đến những tổn hại lâu dài. Thay vì kháng sinh có thể dùng probiotics tại chỗ hoặc đường ruột để lập lại cân bằng của hệ vi khuẩn giúp kiểm soát tình trạng mụn trứng cá.
Một số bằng chứng:
[1]Staphylococcus epidermidis có khả năng kiểm soát sự sinh sôi của C. acnes thông qua việc giải phóng axit succinic và sản phẩm lên men axit béo, bằng cách này, việc tiêu diệt C. acnes có hệ thống dường như không còn là một chiến lược phù hợp nữa. Việc dùng chế phẩm bổ sung S.epidermidis trong sinh lý bệnh của mụn trứng cá giúp hạn chế sự xâm nhập của C. acnes trên da và tình trạng viêm. Tuy nhiên, S.epidermidis biểu hiện quá mức có thể gây nhiễm trùng. Do đó, để tôn trọng cân bằng nội môi của da, các phương pháp điều trị trong tương lai có thể dựa trên chế phẩm sinh học được tạo ra từ S. epidermidis để cho phép phục hồi hệ vi sinh vật bình thường của da và nhắm mục tiêu điều hòa các chất trung gian AMP của vật chủ, mà không làm tăng quần thể S. epidermidis.
Một số bằng chứng tiềm năng khác(nghiên cứu cụ thể BS để link tham khảo phần cmt dưới bài viết):
[2]Streptococcus salivarius ngăn chặn sự phát triển của C. acnes bằng cách tiết ra một chất ức chế giống như bacteriocin, cũng là một hướng tiếp cận hiệu quả.

[3] Bôi tại chỗ Enterococcus faecalis cho thấy giảm đáng kể tổn thương mụn viêm so với giả dược.
[4] Điều trị bằng Lactobacillus plantarum cũng làm giảm mức độ nghiêm trọng của mụn trứng cá và ban đỏ.

Thực thể khuẩn phage
Sự phát triển của liệu pháp phage (thể thực khuẩn - virus nhân lên trong vi khuẩn và tiêu diệt vi khuẩn) trong mụn trứng cá sẽ phù hợp để nhắm mục tiêu vào chủng C. acnes cụ thể có liên quan đến mụn trứng cá và bảo tồn tính đa dạng của hệ vi sinh vật trên da khỏe mạnh.
Bacteriophages - thực khuẩn thể, thành phần ít được hiểu biết nhất của hệ vi sinh vật ở người, là các loại virus có thể lây nhiễm và tiêu diệt vi khuẩn.
Sử dụng virus kí sinh trên vi khuẩn để tiêu diệt vi khuẩn. Người ta thấy rằng khi tăng tuổi số lượng phage trên da tăng lên và mụn trứng cá cũng giảm. Đồng thời thì người ta cũng nhận ra rằng chủng I(chủng C.acnes được phát hiện có liên quan nhiều nhất đến tình trạng mụn trứng cá trung bình và nặng) dễ dàng bị lây nhiễm phage hơn các tuýp khác[5]. Vì vậy tương lai có thể có các phương pháp điều trị dựa trên phage để tiêu diệt những dưới tuýp có độc lực cao gây mụn và bảo tồn các dưới tuýp C.acnes bình thường khác trên da.

Tiếp cận Vaccine
C. acnes có khả năng tạo ra nhiều yếu tố độc lực được tiết ra hoặc cố định trong thành tế bào và kích thích các tế bào vật chủ lân cận, gây viêm và tổn thương tế bào. Trong số đó có yếu tố CAMP, một yếu tố độc lực bài tiết tạo thành nguồn viêm thiết yếu trong sinh lý bệnh mụn trứng cá. Nói thêm về CAMP: Là một protein được sản xuất bởi một số vi khuẩn, có khả năng tăng cường hoạt động của các enzyme khác, đặc biệt là phospholipase, góp phần vào quá trình viêm, phá vỡ các thành phần của da, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập sâu hơn, và gây ra các triệu chứng của mụn trứng cá, như đỏ, sưng, và mủ. Việc ủ các mẫu mô phỏng mụn ngoài cơ thể với kháng thể nhắm mục tiêu yếu tố CAMP đã cho thấy làm giảm IL-8 và IL-1β, qua đó làm giảm phản ứng viêm. Mặc dù CAMP biểu hiện cao ở phylotype IA1 nhưng cũng có nhiều ý kiến cho rằng CAMP cũng biểu hiện ở tất cả các chủng khác nên dẫn đến lo ngại sẽ gây ảnh hưởng đến tất cả các chủng làm rối loại các chủng bình thường của C.acnes.
Mức độ nghiêm trọng của mụn trứng cá phụ thuộc vào mức độ cơ bản của khả năng miễn dịch tự nhiên ở từng người, có người dễ tạo nên phản ứng viêm quá mức dẫn đến những tình trạng mụn trứng cá nặng hơn [6]. Hơn nữa, các nghiên cứu gần đây báo cáo rằng mụn trứng nặng có liên quan đến sự mất đa dạng của các chủng C. acnes và sự mất đa dạng này có khả năng gây ra phản ứng viêm da [7]. Xem xét những dữ liệu này, vaccine có thể phù hợp và liên quan đến việc nhắm vào các yếu tố độc lực được tiết ra hơn là tập trung vào chiến lược tiêm vaccine nhằm tiêu diệt C. acnes hoặc nhắm vào một kháng nguyên bề mặt. Việc ức chế cụ thể các yếu tố độc lực được tiết ra sẽ hạn chế nguy cơ nhắm mục tiêu không mong muốn vào vi khuẩn không gây bệnh và khắc phục khả năng lựa chọn vi khuẩn kháng thuốc. Đây là một hướng đi tiềm năng trong tương lai, vì thế vẫn cần có thêm nghiên cứu về phương pháp tiếp cận này.

Peptid kháng khuẩn
Một số loại peptid có khả năng làm vỡ màng tế bào vi khuẩn(ví dụ Antimicrobial peptides - AMPs có thể được tạo nên từ thủy phân lòng trắng trứng…). AMPs có thể phá vỡ màng tế bào của P. acnes, làm suy yếu và tiêu diệt vi khuẩn. Một số peptid giảm tín hiệu viêm, giảm tiết bã nhờn bằng cách giảm tín hiệu thần kinh tới tuyến bã(ví dụ botox), hoặc kích thích lành thương sau tổn thương mụn. Những peptid này có hiệu quả kháng khuẩn tốt, ít gây kháng và an toàn khi sử dụng.

Sử dụng thiết bị dựa trên năng lượng: laser, ánh sáng
Sử dụng các loại laser 1450nm, 1540nm với đích là nước trong tuyến bã nhờn làm tổn thương tuyến bã giúp giảm tiết bã nhờn.
Sử dụng biện pháp quang động(PDT): dùng chất cảm quang mà tuyến bã tích tụ mạnh, sau đó dùng ánh sáng với bước sóng 600-800nm tạo ra phản ứng quang hóa với chất cảm quang và tạo ra gốc oxy tự do làm phá hủy tuyến bã nhờn.
Laser 1726 nm mới nhắm mục tiêu cụ thể vào tuyến bã nhờn, vốn được biết là đóng vai trò then chốt trong sinh lý bệnh mụn trứng cá. Bước sóng laser này cho thấy tiềm năng đáng kể như một lựa chọn điều trị an toàn và hiệu quả cho mụn trứng cá từ trung bình đến nặng mà không gây ra rủi ro như liệu pháp toàn thân. Thiết bị AviClear là tia laser 1726 nm điều trị mụn trứng cá thông qua quang nhiệt chọn lọc của tuyến bã nhờn. Thiết bị này được FDA chấp thuận để điều trị mụn trứng cá viêm từ nhẹ đến nặng ở mọi loại da. Bằng chứng ban đầu cho thiết bị này rất hứa hẹn. Goldberg và cộng sự đã nghiên cứu thiết bị AviClear trên 17 bệnh nhân và thực hiện ba lần điều trị, cách nhau tối đa 7 tuần. Tất cả bệnh nhân đều dung nạp được phương pháp điều trị mà không cần gây mê (điểm khó chịu là 4,9 ± 1,5 trên 10). Bệnh nhân có sự giảm mụn trứng cá đáng kể về mặt thống kê với mức giảm 52% số lượng tổn thương viêm trong vòng 1 tháng điều trị và giảm 97% sau 24 tháng kể từ lần điều trị cuối cùng [8]
Laser và các loại ánh sáng nói chung là một lựa chọn điều trị đầy tiềm năng trong tương lai. Bởi chúng dễ được chấp nhận và có thể có ít tác dụng phụ hơn so với các phương pháp điều trị truyền thống. Xu hướng trong thời gian gần sắp tới trong điều trị mụn có thể sẽ là sự kết hợp thiết bị dựa trên năng lượng và thuốc điều trị tại chỗ trong điều trị mụn.

Một số thuốc mới

Thuốc bôi
Cơ chế hoạt động của các thuốc bôi mới được trình bày ở đây bao gồm ức chế sản xuất bã nhờn, chống sừng hóa, kháng khuẩn và chống viêm.

+ Thuốc tác động trên tuyến bã nhờn

Dimethylcurcumin
Là một chất kháng androgen không steroid và một curcuminoid tổng hợp đang được phát triển thành một loại thuốc bôi ngoài da để điều trị mụn trứng cá thông thường. Dimethylcurcumin là chất ức chế thụ thể androgen và thể hiện hoạt động kháng androgen mạnh và đặc hiệu trong ống nghiệm. Tuy nhiên, cơ chế hoạt động và tác dụng của nó khác với các thuốc kháng androgen thông thường, nó không phải là chất đối kháng của thụ thể androgen mà thay vào đó dường như hoạt động như chất tăng cường phân hủy chọn lọc của một số phân nhóm thụ thể androgen.

Clascoteron (hay cortexolone 17 α-propionate)
Là hoạt chất kháng androgen có cấu trúc tương tự Dihydrotestosteron(là một dạng chuyển hóa của testosterone) - DHT. Cơ chế chính của clascoteron trong điều trị mụn trứng cá là cạnh tranh với thụ thể của DHT từ đó giúp giảm tiết bã nhờn và các cytokin tiền viêm. Do đó clascoteron đánh nhiều hơn một cơ chế vào sinh bệnh học của mụn trứng cá. Có vẻ như clascoterone bôi tại chỗ không có tác dụng như một loại thuốc can thiệp nhanh, mà tác dụng hơn đối với việc sử dụng lâu dài hoặc duy trì. Thuốc hiện đã được phê duyệt lưu hành trên thị trường Hoa Kỳ kể từ tháng 10 năm 2020. Hiện chưa thấy có mặt tại thị trường Việt Nam.

Cannabinoids có tác động đến hoạt động của tế bào bã nhờn.
Cannabidiol (CBD) phát huy tác dụng giảm lượng bã nhờn và chống viêm với mụn trứng cá từ trung bình đến nặng hiện được đánh giá hiệu quả và độ an toàn[9].

Chiết xuất quả Silybum marianum - quả cây kế sữa
Một loại kem có kết cấu nhẹ chứa chiết xuất từ quả Silybum marianum đã được đánh giá hiệu quả giảm tiết bã nhờn ở bệnh nhân bị mụn trứng cá. Kết quả khả năng dung nạp của sản phẩm là "tốt" hoặc "rất tốt" ở khoảng 95% bệnh nhân và hiệu quả của sản phẩm là "hiệu quả" hoặc "rất hiệu quả" ở khoảng 80% bệnh nhân.[10]

Hợp chất GSK1940029
Là một hợp chất ức chế hiệu quả chuyển hóa lipid ở tuyến bã.
Gel điều biến PPARγ tại chỗ N-acetyl-GED-0507–34-LEVO (1%): Chất chủ vận PPARγ điều chỉnh quá trình tạo mỡ bã nhờn bằng cách ức chế biểu hiện gen và protein cơ bản của quá trình tạo mỡ, kích hoạt PPARγ còn có thể chống lại và ức chế các phản ứng viêm do NF-κB và AP-1 trung gian.

+ Thuốc tác động trên sừng hóa nang lông

Nhóm retinoid có tác dụng to lớn trong điều trị mụn, nhưng có nhiều tác dụng phụ trên da. Vì vậy việc đóng gói retinoid vào các chất mang dạng túi như liposome và ethosome và chất mang hạt nano có thể cải thiện đáng kể tác dụng của chúng trong điều trị mụn trứng cá và có lẽ ít tác dụng phụ tại chỗ hơn. Một công thức của ethosome bôi ngoài da chứa retinyl palmitate được nghiên cứu thử nghiệm có hiệu quả đáng kể trong việc kiểm soát mụn trứng cá thông thường với khả năng dung nạp da tuyệt vời.[11]

Trifarotene
Tác động chọn lọc trên thụ thể axit retinoic (RAR)-γ. Khi dùng tại chỗ, nó có thể ảnh hưởng và điều chỉnh một số gen liên quan đến sự tăng sinh và biệt hóa của biểu bì như sừng hóa ở thành nang, b**g vảy và kết dính tế bào. Nó cũng có một số tác động đối với sắc tố, giúp làm sáng da. Công thức kem 0,005% được đánh giá trong hai thử nghiệm lâm sàng có kiểm soát phương tiện, ngẫu nhiên, đa trung tâm, nhóm song song, mù đôi, kéo dài 12 tuần giống hệt nhau trên 2420 bệnh nhân cho thấy kem trifaroten làm giảm đáng kể các tổn thương viêm ngay sau 2 tuần trên mặt và 4 tuần trên lưng, vai và ngực so với nhóm chứng (p < 0,05). Nồng độ 0,005% được dung nạp tốt khi sử dụng trên mặt, lưng, vai và ngực, có vẻ giảm các tác dụng phụ thường thấy của các retinoids khác. Các phản ứng bất lợi phổ biến nhất (tỷ lệ> 1%) bao gồm kích ứng tại chỗ bôi thuốc, ngứa tại chỗ và cháy nắng. Trifarotene đã được FDA chấp thuận vào tháng 10 năm 2019 cho bệnh nhân mụn trứng cá từ 9 tuổi trở lên và ở Châu Âu vào năm 2020.

+ Thuốc tác động lên hệ vi sinh trên da
Minocycline 4%
Dạng xịt có hiệu quả với tình trạng từ trung bình đến nặng, công thức 4% đã được FDA chấp thuận vào tháng 10 năm 2019.
Gel bôi ngoài da VB-1953 2%
Là thuốc kháng sinh diệt khuẩn tại chỗ đầu tiên được nhắm mục tiêu điều trị mụn trứng cá viêm từ trung bình đến nặng, với cơ chế hoạt động mới bao gồm khả năng giảm viêm cũng như khả năng điều trị các chủng C. acnes kháng kháng sinh đã được chứng minh.[12]
Ngoài ra Nano bạc, thiopeptide… được dùng để tiêu diệt vi khuẩn C.acne đã kháng các kháng sinh đường bôi như clindamycin.
Cấy ghép tại chỗ hệ vi sinh vật với các chủng C. acnes khác thường xuất hiện ở da bình thường, không thúc đẩy quá trình viêm cũng đang được nghiên cứu. Các chủng này được vật chủ chấp nhận và dẫn đến giảm số lượng các chủng đọc lực cao gây bệnh. [13]

Thuốc uống

+ Thuốc kháng sinh mới
Một phân tử peptide-aminoglycoside mới có tên Pentobra
Đã được chứng minh trong ống nghiệm có hoạt tính diệt khuẩn mạnh hơn tobramycin. Phức hợp này có sự kết hợp hiệu quả khá độc đáo. Pentobra kết hợp hoạt tính ribosome mạnh của aminoglycoside với khả năng thẩm thấu màng chọn lọc vi khuẩn của peptide kháng khuẩn (AMP). Pentobra đã chứng minh khả năng tiêu diệt P. acnes mạnh mẽ và chọn lọc , nhưng không gây ảnh hưởng đến tế bào da người. Cụ thể cơ chế tác động như thế nào?
Peptid kháng khuẩn - AMP thường chỉ thể hiện hiệu lực phá vỡ màng ở mức độ trung bình. Aminoglycoside được biết là thường nhắm vào ribosome của vi khuẩn bằng cách liên kết với vị tiểu đơn vị ribosome 30S, dẫn đến dịch mã sai lệch và tiêu diệt vi khuẩn, nhưng vì các phân tử không thể xuyên qua màng tế bào chất của tế bào kỵ khí để đến ribosome của vi khuẩn nên hiệu quả diệt khuẩn kém với C.acnes. Khi được kết hợp đặt cạnh nhau, các cơ chế tác động riêng biệt của aminoglycoside và AMP trở nên bổ sung cho nhau. Các peptid - aminoglycoside hoạt động trên màng có thể tiêu diệt vi khuẩn bằng cách phá vỡ màng, đồng thời có thể xâm nhập vào tế bào và can thiệp vào quá trình dịch mã ribosome. Vì vậy Pentobra có tác dụng chống lại nhiều loại chủng vi khuẩn C. acnes lâm sàng.[14]

Zolav(®) (một dẫn xuất của p-carboethoxy-tristyrylbenzene)
Một loại kháng sinh mới để điều trị mụn trứng cá : Zolav thuộc nhóm kháng sinh mới, có cơ chế tác động khác biệt so với các loại kháng sinh truyền thống, cụ thể là nhắm vào các kênh ion nhạy cảm với cơ học của vi khuẩn. [15]
+ Điều trị sinh học
Adalimumab, là một loại thuốc sinh học được sử dụng để điều trị các bệnh tự miễn khác nhau. Nó hoạt động bằng cách ức chế một loại protein gọi là yếu tố hoại tử khối u alpha (TNF-α), đóng một vai trò trong chứng viêm. Bằng cách ngăn chặn TNF-α, adalimumab giúp giảm viêm, đau và các triệu chứng khác liên quan đến các tình trạng này. Thuốc giảm viêm và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng mụn trứng cá, cải thiện tình trạng da tổng thể.
Secukinumab: chất ức chế IL-17 và IL-23 điều chỉnh phản ứng miễn dịch bằng cách nhắm mục tiêu và ức chế các cytokine cụ thể liên quan đến tình trạng viêm.
Thuốc ức chế phosphodiesterase đường uống: Phosphodiesterase (PDE) là một nhóm enzyme đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa nồng độ của các phân tử truyền tin có vai trò lớn trong các phản ứng miễn dịch, viêm. Apremilast, một chất ức chế PDE-4 đã được sử dụng trong điều trị vẩy nến, trong điều trị hội chứng viêm màng hoạt dịch, tăng sản xương và viêm xương… Giờ đây đã được thử nghiệm trong điều trị giảm viêm ở bệnh nhân bị mụn trứng cá với nhiều hiệu quả khả quan. Đặc biệt dùng trong trường hợp bùng phát trứng cá nặng do Isotretinoin gây ra. [16]
Men vi sinh đường uống
Tăng cường chức năng miễn dịch toàn thân, đặc biệt là hàng rào vi sinh trên da và điều chỉnh phản ứng viêm tại chỗ thông qua việc tăng nồng độ cytokine chống viêm như IL-10. Một nghiên cứu so sánh men vi sinh đường uống, minocycline đường uống và liệu pháp kết hợp đã báo cáo sự cải thiện đáng kể các tổn thương mụn trứng cá ở cả ba nhóm sau 1 tháng với liệu pháp kết hợp có hiệu quả cao nhất.[17]
Probiotics có thể được coi là một lựa chọn điều trị hoặc hỗ trợ cho bệnh mụn trứng cá thông thường bằng cách cung cấp tác dụng chống viêm hiệp đồng với thuốc kháng sinh toàn thân đồng thời cũng làm giảm các tác dụng phụ tiềm ẩn do sử dụng kháng sinh lâu dài.

Kết luận
Mụn trứng cá là một bệnh lý da liễu viêm mạn tính, đa yếu tố với cơ chế bệnh sinh phức tạp. Mặc dù đã có nhiều phương pháp điều trị tại chỗ và toàn thân, một tỷ lệ đáng kể bệnh nhân vẫn đang vật lộn để đạt được hiệu quả điều trị bền vững. May mắn thay, những nghiên cứu đang diễn ra về cơ chế bệnh sinh của mụn trứng cá đã thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của các chiến lược điều trị mới. Những can thiệp sáng tạo này mang đến tiềm năng tối ưu hóa kết quả lâm sàng, tăng cường sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân và nâng cao sự hài lòng của họ. Một số thành quả của quá trình đó BS có tổng hợp ở trên, trong đó có những phương pháp điều trị rất tiềm năng trong thời gian sắp tới.

Bác Sĩ Thành