18/12/2015
การนวดแบบชอง คือ การนวดของหมอพื้นบ้านทางฝั่งตะวันออกเรียกว่าการนวดจับเส้น ซึ่งแยกการนวดจับเส้นได้มี 6เส้น 1เส้นลอย 2เส้นจม 3เส้นติด 4เส้นตบ 5เส้นพลิก 6ลมเข้าเส้น โดยมีลักษณะหลัก ๆ พอสรุปโดยสังเขป มีดังนี้
1. เส้นลอย ลักษณะของเส้นลอย จะร้อนตรงจุดที่ปวดเมื่อยโดยไม่มีสาเหตุจากอุบัติเหตุหรือตกกระแทก หากเราปวดเมื่อยตรงไหนนวดอย่างไรก็ไม่หายก็เรียกว่าเส้นลอย อีกลักษณะคือนวดตรงนั้นหายแต่จะเลื่อนไปอีกที่หนึ่ง วิ่งไปวิ่งมา ลักษณะทางโน้นเรียกว่าผิดผี ผิดเจ้าที่เจ้าทาง ลมเพลมพัด ไม่ใช่เรื่องการนวด ใช้วิธีการจับชีพจรหากเบามากเต้นไม่สม่ำเสมอ สังเกตได้ว่าเส้นลึกเบา เส้นสลับ เป็นวิธีการตรวจ หากพบเส้นลักษณะนี้หมอชองจะไม่นวด จะส่งต่ออาจารย์ระดับชั้นสูงขึ้น เป็นการปัดเป่าพิธีกรรม
2. เส้นจม แยกได้ 2แบบ ได้แก่ 1) เส้นจมอย่างเดียว 2) เส้นจมผสมเส้นลอย เส้นจมอย่างเดียว ลักษณะ คือมีรอยบุ๋มตามเส้น หรือแนวเส้นนิ่ม หรือตามเส้นตามกล้ามเนื้อหมดแรง หรือเมื่อยลึก ๆ เจ็บติด ๆ ขัด ๆ วิธีการจะใช้เทคนิคของการเขย่าเส้นให้นิ่ม แล้วงัดเส้นขึ้นมา ซึ่งจะทำให้เส้นเต็ม หากมีรอยบุ๋มจะหายไป ในส่วนของเส้นจมผสมเส้นลอย ลักษณะอันนี้ คือไม่ใช่เส้นจมที่นวดได้ เวลาแตะไปยังไม่ได้นวดจะร้องเจ็บเลย ยังมีลมเพลมพัดดิ้นอยู่ไป ๆ มา ๆ แต่ชีพจรไม่เบาแบบเส้นลอยไปเลย ลักษณะแบบนี้ทางนวดชองใช้วิธีการเดินทางในมีคาถากำกับสกัดจุดไว้ให้อยู่กับ ที่ คนที่จะนวดแบบนั้นต้องมีวิชาคาถาอาคม เขย่าเส้นแล้วงัดขึ้นมา แต่มีภาวะเสี่ยงบางทีหมอชองจะไม่กล้านวดเนื่องจากมีการย้อนเข้าหาตัว คนป่วยหาย คนนวดจะเป็น หากไม่อยากเสี่ยงหมอจะเลี่ยงไป ให้ไปพบอาจารย์ระดับชั้นสูงขึ้นไป
3. เส้นติด คือ เส้นติดกระดูก ลักษณะคือ จะปวดเมื่อยมากนวดอย่างไรก็ไม่หาย ทรมานมาก ต้องงัดออกจากกระดูกให้ได้ ลักษณะการงัดถ้างัดครั้งเดียวให้หลุดเลยจะเจ็บมาก หากงัด 2ถึง 3ครั้งจะเบาหน่อย หมอจะถามผู้ป่วยว่ากลัวเจ็บไหม หากกัดฟันทนยอมเจ็บครั้งเดียวก็จะหาย หากกลัวเจ็บจะต้องทำถึง 2ถึง 3ครั้งก็จะหลุด
4. เส้นตก คือ อาการปวดตามข้อต่าง ๆ นิ้วมือ นิ้วเท้า กระดูกไขสันหลังนวดอย่างไรก็ไม่หาย เส้นหย่อนเคลื่อนลงไปในร่องเรียกว่าเส้นตก เทคนิคอันนี้จะยากมาก ใช้แค่ปลายนิ้วค่อย ๆ คลึงเบา ๆ จนหลุดขึ้นมาถึงจะหาย
5. เส้นพลิก คือ กระดูกพาเส้นพลิกไปได้ ลักษณะ คือ ข้อเท้าแพลง หรือคอตกหมอน ลักษณะเราทำให้กระดูกเคลื่อนพาเส้นเราไปด้วย วิธีแก้ คือ การจัดกระดูกก่อน จากนั้นค่อย ๆ จับเส้นกลับที่เดิม
6. ลมเข้าเส้น ลักษณะจะแสดงออกถึงอาการบวม กดบุ๋ม คือ มีลม สังเกตเห็นได้ง่าย อาจจะเกิดอยู่ทั่วไป ลมขัดอยู่ตามเส้น พาเส้นบวมขึ้นมา อาจจะเป็นตามท้องทำให้ท้องตึง แน่นตามแขนขา แก้โดยวิธีการเปิดประตูลม ไล่ลมตามเส้น หากถูกวิธีจะมีการผายลมยาวร่วมด้วย
- การแก้อาการของการนวดชอง คือ เส้นติด จะเด่นมาก เส้นติดเป็นเส้นที่แก้ยาก คนทรมานมาก เส้นไขสันหลัง จะแสดงออกช่วงบ่า นวดแค่ไหนก็ยังไม่หายขาด หากงัดเส้นติดตรงนี้ได้จะดีมาก
- หากเป็นเรื่องของกระดูกแพลงจะเข้าลักษณะเส้นพลิก
- คำว่าลมเข้าเส้นไม่มีอุบัติเหตุ ไม่มีการตกกระแทก อยู่ดี ๆ เกิดขึ้นเอง หากเส้นพลิกอย่างไรก็ต้องจัดกระดูกแล้วถึงนวด
- หัวเข่าที่พบคือเส้นจมจะพบใต้หัวเข่าเวลาเจ็บหัวเข่าเจะมีเส้นจมใต้หัวเข่า แก้โดยจับเส้นใต้หัวเข่า จะมีเส้นเล็กเท่าเส้นด้ายจำนวนมาก พื้นฐานการนวดให้เอ็กซเรย์ก่อนหากไม่มีการแตกหักจึงจะทำนวดให้ หากอยู่ดี ๆ เกิดอาการขึ้น สิ่งที่จะพิจารณาคือขอตรวจชีพจรก่อนหากเส้นลอย จะเชิญไปพบหมอชอง ซึ่งจะพบแล้วทำพิธีให้
- เส้นติดเท่าที่พบคือติดกระดูกสันหลัง ติดสะบัก
- ก่อนการรักษาจะสอบถามวิเคราะห์ก่อน มีการใช้ลูกประคบมาร่วมเพื่อให้เส้นหย่อนเส้นคลายความเจ็บ ก่อนนวดจะถามความสมัครใจว่าจะเลือกแบบไหนเลือกเจ็บหรือไม่เจ็บ เนื่องจากหากตัดสินใจเลือกการนวดแบบใดแล้ว ควรจะทนเจ็บให้ได้ เพื่อให้ได้ผลดีในการรักษา บางคนถึงขนาดเตือนมาว่าอย่าทำได้ไหมเจ็บ ๆ อย่างนั้น หากทำไปถึงเส้นจะต้องเจ็บทั้งนั้นเส้นอยู่ลึกและใกล้กระดูกทำอย่างไรก็ต้อง เจ็บ ช่วยโดยการประคบ ทำให้อาการเจ็บน้อยลง อาการเจ็บจะแสดงออกให้เรารู้ เจ็บเราจะได้ผ่อนได้ จะได้แก้ไขได้ ซึ่งอาการเจ็บจะระบมประมาณ 3วันโดยไม่ต้อไปทานยาอย่างอื่นวันที่ 4จะหายไปเอง หากมีอาการปวดศีรษะต้องดูสาเหตุอาจจะมาจากเส้นจม เส้นติด บางครั้งสะท้อนที่การปวดศีรษะได้
- เหตุที่จับเส้นถึงเจ็บเหมือนเราโดนแผล เส้นพลิกพอเราจับเข้าที่ต้องมีอาการพอเราจับเข้าปกติเราจะรู้สึกว่าเจ็บ แต่เจ็บแล้วหายเพราะเส้นเป็นปกติแล้ว เหมือนเราสะกิดถูกแผลก็จะต้องเจ็บ การเจ็บหากเขาทนได้อาการหายจะเบาเร็วขึ้น เป็นการทดสอบคนไข้ด้วย เวลานวดห้ามเกร็ง หากเกร็งเส้นจะเสียง่าย ต้องดูความรู้สึกของผู้ป่วยด้วย อาจจะใช้น้ำมันช่วย น้ำมันอะไรก็ได้ จะมีประโยชน์ต่อเส้นทั้งนั้น น้ำมันมะพร้าวจะดีต่อเส้นและราคาไม่แพง
- หากนิ้วเจ็บ มีสาเหตุจากกระดูกเริ่มเสื่อมแล้ว ใช้การจับเส้น แล้วประคบ ต้องใช้เวลาหลายเดือน ประมาณ 5 – 6เดือน
- ขั้นตอน คือ ตรวจร่างกายตรวจเส้นผู้ป่วยที่มีปัญหา หลังจากพบปัญหาแล้วจะทำการนวดรักษาอาจจมีวิธีการประคบประกอบด้วยเพื่อคลายเส้น
- หลักพื้นฐาน คือ การนวดให้เส้นนิ่ม กดให้เส้นเริ่มคลาย ทำให้เส้นนิ่มก่อน แล้วจึงงัดเส้น แกะเส้น ต้องมีการนวดแบบผสมผสาน ไม่ใช่ใช้อย่างหนึ่งอย่างใด อาจจะมีการเขย่าเส้นให้เส้นคลาย ควรจะนวดให้หมดเพราะว่าเส้นจะต่อเนื่องกัน
ที่มา กลุ่มงานพัฒนาวิชาการแพทย์แผนไทยและสมุนไพร สถาบันการแพทย์แผนไทย
