19/12/2025
Vì sao cần sử dụng PECS với trẻ tự kỷ và trẻ có khó khăn về giao tiếp?
Việc sử dụng Hệ thống giao tiếp bằng trao đổi tranh ảnh (PECS – Picture Exchange Communication System) với trẻ tự kỷ và trẻ có khó khăn về giao tiếp là cần thiết và hiệu quả vì các lý do sau:
🔹 Tăng khả năng giao tiếp chức năng
Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc sử dụng lời nói để yêu cầu, diễn đạt nhu cầu, hay tương tác xã hội.
PECS giúp trẻ giao tiếp ngay cả khi chưa có ngôn ngữ nói, bằng cách trao tranh ảnh để biểu đạt điều mình muốn (ví dụ: hình cái bánh để xin ăn bánh).
🔹 Khởi đầu quá trình giao tiếp theo hướng chủ động
PECS được thiết kế để trẻ là người chủ động giao tiếp trước, chứ không chỉ phản ứng lại người khác.
Điều này rất quan trọng vì nhiều trẻ tự kỷ thiếu động lực giao tiếp, nên PECS giúp khơi gợi và củng cố hành vi giao tiếp chủ động.
🔹 Phát triển ngôn ngữ về sau
Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ sử dụng PECS có khả năng phát triển lời nói tự nhiên tốt hơn so với các hệ thống chỉ yêu cầu phản ứng (như trả lời câu hỏi).
PECS không cản trở việc học nói, mà có thể hỗ trợ phát triển lời nói song song.
🔹 Giảm hành vi không phù hợp
Khi trẻ không thể diễn đạt nhu cầu, các hành vi tiêu cực như la hét, tự làm đau, đập phá… có thể xuất hiện.
PECS cung cấp cho trẻ một phương tiện thay thế hiệu quả để diễn đạt nhu cầu, từ đó giúp giảm hành vi thách thức.
🔹 Phù hợp với nhiều mức độ khó khăn khác nhau
PECS có thể được áp dụng cho trẻ không nói hoàn toàn, trẻ chậm nói, hoặc trẻ có lời nói nhưng chưa biết sử dụng lời để giao tiếp hiệu quả.
PECS cũng linh hoạt theo từng giai đoạn phát triển, từ trao tranh đơn giản đến xây dựng câu và giao tiếp xã hội.
🔹 Cấu trúc rõ ràng, dễ dạy – dễ học
PECS có 6 giai đoạn rõ ràng, được thiết kế khoa học và dễ thực hiện với sự hướng dẫn đúng cách.
Giáo viên, cha mẹ và trẻ đều có thể nắm bắt được trình tự và tiến bộ theo từng bước nhỏ.
Tóm lại: PECS là một công cụ giao tiếp thay thế đầy tiềm năng, giúp trẻ tự kỷ và trẻ có khó khăn về giao tiếp: (1) Biểu đạt nhu cầu hiệu quả (2) Chủ động tương tác với người khác (3) Giảm hành vi không phù hợp (4) Hỗ trợ phát triển lời nói.
Việc can thiệp sớm bằng PECS và được thực hiện một cách có hệ thống sẽ tạo ra những thay đổi tích cực rõ rệt trong quá trình phát triển giao tiếp của trẻ.
Nguồn: TS Đỗ Thị Thảo
