Tigran Mkrtumyan Psychotherapist

02/02/2026

Փորձարկված լուծումներ, որոնք դառնում են խնդիր 🔄🛑

Երբեմն մենք հայտնվում ենք մի թակարդում, որտեղ ինչքան ուժեղ ենք թիավարում, այնքան ավելի արագ է խորտակվում մեր նավակը։ Դուք չեք կարողանում քնել և սկսում եք ստիպել ձեզ հանգստանալ, կամ տագնապի պահին փորձում եք ամեն գնով վերահսկել ձեր շնչառությունը։ Բայց նկատե՞լ եք, որ հենց այդ «փրկարար» գործողություններն են ձեզ ավելի խորը մղում անքնության ու վախի մեջ։

Ռազմավարական թերապիայի առանցքային հայտնագործություններից մեկը հենց սա է․ խնդիրը հաճախ սնվում է այն լուծումներից, որոնք մենք փորձարկում ենք դրա դեմ։ Այն ամենը, ինչ դուք անում եք վիճակը թեթևացնելու համար, իրականում դառնում է խնդրի հիմնական վառելիքը։ Քունը բնական գործընթաց է, որը տեղի է ունենում միայն այն ժամանակ, երբ մենք դադարում ենք այն կառավարել։ Հենց փորձում եք այն ստիպողաբար բերել, դուք ձեր ուղեղին հրահանգում եք լինել արթուն և զգոն։

Սա «նույնից ավելին» անելու անարդյունավետ շղթան է։ Մենք հակված ենք կարծելու, որ եթե լուծումը չի աշխատում, պետք է պարզապես ավելի շատ ջանք թափել։ Բայց հոգեբանական դաշտում ջանքը հաճախ հավասար է դիմադրության։ Փոփոխությունը սկսվում է ձախողված ռազմավարություններից հրաժարվելու մեջ։

Դադարեցրեք այդ պայքարը, որը ձեզ միայն հյուծում է։ Դուք վատնում եք ձեր էներգիան՝ կառուցելով պատնեշներ այնտեղ, որտեղ պարզապես պետք է թույլ տալ գետին հոսել։ Ընտրությունը ձերն է՝ շարունակել սպառել ձեր ռեսուրսները անպտուղ պայքարի վրա, թե՞ վերջապես սովորել զինաթափվել և դիմել մասնագիտական օգնության և թույլ տալ ձեր օրգանիզմին վերականգնել իր հավասարակշռությունը։ 🌿👊

Գրանցվելու համար կարող եք զանգահարել 099535545

#Հոգեբանություն #ՌազմավարականԹերապիա #Անքնություն #Տագնապ #Ինքնաճանաչում #Գործողություն

01/02/2026

Մասնագիտական վերապատրաստման ծրագիր. «Ընդունման և հանձնառության թերապիա (ACT). բազային հիմունքներից մինչև կլինիկական կիրառություն»

Հայաստանի կլինիկական հոգեբանների ասոցիացիան (ՀԿՀԱ) հայտարարում է հոգեկան առողջության մասնագետների համար նախատեսված «Ընդունման և հանձնառության թերապիայի» (ACT) համապարփակ վերապատրաստման դասընթացի մեկնարկը։

Ծրագիրը նախատեսված է հոգեբանների, հոգեթերապևտների և հոգեբույժների համար, ովքեր ցանկանում են տիրապետել կոնտեքստուալ վարքաբանական գիտության վրա հիմնված այս ժամանակակից ուղղությանը։

Ծրագրի կառուցվածքը և բովանդակությունը
Դասընթացը բաղկացած է 100 ակադեմիական ժամից, որոնք բաշխված են 4 հիմնարար մոդուլների միջև.

Մոդուլ 1. Տեսական հիմքեր և գործիքակազմ

Կոնտեքստուալ վարքաբանական գիտության և վարքաբանության հիմունքներ։

Հարաբերական շրջանակների տեսություն՝ որպես ACT-ի լեզվական և կոգնիտիվ հիմք։

Հեքսաֆլեքս մոդել. հոգեբանական ճկունության 6 սյուները։

Ֆունկցիոնալ անալիզ և թերապևտիկ մետաֆորների կիրառման արվեստը։

Մոդուլ 2. Տագնապային խանգարումների կլինիկական մոդելը

Տագնապային խանգարումների էթիոլոգիան ACT տեսանկյունից։

Փորձառական խուսափման հետ աշխատանքի առանձնահատկությունները։

Էքսպոզիցիայի ACT մոդելը և սեանսների կառուցվածքային պլանավորումը։

Մոդուլ 3. Դեպրեսիայի թերապևտիկ մոդելը

Դեպրեսիայի վարքաբանական վերլուծություն և մոդելավորում։

Վարքային ակտիվացման տեխնիկաներ և արժեքների հստակեցում։

Աշխատանք կոգնիտիվ ձուլման և անհուսության զգացման հետ։

Մոդուլ 4. Գործնական կիրառություն և հմտությունների զարգացում

Թերապևտիկ դերախաղեր (Peer-to-peer therapy)։

Քեյսերի կոնցեպտուալիզացիա և սուպերվիզիոն աջակցություն։

Թերապևտիկ հարաբերությունների կառուցումը ACT համատեքստում։

Դասընթացավարներ

Դասընթացը վարում են՝

Տիգրան Մկրտումյան – Հայաստանի կլինիկական հոգեբանների ասոցիացիայի նախագահ։ Կոնտեքստուալ վարքաբանական գիտության միջազգային ասոցիացիայի պրոֆեսիոնալ անդամ։

Անգելինա Հարությունյան – ՀԿՀԱ Կրթական և մասնագիտական զարգացման հանձնաժողովի նախագահ։

Գնահատում և հավաստագրում

Ծրագրի ավարտին մասնակիցները հանձնում են ավարտական քննություն (տեսական մաս)։ Քննությունը չհանձնելու դեպքում մասնակցին ընձեռվում է վերահանձնման հնարավորություն։ Դասընթացը հաջողությամբ ավարտած մասնագետներին շնորհվում է անգլերեն լեզվով ավարտական սերտիֆիկատ Հայաստանի կլինիկական հոգեբանների ասոցիացիայի կողմից։

Կազմակերպչական մանրամասներ

Սկիզբը՝ փետրվարի 7։

Տևողությունը՝ 3 ամիս (12 հանդիպում)։

Գրաֆիկ՝ Յուրաքանչյուր շաբաթ օր։

Արժեքը՝ 50,000 ՀՀ դրամ ամսական։

Արտոնություններ՝ ՀԿՀԱ անդամների համար գործում են համապատասխան զեղչեր՝ ըստ անդամության տեսակի։

Սա մասնագիտական եզակի հնարավորություն է՝ ձեռք բերելու խորքային գիտելիքներ և գործնական հմտություններ ACT թերապիայի ոլորտում՝ ապահովելով Ձեր պրակտիկայի համապատասխանությունը միջազգային չափանիշներին։

Մանրամասների և գրանցման համար զանգահարել՝
099535545
094073323

31/01/2026

Այն մեթոդը, որը ես կիրառում եմ թերապիայում

Ստրատեգիական երկխոսությունը հոգեթերապիայում իրենից ներկայացնում է կարճատև ստրատեգիական թերապիայի տեխնիկա՝ մշակված ժամանակակից ամենաազդեցիկ հոգեթերապևտներից Ջորջիո Նարդոնեի և Արեցոյի (Իտալիա) նրա դպրոցի կողմից։ Սա համոզող հաղորդակցության մեթոդ է, որը համատեղում է հռետորաբանության, էրիկսոնյան հիպնոսի և պրագմատիզմի տարրերը, որտեղ թերապևտը նպատակաուղղված զրույցի միջոցով փոխում է հաճախորդի կողմից խնդրի ընկալումը։
Երկխոսությունը կառուցվում է որպես «շախմատային խաղ»․ թերապևտը վերցնում է նախաձեռնությունը, բացահայտում պերցեպտիվ-ռեակտիվ համակարգը (խնդիրը պահպանող ցիկլիկ մոդելները) և օգտագործում հարցեր, պարադոքսներ ու մետաֆորներ ախտանիշների «հանգույցը քանդելու» համար։ Փոփոխությունը տեղի է ունենում բնականորեն, առանց դիմադրության՝ հաճախորդի կողմից ընկալվելով որպես սեփական հայտնագործություն։
Առանցքային փուլերը․
* Առաջին հանդիպում․ վստահության կառուցում և ախտորոշում «հաճախորդի լեզվի» միջոցով։
* Խնդրի վերլուծություն․ ներկայում «պատճառ-հետևանք» շղթայի բացահայտում։
* Ստրատեգիական միջամտություններ․ հրահանգներ, ընտրության պատրանքներ, ստրատագեմաներ արագ տեղաշարժի համար։
Կիրառումը․
Արդյունավետ է ֆոբիաների, խուճապի, ՕԿԽ-ի դեպքում․ հանդիպումները՝ մինչև 10–20 սեանս, կենտրոնացումը՝ արդյունքի, այլ ոչ թե անցյալի վրա։

30/01/2026

Երբ ջուրը պղտոր է, լավագույն լուծումը ոչ թե այն խառնելն է, այլ սպասելը, մինչև տիղմը նստի հատակին։ Մեր մտքում էլ է այդպես․ լուծումները հաճախ գալիս են ոչ թե անընդհատ վերլուծելուց, այլ այն պահին, երբ մենք թույլ ենք տալիս մեզ լռել։ Լռությունը պարապություն չէ, այն տարածք է, որտեղ ծնվում են ամենապարզ ու ամենաճիշտ պատասխանները։

29/01/2026

Հետտրավմատիկ սթրես (ՀՏՍԽ)․ ինչպես մարսել անցյալի ծանր փորձը 🧠🩹

Ինչո՞ւ է պատահում, որ իրադարձությունը վաղուց է ավարտվել, բայց այն շարունակում է ապրել ձեր ներսում՝ կարծես տեղի է ունենում հենց հիմա։ Տրավման վիճակ է, որտեղ անցյալը ներխուժում է ներկա։ Այն նման է մի բեկորի, որը մնացել է հոգու մեջ․ մարմինը չի կարողանում այն մարսել, և ցանկացած թեթև հպում՝ լինի դա ձայն, հոտ կամ պատկեր, ակտիվացնում է տագնապի ողջ համակարգը։ Սրանք տրիգերներն են՝ անցյալի արձագանքները, որոնք ձեզ ստիպում են կրկին ու կրկին վերապրել նույն սարսափը։

Կոնտեքստուալ վարքային գիտությունը մեզ հուշում է մի կարևոր ճշմարտություն․ խնդիրը հիշողության առկայությունը չէ, այլ այն պայքարը, որը մղում ենք այդ հիշողության դեմ։ Երբ փորձում եք ուժով ջնջել կամ փախչել ցավից, միայն ավելի եք ամրացնում դրա շղթաները։ Տրավմայի հետ աշխատանքը անցյալը մոռանալը չէ, այլ դրան նոր իմաստ տալը՝ սովորելով ապրել այդ փորձի հետ այնպես, որ այն դադարի լինել ձեր ներկայի միակ տիրակալը։

Դուք չեք կարող փոխել այն, ինչ տեղի է ունեցել, բայց դուք կարող եք փոխել ձեր վերաբերմունքը այդ հիշողության նկատմամբ։ Յուրաքանչյուր օր, երբ դուք հետաձգում եք մասնագիտական աջակցությունը, դուք ձեր կյանքից մի օր եք զոհաբերում անցյալի ստվերներին։ Իսկական ապաքինումը սկսվում է այնտեղ, որտեղ դուք քաջություն եք ունենում նայելու ձեր ցավին և ասելու․ «Սա իմ պատմության մի մասն է, բայց սա իմ ամբողջ պատմությունը չէ»։ 🌿👊
#Հոգեբանություն #ՀՏՍԽ #Տրավմա #ՀոգեկանԱռողջություն #Ինքնաճանաչում #Պատասխանատվություն

Գրանցվելու համար կարող եք զանգահարել 099535545

26/01/2026

Սոցիոֆոբիա․ ի՞նչ է թաքնված «ամաչկոտ» ժպիտի հետևում 👥 հոգու դիմակները

Շատ հաճախ սոցիալական տագնապը քողարկվում է սովորական ամաչկոտության կամ ինտրովերտության տակ։ Բայց եկեք անկեղծ լինենք․ ինտրովերտը լռում է, որովհետև վայելում է իր ներքին աշխարհը, իսկ սոցիոֆոբը լռում է, որովհետև ներսում ճիչ ունի, որը վախենում է արձակել։ Այդտեղ ուրիշի ցանկացած հայացք կարող է թվալ դատավճիռ, իսկ սեփական շնչառությունը՝ չափազանց բարձր։

Ինչո՞ւ է ձախողվելու վախն այդքան կոտրում մեզ։ Որովհետև մենք սիրահարված ենք մեր կատարյալ լինելու պատրանքին և սարսափում ենք, որ մարդիկ կտեսնեն մեր իրական, խոցելի էությունը։ Մենք դառնում ենք մեր դատավորը՝ մեզ մեղադրելով այն սխալների համար, որոնք դեռ չենք էլ արել։ Այսպես մենք ընտելանում ենք մեկուսացմանը՝ հավատալով, որ լռությունը մեր միակ ապաստարանն է։

Բայց գիտե՞ք, որ ձեր ամենամեծ ուժը հենց ձեր խոցելի լինելու քաջության մեջ է։ Սոցիալական հմտությունները չեն վերականգնվում մեկուսացման մեջ մտորելով։ Դրանք վերականգնվում են փոքրիկ, գրեթե աննկատ, բայց ջերմ քայլերով։ Պետք չէ սպասել, որ վախը կանհետանա։ Վախը կնահանջի միայն այն ժամանակ, երբ դուք թույլ տաք ձեզ լինել անկատար, բայց իրական։

Արդյո՞ք պատրաստ եք դուրս գալ այդ «ապահով» բանտից, որտեղ միակ զրուցակիցը ձեր սեփական տագնապն է։ Յուրաքանչյուր ժպիտ կամ կարճ զրույց, որը դուք հետաձգում եք այսօր, ձեզ զրկում է վաղվա իրական հանդիպումից։ Դուք արժանի եք լսված լինելու ոչ թե այն պատճառով, որ կատարյալ եք, այլ այն պատճառով, որ դուք կաք։ Ընտրությունը ձերն է՝ մնալ ուրիշների կարծիքի գերին, թե վերջապես թույլ տալ աշխարհին ճանաչել ձեզ։ 👊✨

24/01/2026

Մտքերը նման են աղմկոտ անցորդների․ նրանք կարող են խորհուրդներ տալ, քննադատել կամ վախեցնել, բայց նրանք չեն տիրապետում ձեր ճանապարհի քարտեզին։ Ձեր կյանքի ղեկը ոչ թե ձեր վախերի, այլ ձեր արժեքների ձեռքում պետք է լինի։ Հարցրեք ինքներդ ձեզ․ «Այս քայլն ինձ տանում է դեպի այն մարդը, որը ես ուզում եմ լինե՞լ»։ Եթե այո, ապա մտքերի աղմուկն այլևս կարևոր չէ։

23/01/2026

Ինչպես ճանաչել ընտանեկան բռնության զոհին 🙂

23/01/2026

Ատիպիկ դեպրեսիան առանձին կենսաբանական տեսակ է․ նոր բացահայտումներ բուժման դիմադրողականության մասին

Նոր հետազոտությունը փաստում է, որ ատիպիկ դեպրեսիան ոչ թե պարզապես ախտանիշների համակցություն է, այլ հստակ կենսաբանական ենթատեսակ, ինչը բացատրում է, թե ինչու են այս հիվանդները հաճախ դժվարությամբ արձագանքում ստանդարտ հակադեպրեսանտներին։

Հետազոտության հիմնական կետերն են․

Կենսաբանական տարբերություններ․ Ի տարբերություն մելանխոլիկ դեպրեսիայի, ատիպիկ դեպրեսիան կապված է իմունային համակարգի բարձր ակտիվության և քրոնիկ բորբոքային գործընթացների հետ։

Ախտանիշների առանձնահատկությունը․ Ատիպիկ դեպրեսիային բնորոշ են տրամադրության ժամանակավոր բարելավումը դրական իրադարձություններից, քնկոտությունը, ախորժակի աճը և վերջույթներում ծանրության զգացումը։

Դիմադրողականություն բուժման նկատմամբ․ Գիտնականները պարզել են, որ ուղեղի նյարդային կապերի յուրահատուկ պատկերը այս խմբի մոտ նվազեցնում է սովորական դեղորայքային թերապիայի արդյունավետությունը։

Այս բացահայտումը շեշտում է անհատականացված մոտեցման անհրաժեշտությունը։ Ատիպիկ դեպրեսիայի դեպքում թերապիան պետք է թիրախավորի ոչ միայն նեյրոմեդիատորները, այլև հաշվի առնի նյութափոխանակության և իմունային համակարգի վիճակը։

A new study of 15,000 people reveals atypical depression is a distinct biological subtype. Researchers found specific genetic risks and evidence that standard antidepressants may be less effective for this group.

22/01/2026

Շատ են հանդիպում մասնագետներ, ովքեր վստահ են, որ հակատագնապային դեղերը, բենզոդիազեպինները կարելի է համատեղել տագնապային խանգարման էքսպոզիցիոն թերապիայի հետ։ Հիշեցնեմ, որ դեղորայքը իջեցնում է տագնապը, իսկ էքսպոզիցիոն թերապիայի նպատակն է արհեստականորեն տագնապն ուժեղացնել, մինչև մարդն այլևս դա չի ընկալի որպես տագնապ և արձագանքը կփոխվի։ Այսինքն ունեն տարբեր նպատակներ։ Հիշեցնեմ, որ հակատագնապային դեղերը կարելի է համատեղել հոգեդինամիկ թերապիաների հետ։ Ներքևում կթողնեմ աղբյուրներ, որտեղից ցանկացողները կօգտվեն։

Թեև ողջամիտ է ենթադրել, որ այս մոտեցումը կարող է համակցված ազդեցություն ունենալ, շատերը կասկածի տակ են դնում, թե արդյոք նման մոտեցումն իրոք հանգեցնում է գերազանց արդյունքների (օրինակ՝ Pontoski & Heimberg, 2010): Աճող գրականությունը վկայում է տևական առավելության բացակայության մասին (Hofmann, Sawyer, Korte, & Smits, 2009), իսկ մյուսները զգուշացնում են, որ ուղեկցող դեղորայքային բուժումը կարող է խոչընդոտել էքսպոզիցիոն թերապիայի (ազդակների ներգործության թերապիա) ողջ օգուտը ստանալուն (օրինակ՝ Otto, Behar, Smits, & Hofmann, 2009; Otto, McHugh, & Kantak, 2010):
​Տագնապային խանգարումների համակցված բուժման վերաբերյալ մի քանի տեսություններ (օրինակ՝ Deacon, 2006; Pull, 2007; Choi, Rothbaum, Gerardi, & Ressler, 2010) ցույց են տվել, որ չկան հավաստի պայմաններ, որոնց դեպքում ավանդական դեղորայքային թերապիան կարող է ուժեղացնել տագնապային խանգարումների էքսպոզիցիոն հիմքով բուժումները: Ավելին, այն փորձարկումները, որոնք ցույց են տալիս համակցված բուժման առավելությունը, հաճախ նաև ի հայտ են բերում դրանց ազդեցության թույլ և անցողիկ բնույթը (օրինակ՝ Barlow et al., 2000): Սա հնարավոր է պայմանավորված լինի դեղորայքով հարուցված՝ վիճակից կախված ուսուցմամբ (state-dependent learning), բուժման արդյունքների վերագրմամբ արտաքին գործոններին, սեփական արդյունավետության (self-efficacy) զգացողության նվազմամբ և դեղորայքի վրա՝ որպես «անվտանգության վարքագծի» հույս դնելով (Mitte, 2005a):

22/01/2026

Հիպոխոնդրիա և Cyberchondria․ ինչո՞ւ չի կարելի ախտորոշում փնտրել Գուգլում 🔍🚫

Արդյո՞ք տեղեկատվությունը ձեզ հանգստություն է տալիս, թե՞ այն դառնում է ձեր տագնապի հիմնական վառելիքը։ Հիպոխոնդրիկ վիճակներում մարդը հայտնվում է մի փակ շրջանում, որտեղ յուրաքանչյուր թեթև ֆիզիկական զգացողություն ընկալվում է որպես մահացու հիվանդության ազդանշան։ Եվ այստեղ է սկսվում ձեր ամենամեծ սխալը՝ «ախտորոշումը» փնտրել համացանցում։

Cyberchondria-ն ժամանակակից նևրոզի դասական դրսևորումն է։ Դուք Գուգլում փնտրում եք հավաստիացում, որ ձեզ ոչինչ չի սպառնում, բայց փոխարենը գտնում եք հազարավոր սարսափազդու սցենարներ։ Տեղեկատվությունը, որը պետք է լիներ լուծում, վերածվում է թույնի։ Ինչո՞ւ։ Որովհետև տագնապած ուղեղը ֆիլտրում է միայն վատագույնը՝ անտեսելով ողջամտությունը։

Ռազմավարական թերապիայի տեսանկյունից ձեր որոնումները ոչ թե օգնություն են, այլ «ծես», որն ուժեղացնում է ձեր վախը։ Որքան շատ եք կարդում հիվանդությունների մասին, այնքան ավելի եք ընտելանում այն մտքին, որ դուք անպաշտպան եք։ Պաթոֆոբիկ վիճակներում միակ արդյունավետ քայլը խիստ «տեղեկատվական դիետան» է։ Դուք պետք է դադարեք սնուցել ձեր վախը ինտերնետային աղբյուրներով, որպեսզի ձեր ուղեղը վերականգնի իրականության հետ կապը։

Արդյո՞ք պատրաստ եք փակել համացանցային էջերը և առերեսվել ձեր տագնապի հետ առանց կողմնակի «խորհրդատուների»։ Թե՞ նախընտրում եք շարունակել ձեր ժամանակն ու հոգեկան հանգստությունը զոհաբերել անվերջանալի և անիմաստ որոնումներին։ Ընտրությունը պարզ է․ կա՛մ դուք վերահսկում եք ձեր ուշադրությունը, կա՛մ ձեր վախը վերահսկում է ձեր կյանքը։ 👊✨

#Հոգեբանություն #Հիպոխոնդրիա #ՌազմավարականԹերապիա #Տագնապ

21/01/2026

Խնդիրը հաճախ այն չէ, թե ինչ է կատարվում մեր կյանքում, այլ այն շրջանակը, որի մեջ մենք դնում ենք այդ իրադարձությունը։ Եթե փոխեք շրջանակը, կփոխվի նաև պատկերը։ Երբեմն պարտությունը պարզապես դաս է, իսկ դադարը՝ նոր թափ հավաքելու հնարավորություն։ Ինչպե՞ս կնայեիք ձեր դժվարությանը, եթե հաստատ իմանայիք, որ այն ձեզ ինչ-որ տեղ է առաջնորդում, որտեղ կարող եք գտնել նոր հնարավորություններ, նոր ուժ և նոր սկիզբ։ 💪