04/12/2025
#امراض مشترک انسان و حیوان – هیداتید در دندانی (Hydatid disease)
یکصد و سی و سه سال پیش در تاریخ 6 جولای سال 1885 اولین واکسین ضد ویروس هاری به پسر بچه ای نه(۹) ساله به نام جوزف میستر که پیش تر سگی او را گاز گرفته بود، تزریق شد. سازنده واکسین دانشمند فرانسوی "لویی پاستور" بود که پیش از کشف او بیشتر مریضان مبتلا به ویروس هاری جان باخته بودند.
امروزه این تاریخ به عنوان روز جهانی آگاهی رسانی در مورد مرض های مشترک انسان و حیوان (Zoonotic Diseases) در تقویم ثبت شده است.
امراضی مشترک می تواند عوامل باکتریایی، ویروسی و یا انگلی داشته باشد که از آن جمله می توان به مواردی همچون تب مالت (Brucellosis)، مرض لایم (Lyme disease)، آنفلوآنزای پرندگان، تب کریمه کنگو، توکسوپلازما (انتقال از گربه و خطرناک برای خانم های باردار و مریضان دچار ضعف معافیتی)، سالمونلا (در گوشت نیم پز و یا خام درغذاهایی مثل سوشی)، لپتوسپیروز (Leptospirosis)، ژیاردیا (Giardia) و ... اشاره کرد.
در این میان مرض به نام هیداتید وجود دارد که از نوعی کرم نواری (Tapeworm) ناشی می شود. این مرض بسته به ناحیه جغرافیایی شایع و یا نادر ارزیابی شده است. از آنجا که میزبان اصلی این کرم انگلی سگ و میزبان های فرعی آن گوسفند، بز و انسان هستند، گستردگی جغرافیایی این مرض در نواحی دارای مالداری و زندگی روستایی قابل پیش بینی است.
تماس مستقیم با حیواناتی مثل سگ و گوسفند و یا خوردن غذای آلوده به لارو این کرم انگلی، نقطه آغاز این مرض است. لارو از طریق روده جذب شده و وارد جریان خون می شود، سپس بوسیله سیاهرگ پورتال به کبد می رسد. رشد انگل هیداتید در کبد رفته رفته به ایجاد دردهای شکمی و کاهش وزن منجر می شود تا حدی که در بعضی مریضان سطوحی از زردی (یرقان) هم دیده می شود.
پس از آلوده شدن کبد، جریان خون انگل را وارد سیستم دوران خون ریوی می کند و بعد از آن انگل به سیستم خون سیستمیک راه می یابد و به این ترتیب دیگر ارگان های بدن نیز به تدریج درگیر می شوند.
سیستم معافیت همزمان با رشد این انگل واکنش های التهابی خصوصا از نوع لنفوستیت- ائوزینوفیل ایجاد می کند. این واکنش های دفاعی منجر به تضعیف انگل می شود ولی آن را از بین نمی برد و از این مرحله به بعد انگل برای بقای خود کیست تشکیل می دهد
(Echinococcal cyst)
سرعت رشد کیست در انساج نرم بیشتر از انساج استخوانی است، اما در بررسی های کلينيکی غیر از رشد کبدی و ریوی در نواحی سر و گردن هم این کیست گزارش شده است. رشد کیست درناحیه تیرویید، در سینوس ماکزیلا و در مخاط دهنی و حتی در استخوان ماندیبل از جمله مواردی است که بیش از همه داکتران دندان را با این مرض درگیر می کند. چنانچه رشد کیست در نزدیکی مفصل گیجگاهی (TMJ) باشد، باعث احساس فشار و درد در موقع جویدن می شود.
در مواقعی کیست هیداتید در مخاط دهنی ظاهری شبیه به موکوسل (کیست ناشی از تجمع موکوز) دارد که این موضوع اهمیت تشخیص افتراقی کیست هیداتید را مشخص می کند. به همین خاطر روش های تشخیصی تلفیقی، شامل گرافی های همراه با آزمایش خون جهت اطمینان از وجود کیست هیداتید در این رابطه حیاتی است. رادیولوژی، سونوگرافی (خصوصا در ناحیه گردنی مثل کیست هیداتید در تیرویید)، سی تی اسکن، ام آر آی، به همراه تست سرولوژِی (ELISA Test)، از جمله راههای رسیدن به تشخیص صحیح می باشد.
با توجه به تمایل مردم به داشتن حیوانات خانگی در شهرها و همچنان زندگی مرتبط با حیوانات در روستاها، دیدن مریضان دارای کیست هیداتید در کلينيک دندان خیلی دور از انتظار نیست.
در کنار هیداتید، امراض مشترک دیگری هستند که با تشخیص به موقع آن ها حتی در کلينيک های دندان نیز می توان به تدوای مریض کمک کرد که مرض لایم (Lyme disease) از این دسته می باشد. عامل مرض زایی این مرض باکتری بورلیا (Borrelia burgdorferi) است که میزبان های اصلی آن آهو و موش می باشند و از طریق گزدیدگی توسط کنه به انسان نیزمنتقل می شود. احساس سختی در ماهیچه های گردن، حالاتی شبیه به سرماخوردگی و همچنان بروز ضایعات پوستی به نام اریتما (Lyme Erythema) از جمله نشانه های این مرض است.
مرض لایم در حالت پیشرفته تر به سراغ سیستم عصبی می رود که درگیری عصب صورت (Facial nerve) را به همراه دارد. در این حالت وجه مریض فلج شده و قادر به پلک زدن نیست. در صورت عدم تدوای به موقع، لایم قادر به ایجاد اختلال در سیستم عصبی- قلبی است که منجر به ایجاد بلوک دهلیزی-بطنی (AV- node Blockage) می شود.
فرستادن مریض به لابراتوار برای تشخیص سرولوژی از اولین اقدامات لازم برای تشخیص این مرض است. تدوای این مریضی به وسیله آنتی بیوتیک های وریدی و مثل سفتریاکسون و یا آموکسی سیلین انجام می شود.
علاوه برهیداتید و لایم، امراض مشترک بسیاری وجود دارند که آگاهی از انواع امراض اندمیک منطقه ای در تشخیص درست به داکتران کمک خواهد کرد. همچنان انجام واکسیناسیون کادر طبی و استفاده از سیستم های استریل که توانایی از بین بردن کیست های انگلی و اسپورهای باکتریایی را دارند، در وقایه از مرض های مشترک نقش بسزایی دارد."
