12/07/2022
BALAA CALAQQEE IFAA/
RADIATION HAZARDS!
calaqqee ifaa ykn 'cararii' jechuun maali?
Balaan isaahoo?
Akkaamin ittisuu dandeenya?
Calaqqeen ifaa ykn radiation/'cararii' jechuun:
anniisaa gosa ' electromagnetic wave' jedhamu yoo ta'u wanta qaroo ijaatiin hin mul'annedha.
Akkaataa itti fayyadama isaani irratti hundaa'un gosa 2 tti qoodamu;
1. Ionizing: fkn raajii/x-ray, CT scan, filoorooskooppii, maammograaphii ...warrii kun warra calaqqee balaa fiduu danda'aniidha.
2. Non ionizing: fkn altraasaawondii, MRI...warri kun hanga ammaatti warra calaqqee balaa tokkoyyuu fiduu hin dandeenyedha.
BALAA CALAQQEE IFAA(RADIATION RISKS):
Seeliiwwaan baay'ee sissi'atoo ta'an kan akka seelii ijaa(retina), seeli hormaataa( go**ds), seelii harmaa) keessaatti molokiyuulii seeliwwanii gara ayooniittii(ions) jijjiiruun seeliwwan kunneen ajjeessuun( cell dmaage), ykn akka wal hin horre gochuun(mitotic inhibition, ykn immoo kiromozomiin akka 'mutate' ta' u gochuu danda'a....dhumarrattis gara kaansariittillee carraan jijjiiramuu jira.
Balaan calaqqee kunis wantootaa armaan gadii kanarratti hundaa'a;
1.Gosa calaqqee ifaa fkn: CT scan moo x- ray?
2.hanga baay'ina calaqqee sanaa( radiation dose, volume)
3. Hanga saa'aattii caqqeetti bahuu(exposure time, exposure rate).
AKKAMIIN BALAA CALAQQEE IFAA HIR'ISUU DANDEENYA?
Kun yeroo baay'ee ogeessota fayyaa ilaallata!
Isaanis:
1.namootaa naannoo calaqqee ifaa jiran gorsuun balbala ykn ulaa calaqqeen keessa deemuuu danda'u irraa fageessuu
2. Mallattoo agaarsiistuu calaqqeen ifaa jiraachuusaa agarsiistu ulaa mana sanaa dura kaa'uu.
3.namootaa gosa raajii barbaachisuuf qofa ajajuu
4.ogeessota fayyaa yoo xiqqaate Doktora intern ta'ee fii isaan ol jiruun qofa ajajamuu qaba.
5.faayidaan isaa yoo miidhaa isaan ol ta'e qofa ajajamuu qaba .
6.sababni ajajamuuf beekamuu qaba
7.sababa malee irra deebiin kaasuun ykn ajajuun sirrii miti.
8.yoo dhibee sana baruuf malli biraa jiraate isa sana fayyadamuu fkn altraasaawondii
9.hagguuggii (shield ) fayyadamuu
10.qaama barbaadamu qofa kaasuu( expose only organ of interest)
11. Yeroo itti calaqqee ifaa fayyadamnu xiqqeessuu fi kkf
Galatoomaa!