Naima Shidoow

16/03/2026

SIDA UU KUFAAFO KANSARKA ILMAGALEENKA AFKIISA

Kansarka ilmo-galeenka waxaa badanaa keena caabuq joogto ah oo leh noocyada khatarta sare leh ee papillomavirus (HPV). Faafida kansarkan caadi ahaan waa geedi socod si tartiib tartiib ah ufida oona socda in ka badan 15 ilaa 20 sano, in kasta oo ay xaaladaha qaar uu ufido sixawaara leh (5 ilaa 10 sano)waxaana ugubsii daran oo unugul shakhsiyaadka habdhiska difaaca daciifka ah.

1=Caabuqa HPV Nidaamku wuxuu ku bilaabmaa infekshanka HPV, oo badanaa lagu kala qaado galmada maqaarka ilaa maqaarka. Halka dadka badidood (in ka badan 80%) ay la kulmaan HPV mar uun, habka difaaca jirku wuxuu caadi ahaan ka nadiifiyaa fayraska 1 ilaa 2 sano gudahood isagoon wax dhibaato ah geysan.

2. Caabuqa joogtada ah Boqolkiiba in yar oo ka mid ah kiisaska, habka difaaca jidhku ma awoodo inuu nadiifiyo nooc "khatar sare leh" ee fayraska (inta badan HPV 16 ama 18). Tani waxay keenaysaa infekshan joogto ah, halkaasoo fayrasku ku sii jiro unugyada ilmagaleenka sanado badan. 3. Beddelka DNA iyo Dysplasia Noocyada HPV ee khatarta sare leh waxay soo saaraan laba borotiinno gaar ah, E6 iyo E7, kuwaas oo farageliya borotiinnada buro-xakamaynta dabiiciga ah ee unugga (P53 iyo PRb) iyo). Tani waxay sababtaa in unugyada ilmagaleenka caafimaadka qaba ay yeeshaan isbeddellada DNA-da. Unugyadan aan caadiga ahayn waxay bilaabaan inay koraan oo u qaybsadaan si aan joogto ahayn, xaalad loo yaqaan dysplasia ama ilmo-galeenka intraepithelial neoplasia (CIN). Isbeddelladani waxay inta badan ka dhacaan aagga isbeddelka, meesha ay ku kulmaan labada nooc ee ugu muhiimsan ee unugyada ilmagaleenka (squamous iyo glandular)
4. Horumarka kansarka ka hor Dysplasia waxaa loo kala saaraa darnaanta: CIN 1 (Dhexe): Kaliya qayb yar oo ka mid ah unugyada ayaa ah mid aan caadi ahayn. Kuwaani inta badan iskood ayay u baxaan. CIN 2 & 3 ( Dhexdhexaad ilaa daran): In badan oo unuggu waa kuwo aan caadi ahayn. Kuwaas waxaa loo tixgeliyaa nabarro kansar ah waxayna leeyihiin khatar sare oo ah inay isu beddelaan kansarka faafa haddii aan la daweyn ama aan laga saarin.

5. Kansarka soo gala Haddii unugyada kansarka h**e aan la ogaan oo aan laga saarin (badanaa iyada oo loo marayo baaritaanka Pap smears ama HPV), ugu dambeyntii waxay jebiyaan lakabka sare ee ilmagaleenka waxayna u koraan unugyo qoto dheer. Marxaladdan, waxaa loo arkaa kansarka afka ilmo-galeenka ee faafa wuxuuna ugu dambeyntii ku faafi karaa xubnaha u dhow ama qaybaha fog ee jirka. Jawaab Kansarka makaanka afkiisa waxa uu soo baxaa marka infekshanka HPV ee khatarta sare leh ee joogtada ahi uu keeno isbeddelka DNA ee unugyada ilmo-galeenka, taas oo keenta in tartiib tartiib ah uu ka soo baxo dysplasia fudud oo uu galo nabarro h**e oo kansar ah, iyo ugu dambeyntii inuu galo gudaha ilmagaleenka

16/03/2026

Cayaarihii somali community ireland
Halkaan kawac asxaabtaada ireland

12/03/2026

Sababaha tubooyinka ka xira dumarka Soomaaliyed kudhawad 20%.

Daryeel caafimaad oo liita
Dumarka qaar ma helaan baaritaanno joogto ah iyo daaweyn degdeg ah oo PID ah.
Guur badan ama dhalmo badan
Dhalmada soo noqnoqda, gaar ahaan meelaha aan caafimaadka lahayn, waxay kordhisaa halista caabuqyada tubooyinka.
Nadaafad la’aan
Nadaafad xumo, sida suufka caadada oo muddo dheer la isticmaalo, va**na oo si fiican loo nadiifin, ama timaha hoose oo aan la jarin, waxay bakteeriyada u riixdaa xubnaha taranka ee kore.
Wacyigelin xadidan
Dadka ma oga calaamadaha PID, sida xanuun fudud ama dhiig yar, sidoo kale ma helaan barnaamijyo ku saabsan galmada caafimaadka leh.
Daaweyn liidata ama qalad ah
Mararka qaar dawada la heli karo waa mid aan tayo lahayn ama khaldan, taasoo keenta in PID aan si buuxda loo daaweyn.

Maxay kula tahay adi?

12/03/2026

Maxaa keena in dumarka Soomaaliyed ku dhawad 20% ka xiran yuhin tuboyinka (fallopian tube blockage.

Waa maxay PID (Pelvic Inflammatory Disease)

PID waa caabuq ku dhaca xubnaha taranka haweeneyda ee kore, sida
Uterus (ilmagaleenka)
Fallopian tubes (tubooyinka ugxanta)
Ovaries (ugxanta)
Waxay dhacdaa marka bakteeriyo ka timaadda va**na ama cervix ay kor ugu socdaan xubnahaas, taasoo keenta caabuq iyo dhaawac.

🚩Maxaa sababa PID?

✅️Cudurrada galmada lagu kala qaado (STIs): Chlamydia iyo Gonorrhea, oo mararka qaar calaamado muuqda aan lahayn.
Isbeddelka bakteeriyada va**na: Bacterial 🚩Vaginosis ama nadaafad xumo, taasoo keenta bakteeriyo kor u socda.
✅️Hawlaha caafimaad: IUD gelin, dhalmo, dilanka , ilmaha lasoo xaaqay , qalliinka haweenka.

❌️Dhibaatada PID.

📍Xanuun joogto ah caloosha hoose ama dhabarka
📍Dhiig bax aan caadi ahayn
📍Xirnaan tubooyinka (Blocked Fallopian Tubes) 📍sababta ugu badan ee uur qaadista u adkaato
📍infertility uur qaadid la’aan
📍Uurka oo bananka ku samesma (Ectopic Pregnancy)

📢Sidee looga hortago PID

Galmo ad sameyne ka taxadar.
❌️ nadaafad xumo muddo dheer ah sida alwayska
Baaritaan joogto ah oo STIs ah
Daaweyn degdeg ah marka calaamado caabuq muuqdaan

✅ Fahamka bilowga PID waa muhiim si loo daweeyo d oo looga hortago dhibaatooyin sida tubooyinka oo xirma ama uur la’aan.

Ma isku aragtay wali PID nala so xirir wixi talo ah waa lagugu caawinaya..

12/03/2026

Maxaa keena in adigoo uur lahayn caadadu u timaado dhiig aad u yar?

Mararka qaar qofku wuxuu arkaa dhiig yar oo keliya xilliga caadada, halkii uu ka ahaan lahaa caadadii caadiga ahayd. Caadada caadiga ah badanaa waa inay ka badan tahay qiyaastii 1 qaaddo yar (5 ml).

Haddii dhiigga caadadu aad u yar yahay bil kasta oo uusan ka badnaan afka va**naha caafimaad ahaan waxaa loo yaqaan Hypomenorrhea

🚩Sababaha waxaa ka mid noqon kara
• Isbeddel hormoonno
• Walwal / stress badan
• Miisaan aad u yar ama miisaan si degdeg ah u isbedelay
• Isticmaalka daawooyinka ka hortagga uurka
• Xaalado sida PCOS
• Dhibaatooyinka qanjirka thyroid.

🚩Ma adkaan kartaa uur qaadistu?
Waxay ku adkaan kartaa haddii sababtu tahay:
Polycystic O***y Syndrome (PCOS)
Dhibaatooyinka qanjirka thyroid sida Hypothyroidism
Hormoonnada oo aan dheellitirnayn
Ugxan-sii-dayn aan dhicin (ovulation problem)

Ma isku aragtay ciladan wali?

12/03/2026

Maxkamad kutaal dalka ciraaq ayaa kuriday kuxun dil ah oo loo fulinayo qaab daldaalaad ah abaaha dhalay gabadha yar ee muuqalka hoose kamuuqata iyo xaaskiisa 🤔

Go aan kaas adag ayaa kadambeyay kadib markii gabadha yar ee 9 jirka ahayd lasilac dileeyay

Mayaar oo ahayd gabadha dhimatay ayay shegeen dadka dariska la ahaa iney kunooleed nolol silac ah kadib markii ay nolosha kukala tageen aabeheed iyo hooyadeed kadibna waxay.lanoleed aabeheed 😪

Muda kadib aabihii waa uuguursady xaaskiisa cusubina waxay aad unecbeed gabadha yar marwalibana waxay kashegan jirtay iney dhibto ilaa ay kusigteen iney kukala tagaan gabadha yar darteed

Sida looshegay aabaha Isaga oo guriga kamaqan ayay qlaad aad uga xanajiyay samaysay gabadha yari markii uu imaadayna waxa uu gabadha yar ku xirxiray gurigii ay daganeyen dabaqa meesha sare oo qoraxda ah wuuna garaxay waxa uuna uga soo tagay iyada oo meeshii kufigaysan😪

9 sacadood kadib ayuu damcay inuu soo eego lkn malahayn wax dhaq dhaqaaq ah waxa uuna ula orday ispitalka furaat halkaas oo.uu dhaqatiirti usheegay iney suuxday waxayna kashakiyeen jirdilka korkeeda kamuqday.🤔

howl wadeenadii caafimadka ayaana laxiriireen police ka waxayna ushegeen in gabadha yar aysan noolayn oo ay udhimatay dil kutalagal.ah waxana jirkeeda kamuqdy bubasho 😪

Baarayaasha kiiska waxaa usoo baxday in qaladaadka gabadha loo ciqaabayay ay eedadu samaysay si gabadha mar uun ay noloshooda uga baxdo waxayna warbixinta dhan sheegtay kadib markii lasiiyay dawada.runta ee.lasiiyo dambiilayasha laga rabo xogaha qarsoon
Dacwad oogayaasha ayaa rumaysan in gabadhu aysan udhiman jirdil iyo xariga lkn ay eedadu sababtay waxa soo dadajiyay iney gabadhu dhimato

Baarayasha kiisku waxay tageen iskuulkeedi iyo fasalki ay wax kubaran jirtay gabadha yari Macalimadeedi iskuulka ayaa shegtay iney mudan yihiin in laciqaabo dhamaantood madama ay kagabiyeen iney lasocdaan xaalada ubadka ee guriga waxayna shegeen in gabadha yari ay iskuulka kuraagi jirtay aysan jeclaysan jirin iney guriga aado ?

FG:tacadiyada ugu badan waxay ubadka uga imaadaan dadka ugu dhaw

Hooyadii dhashay gabadha yar iney gabadheeda yar haysato ayaa wanaagsaneed

WQ✍️mahad weheliye Raan dambi baare

08/03/2026

08/03/2026

🩸🩸 MAXAA DHACAY? 🩸🩸

Haweeney bukaan ahayd oo muddo ila socotay ayaa joojisay dawada
Si lama filaan ah, caadadeeda ayaa dib u dhacday waxayna sameysay tijaabada uurka, taasoo muujisay natiijo uur oo run u eg. Laakiin markaas ma ii sheegan oo waxay aamintay inay uur leedahay.
Bishii labaad
Caadada weli ma aysan imaanin
Waxay i soo wacday iyada oo sheegtay inay dareemayso muco ama qoyan ka soo baxaya xubinta taranka, isla markaana ay laba bilood ka maqneyd caadada.
Tijaabada uurka weli waa positive
Waxaan ka codsaday in ay fiiro gaar ah siiso tilmaamo jireed, sida naasaha iyo caloosha.
Haddii calaamado jireed jiraan, waxaan u sharaxay in tani aanay u badnayn inay uur tahay, balse ay noqon karto Barar caloosha ah
Uur maskaxeed (psychological pregnancy) oo ka dhasha qalqal hormoono iyo welwel badan ma aysan rumeysan bishii labaad markay dhamatay
Caloosha ayaa bilaabatay inay weynaato.
Waxay bilawday inay dareento calaamado la mid ✅️ah kuwa uurka
✅️Daal badan
✅️Awood yari
✅️Hurdo badan iyo caajis joogto ah
✅️Lalabbo iyo matag badan
In kasta oo calaamadahani jireen, waxaan kula taliyey Fadlan samee baaritaanno dhiig iyo ultrasound, si loo xaqiijiyo xaaladda.

Bishii saddexaad
Markii ay tagtay isbitaalka, wax uur ah ma jirin. Wax walba waxay ahaayeen uur been ah(false alarm). Marki baritanadi sameysay waxa laga helay
📍Polycystic O***y Syndrome (PCOS) labadaba ugxan-sidaha
📍Prolactin sare
📍Progesterone aad u hooseeya.

Hada waxaa dib u bilownay in ay dib u saxdo hormonada iyo bararka calosha iyo ugxanta
Waxay qadataa.
Utrogestan 200 mg
Medroxiprogesterone
Microgynon
Coenzima Q10
Vitamin D.

Talooyin Muhiim ah

1️⃣ Ha ku kalsoonaan oo kaliya tijaabada HCG ee farmashiyaha.
Waxay bixisaa natiijo been ah mararka qaar. Mar walba xaqiiji dhiig iyo ultrasound.
2️⃣ Fiiro gaar ah u yeelo calaamadaha.
Dhammaan calaamadaha uurka ma aha xaqiiqo.

Wali baristan beenta ah mala kulantay?

08/03/2026

🥚Waa maxay Clomid?
Clomid (Clomiphene citrate) waa daawo loo isticmaalo kicinta ugxanta dumarka.
Waxay ka caawisaa dumarka aan si joogto ah u ovulate-gareynin (soo saarista ugxanta).

🚩Goorma ayaa loo baahan yahay?
Clomid waxaa la isticmaalaa marka
Dumarka caadi ahaan ugxan aysan so deynin o aysan isku arkin calamahada so deynta ugxanta (anovulation).
Marka PCOS (Polycystic O***y Syndrome) ay qabto madama si caadi ah aysan ugxan uso deyneeyne.

⬆️Sidee loo isticmaalaa?
Badanaa maalmaha 3aad ilaa 5aad ee caadada ayaa la bilaabaa.
Qiyaasta caadiga ah waa 50 mg maalintii oo 5 maalmood la xiriira.
Dhakhtarku wuxuu kormeeraa iyadoo la adeegsanayo ultrasound ama hormoono si loo arko jawaabta ugxan-sidaha.

🚩Halista clomidka

Hadaa qadato adigoo ubahnen ama mudo dheer wuxu keeni karaa

1. Caado wareer
2. Buro biyood ugxaanta ah
3 madax xanuuun
3. Hadii hormonada ay qaldanyihiin waxba kuma shaqaynayo.

❌️C️lomid waa daawo kicisa ovulation-ka (soo saarista ugxanta).
Si ay u shaqeyso, dumarka waa in caadadoodu joogto oo hormoonadoodu dheelitiran yihiin.
Haddii caadadu ay wareerto ama hormoonada ay qalqal ku jiraan, Clomid:
ma kicin karto ugxan caafimaad qaba
fursadda uurka way yaraataa
halista burooyinka biyaha ku dhaca ugxan-sidaha (ovarian cysts) way kordhaysaa
Sidoo kale, haddii bakteeriyada caloosha ama xubinta taranka ay khaldan tahay, Clomid wax faa’iido ah ma siinayso oo waxay kordhin kartaa halista caabuqyada ama xanuunada kale.

08/03/2026

⬆️Cilmi-baaris cusub ayaa sheegtay in bakteeriyada caloosha, oo loo yaqaan microbiome, ay door weyn ka qaadato nidaaminta hormoonnada la xiriira dhalmada dumarka iyo fashilka IVF.

Waa maxay microbiome?
Microbiome waa malaayiin bakteeriyo wanaagsan oo ku nool jirka bini’aadamka, gaar ahaan:
caloosha
mindhicirka
xitaa gudaha xubinta taranka dumarka.
Bakteeriyadan waxay jirka ka caawiyaan:
dheef-shiidka cuntada
difaaca jirka
iyo nidaaminta hormoonnada taranka.

🧠Sida microbiome-ku u saameeyo hormoonnada
Bakteeriyada mindhicirka iyo caloosha waxay ka qayb qaataan jebinta iyo dib u habeynta hormoonnada, gaar ahaan estrogen.
Microbiome-ka caafimaadka qaba wuxuu ka caawiyaa in hormoonnadu isku dheelitirnaadaan, taasoo muhiim u ah:
caadada joogtada ah
shaqada ugxan-sidaha
bacriminta
Haddii microbiome-ku khaldan yahay, waxay dhalin kartaa:
caadada oo kala duwan
ugxan-sidaha oo aan si fiican u shaqayn
fursad yar oo uurka laga qaado

🚩 Saameynta dhalmada
Microbiome-ka caafimaadka qaba wuxuu sidoo kale
yareeyaa caabuqa gudaha ilma-galeenka
kor u qaadaa tayada ugxanta
kordhiyaa fursadda uurka marka la sameynayo In Vitro Fertilization (IVF) lkn hadii bacteriada ay cilad ka jirto fursadan ayaa mesha ka baxaysa.

⚠️👀Microbiome khaldan iyo dhalmada
Bakteeriyada mindhicirka iyo xubinta taranka haddii ay isu dheelitirnaan waayaan, waxay keeni kartaa:
caadada oo khaldan
ugxan-sidaha oo shaqadiisu yaraato
caabuq gudaha ilma-galeenka ah
hormoonnada oo aan si habboon u shaqayn
Taasoo fursadda uurka dabiiciga ah yaraysa iyo guusha IVF saameyn karta.

Sidee u yareyne kartaa ama iskugu dheelitiri kartaa bacteriyan si jirkaaga uur u qaado ama IVF hadaa sameyne?👇

08/03/2026

TIRADA SHAHWADA OO YAR & SHAHWO BIYO U EG.

Ma ogtahay in tirada shahwada oo yar ay saameyso lamaane badan oo doonaya inay carruur yeeshaan?
Mararka qaar shahwo aad u khafiif ah ama biyo u eg (watery semen) waxay noqon kartaa calaamad muujinaysa in tirada shahwadu yar tahay.
Sababaha suurtagalka ah waxaa ka mid ah:
Tirada shahwada oo hooseysa
Nafaqo yari, gaar ahaan zinc
Biyo bax badan (ej*******on badan)
Isbedel ku yimaada hormoonnada
Caabuq ama xanuun ku jira xubnaha taranka
Waxyaabaha caawin kara hagaajinta taranka:
Cunno nafaqo leh oo isku dheelitiran
Jimicsi joogto ah
Yaraynta sigaarka iyo khamriga
Yaraynta walbahaarka (stress)
La tashiga dhakhtar si loo sameeyo baaritaan