18/04/2025
Xác ướp Vua Lê Dụ Tông
-------------
Vào một buổi chiều năm 1958, người dân thôn Bái Trạch, xã Xuân Giang, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đã bất ngờ phát hiện một di tích lịch sử có giá trị vô cùng to lớn – lăng mộ của Vua Lê Dụ Tông.
Trong lúc đang cuốc đất làm vườn, người nông dân tình cờ làm vỡ một phần quách và nhận ra bên trong là một quan tài sơn son thiếp vàng. Khác với những mộ phần thông thường thường bốc mùi khó chịu, mộ này lại toát ra một mùi hương thơm nhẹ nhàng, thanh khiết.
Ngay gần đó là một tấm bia đá khắc dòng chữ cổ, ghi rõ: "Lê triều Dụ Tông hoàng đế lăng, Minh Mạng nhị thập thất niên, tứ nguyệt nhị thập ngũ sắc kiến" – xác nhận đây chính là lăng mộ của vị hoàng đế Lê Dụ Tông, được xây dựng vào ngày 25 tháng 4 năm thứ 21 niên hiệu Minh Mạng.
Lê Dụ Tông (1679 – 1731) là vị hoàng đế thứ 11 của nhà Lê Trung Hưng, lên ngôi năm 1705 và trị vì đến năm 1729, sau đó làm Thái thượng hoàng đến khi qua đời.
Trong suốt thời kỳ trị vì của mình, ông được ghi nhận là một vị vua minh trị, thừa hưởng cơ nghiệp thái bình, đất nước không xảy ra binh biến, dân chúng an cư lạc nghiệp.
Theo ghi chép trong Lịch triều tạp kỷ, triều đại của ông được xem là thời kỳ cực thịnh: pháp độ rõ ràng, kỷ cương nghiêm minh, quốc gia ổn định. Ông nổi tiếng là vị vua thông minh, khoan hậu, biết dùng người và không can thiệp sâu vào việc điều hành của chúa Trịnh, nhờ vậy giữ được thế cân bằng trong thời đại Lê – Trịnh phân quyền.
Trở lại với câu chuyện phát hiện ngôi mộ của vua Lê Dụ Tông. Đến đầu năm 1964, trước nguy cơ ngôi mộ bị xâm hại do hoạt động sản xuất tại địa phương, Bộ Văn hóa đã ra quyết định khai quật để nghiên cứu và bảo vệ.
Ngày 2/4/1964, buổi mở nắp quan tài được tiến hành tại hiện trường trước sự chứng kiến của nhiều lãnh đạo cấp cao như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng cùng các nhà khoa học, bác sĩ, chuyên gia đến từ Viện Sử học, Đại học Y Hà Nội, Viện Pháp y, Viện Giải phẫu, và đại diện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam.
Khi mở nắp quan tài, xác ướp được xác định là một người đàn ông cao khoảng 1,49m. Mặc dù thi thể đã đét lại theo thời gian, nhưng hình dáng vẫn còn nguyên vẹn. Khuôn mặt của nhà vua vẫn hiện rõ nét, da chưa bị phân hủy hoàn toàn. Đặc biệt, môi bị teo lại để lộ hàm răng đen, chòm râu dưới cằm vẫn còn, đã điểm bạc.
Điều kỳ lạ là xác không có vết mổ hay rạch nào thường thấy ở các xác ướp ở nhiều nước khác. Khi ấn vào vùng bụng, còn cảm nhận được hơi và ít nước – một dấu hiệu cho thấy môi trường bảo quản bên trong quan tài cực kỳ kín và hiệu quả.
Quan tài của vua được chế tác bằng gỗ ngọc am – loại gỗ quý thường dùng cho vua chúa, đặc biệt có mùi thơm đặc trưng. Quan tài có hai đáy, ở giữa có lớp gạo rang dày khoảng 10cm, bên trên đặt một tấm ván trổ 7 lỗ theo hình thất tinh – mang ý nghĩa phong thủy.
Bao quanh thi hài là nhiều lớp vải liệm, chăn bông gấm, giấy bản, túi thơm và hoàng bào được thêu hình rồng 5 móng – biểu tượng quyền lực tối cao. Toàn bộ lớp đại liệm gồm 8 lớp gấm thêu hoa bạc, buộc bằng 5 đai lụa. Tiểu liệm bằng gấm may kép rất công phu.
Các bộ trang phục còn giữ nguyên sắc màu, đặc biệt là chiếc áo hoàng bào kim tuyến vẫn lấp lánh ánh vàng. Ngoài ra, trong mộ còn có hơn 80 hiện vật tùy táng được ghi chép, phân loại kỹ lưỡng bởi cán bộ Bảo tàng Lịch sử. Đây đều là các vật phẩm quý giá, có giá trị về văn hóa và khảo cổ học, phản ánh đời sống hoàng cung và phong tục mai táng thời Lê Trung Hưng.
Những yếu tố bảo quản thi hài – từ chất liệu quan tài, lớp gạo rang hút ẩm, cho đến các loại thảo dược, túi thơm và môi trường kín – đã tạo nên một điều kỳ diệu. Xác ướp vua Lê Dụ Tông là minh chứng hùng hồn cho việc người Việt xưa đã có kỹ thuật ướp xác đạt trình độ rất cao.
Sau khi được khai quật và nghiên cứu, thi hài vua Lê Dụ Tông được bảo quản cẩn thận trong tầng hầm của Bảo tàng Lịch sử Việt Nam suốt 46 năm, từ năm 1964 đến năm 2010. Trong suốt khoảng thời gian dài này, các chuyên gia đã áp dụng nhiều biện pháp bảo quản hiện đại nhằm giữ nguyên hiện trạng xác ướp.
Đến tháng 1/2010, theo nguyện vọng của dòng tộc họ Lê và với sự cho phép của các cơ quan chức năng, thi hài nhà vua đã được đưa về hoàn táng tại quê hương Thanh Hóa trong một nghi lễ trang trọng và đầy cảm xúc.
Việc đưa vua Lê Dụ Tông về nơi an nghỉ cuối cùng không chỉ thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, mà còn khép lại một hành trình kỳ lạ kéo dài hơn nửa thế kỷ của xác ướp đặc biệt này. Đến nay, dù đã hơn 200 năm kể từ khi vua Lê Dụ Tông băng hà, thi hài ông vẫn giữ được hình dáng gần như nguyên vẹn. Điều này tiếp tục thu hút sự quan tâm sâu sắc của giới khảo cổ, lịch sử và công chúng, đồng thời khẳng định trình độ kỹ thuật ướp xác và quan niệm tâm linh đặc biệt của người xưa.
------------
Tổng hợp và biên tập thông tin từ nhiều nguồn: dantri, Mỗi ngày một câu chuyện lịch sử,...
Nếu có gì thiếu sót, các bạn bổ sung ở phần bình luận nha.
Cre: Nguyễn Gia Hưng
