19/10/2022
Constpiton(የሆድ ድርቀት) "የምንለው የሰገራ(f***s) የሚይዘው የ ፈሳሽ መጠን መቀነስ እና ከመጠን ያለፈ የሰገራ ድርቀት አና በቀላሉ ለመፀዳዳት መቸገር ማለት ነው በተለምዶ የሆድ መድረቅ እንለዋለን በተጨማሪም ይሄ የገጠማቸው ሰዎች የተለያዩ ምልክቶች ይኖራቸዋል
1.የሆድ ህምም(abdominal pain)
2.የሆድ መነፋት (bloating)
3.ተፀዳድተው እንደጨረሱ ያለመረዳት ስሜት (loss of filling to complete f***s)
የሚያስከትለው ችግር (complications)
1.የፊንጢጣ ኪንታሮት (hemorrhoids)
2.የፊንጢጣ መሰንጠቅ(anal fissure)
3. ሬብ (re**um) ላይ ከፍተኛ የሆነ የሰገራ ክምችት መኖር (f***l impaction) ይሄም ከፍየኛ ህመም ስሜት ይፈጥራል
አንድ ጤነኛ ሰው በቀን ሶስት ጊዜ እስከ በሳምንት ሶስት ጊዜ መፀዳዳት መቻል አለበት ተብሎ ይታሰባል።
የሆድ ድርቀት አይነቶች (Types of Constipation)
1. አጣዳፊ የሆድ ድርቀት (acute constipation) ስሙ እንደሚያመለክተው በድንገት የሚከሰት ሲሆን መንስኤውን በማወቅ አፋጣኝ የሆነ ህክምና እርዳታ መስጠት ያስፈልጋል። ሳይኮሶማቲክ የሆድ ድርቀት (psychosomatic constipation) ብዙውን ጊዜ ከፍተኛ የሆነ ጭንቀት በሚኖር ሰአት ይከሰታል ለምሳሌ ከፍተኛ የስራ ጫና ሲኖር ወይም ጉዞ ላይ ወዘተ. የተከሰተበት ምክንያት ከታወቀ ይታከማል።
ሃይፖቶኒክ የሆድ ድርቀት፡ ሥር የሰደደ የሆድ ድርቀት(chronic type of constipation) ነው እንዲህ ዓይነቱ የሆድ ድርቀት የሚከሰተው የሆድ ጡንቻዎች መጠንከር አለመቻል ሲሆን በዚህም ምክንያት የ አንጀት ጡንቻዎች በትክክል ለመሥራት ይቸገራሉ (muscles are too weak to work properly in the intestines.)በተለመደው መልኩ መፀዳዳት አለመቻል እንዲኖር ያደርጋል በዚህም ከፍተኛ መጠን ያለው የሰገራ መጠራቀም(unable to defecate normally) እንዲኖር ያደርጋል። በአመጋገብ ውስጥ በቂ ፋይበር አለመኖሩ እና በቂ ውሃ ባለመኖሩ ምክንያት ሊከሰት ይችላል።
ስፓስቲክ ኮንስትፔሽን(Spastic constipation): ከላይ ከጠቀስነው በተቃራኒ የሚከሰት ሲሆን ከፍተኛ የሆነ የጡንቻ መኮማተር (muscle spasm) ምክንያት ይከሰታል በዚህም ከፍተኛ የሆነ ሆድ ቁርጠት እና ህምም ይኖራል ነገር ግን የሰገራ መጥን አይቀንስም እና የሰገራ መውጣት (defecation) ላይ ችግር አይኖርም ::
ሬክታል ኮንስትፔሽን (re**al constipation ):አንድ ሰው በተደጋጋሚ የሰገራ መምጣት ስሜት እያለው ዝም ማለት ወይም ስሜቱን ተቀብሎ አለመፀዳዳት ሲኖር እና ሲደጋገም ሰውነታችን ለአእምሮ መልክት ማስተላለፍ ሲያቆም ወይም ሲቀንስ ይከሰታል በዚህም bowel movement ይቀንሳል አንጀት ላይ የተጠራቀመ ሰገራ የያዘወን የርጥበት መጠን እየቀነሰ ሰገራ እየደረቀ ይምጣል በዚህም ሆድ ድርቀት ይከሰታል።
Risk factors (አጋላጭ ምክንያቶች)
The American Academy of Family Physicians mentions these risk factors:
• አትክልት እና ፍራፍሬ አለመጠቀም
•
• የምንወስደው የፍሳሽ መጠን ዝቅተኛ መሆን
•
• በቂ የሆነ እንቅስቃሴ አለማድረግ
•
• የመፀዳዳት ስሜትን ተቀብሎ አለመፀዳዳት
•
• አንዳንድ መድሃኒቶች opoids የሚባሉ የህመም ማስታገሻዎች ሱስ ስለሚያመጡ በተደጋጋሚ መጠቀም በነዚህ መድሃኒቶች የሚመጣውን ድርቀት ለማስቆም ግዴታ መድሃኒቶቹን ማቆም ይመከራል
• አንዳንድ በሽታዎች ወይም ሁኔታዎች ለምሳሌ የስኳር በሽታ፣lupus (የራሳችን የበሽታ መከላከያ መንገድ የራሳችንን የተለያዩ የሰውነት ክፍሎቻችንን የሚያጠቃ በሽታ ነው) ወይም multiple sclerosis (አእምሮን እና ሰረሰርጌ አንጎልን የነርቭ ሽፋኖች የሚያጠቃ በሽታ ነው)
Causes of Constipation (መንስኤዎች)
The most common cause is an irregular intake of food, especially junk food.ዋነኛ መንስኤ ተደርጎ የሚወሰደው ያልተስተካከለ የአመጋገብ ስርአት መኖር በተለይ ምንም አይነት የንጥረነገር ጥቅም የሌላቸው ምግቦችን(junk food) መመገብ ዋነኛ መንስኤ ተደርጎ ይወሰዳል
• በቂ የሆነ እንቅስቃሴ አለማድረግ
• ለረጅም ሰአት መቀመጥ የሚያበዙ ከሆነ ከስራ ጋር ተያይዞም ሆነ በሌላ ምክንያት
• ማጨስ፣ መቃም እና አልኮል መጠቀም
• በቂ የሆነ እንቅልፍ አለማግኘት
• የምንወስደው የፈሳሽ መጠን መቀነስ
• ጉዞ ለረጅም ሰአት መጓዝ
• እርግዝና
Symptoms (ምልክቶቹ)
• አልፎ አልፎ መፀዳዳት
• ማማጥ በግድ መጸዳዳት ሰገራ በቀላሉ አለመውጣት
• ጠንከሰራ እና አነስተኛ ሰገራ መኖር
• ተፀዳድተው ከጨረሱም በኋላ ያለመጨረስ ስሜት ይኖራል በዚህም መፀዳጃ ቤት መመላለስ ይኖራል
• የታችኛው የሆድ ክፍላችን ላይ ምቾት አለመሰማት
• የሆድ መነፋት እና መወጠር ሊያጋጥም ይችላል
• በሚፈጠረው የሰገራ መድረቅ የሚመጠሰ የፊንጢንጣ መሰንጠቅ እና መድማት ሊኖር ይችላል
• አንዳንዴም የ ወፍራም አንጀት በሰገራ ከተዘጋ አንዳንድ ጊዜ ተቅማጥ ሊከሰት ይችላል
• የመከሰት እድሉ ዝቅተኛም ቢሆን ግን የ ወፍራም አንጀት መቦርቦር ሊከሰት ይችላል
• ወደ መፀዳጃ ቤት ሲሄዱ ውጥረት ውስጥ መግባት እና መፀዳጃ ቤት የመሄድ ፍርሃት
Complications of Constipation (የሚያስከትለው ጦስ)
የሆድ ድርቀት አብዛኛውን ጊዜ አጣዳፊ እና ለአጭር ጊዜ የሚቆይ ነው
አስከፊ ከሚባሉት ችግሮች ውስጥ:
• Hemorrhoids (swollen, inflamed veins in the re**um or around the a**s that may cause re**al pain and bleeding) የፊንጢጣ ኪንታሮት የምንለውን ሊያመጣ ይችላል በፊንጢጣ የሚገኘው የደም ስር ማበጥ እና መቆጣት ይሄም ከፍተኛ ህመም እና መድማት ሊያመጣ ይችላል
• A**l fissures (small tears in the skin around the a**s that are often accompanied by itchiness, pain, and bleeding) የፊንጢጣ መሰንጠቅ ማሳከክ፣ህምም እና መድማት ሊያመጣ ይችላል
• F***l impaction (inability to push stool out because it has hardened and packed in the colon and re**um too tightly)በጣም የሰገራ ከመጠን በላይ መድረቅ እና ለመፀዳዳት መቸገር
• Re**al prolapse ፊንጢጣን አልፎ ሬብ ወደ ውጪ መውጣት
Diagnosis and test (ምርመራ)
ጠቅላላ የሰውነት ምርመራ ( Digital re**al exam) የምንለው አለ ይሄም መንስኤውን ለማወቅ ይጠቅማል
የደም ምርመራ ይሄም ውስጣዊ ችግር ካለ የ ሆርሞን መዛባት ከተከሰተ በተለይ የ thyroid ሆርሞን ማነስ ጋር ተያይዞ
በተለያዪ መሳሪያዎች በመታገዝ የሚሰራ ጠቅላላ የ ወፍራም አንጀት እና የሬብ (re**um) ምርመራ
Treatment and medications (ህክምናው እና መድሃኒቶች)
ህክምናው እንደ እንደ መንስኤው ይለያያል
የተለያዩ የሆድ ማለስለሻ መድሃኒቶችን በመጠቀም(laxatives and stool softeners) የተጠራቀመውን የደረቀ ሰገራ እንዲለሰልስ እና በቀላሉ እንዲወገድ ማድረግ
አመጋገብን ማስተካከል ይሄም ፋይበር የበዛባቸው ምግቦችን መመገብ እንደ ጥራጥሬ፣ፈርራፍሬ፣ ያልተፈተጉ ምግቦችን እና አትክልት ይመከራል ነገር ግን ወተት እና የወተት ተዋፅዖዎች፣ ሩዝ፣ፉርኖ ዱቄት፣ ቀይ ስጋ መቀነስ ወይም ማቆም
ብዙ ፈሳሽ መውሰድ ይመከራል ነገር ግን ቡና አልኮል አይመከርም
በየቀኑ ለ 30 ደቂቃ አካላዊ እንቅስቃሴ ማድረግ ይመከራል
ድርቀት እንዲከሰት ምክንያት የሆኑ ነገሮችን ከመሰረቱ ማከም ( hormone replacement therapy surgery )
laxative (የ ሆድ ማለስለሻ መድሀኒትዎች)
እነዚህ መድሀኒቶች የሰገራን የውሃ መጠን እንዲጨምር በማድረግ ሰገራ እንዲለሰልስ ያደርጋሉ።
ሌሎች ደግሞ የ አንጀት ጡንቻዎች እንዲኮማተሩ በማድረግ ሰገራ በቶሎ እንዲወጣ ያግዛሉ እነዚህ ግን ሆድ ቁርጠት ሊያስከትሉ ይችላሉ።
