Polski Psycholog

24/01/2026

Najczęściej gdy krzyczysz na dziecko, krzyczysz z miejsca, w którym sam nigdy nie byłeś wysłuchany…
i choć w tej chwili adresatem jest ono, to źródło tej reakcji leży znacznie głębiej, w starym napięciu, w bezsilności, w emocjach, które kiedyś musiały zostać połknięte, bo nie było na nie miejsca ani zgody.

Krzyk rzadko jest komunikatem o tym, co dzieje się tu i teraz - częściej jest impulsem z ciała, próbą rozładowania przeciążonego układu nerwowego, który nie zna innych dróg regulacji niż siła, presja albo podniesiony głos. Dziecko staje się wtedy nie przyczyną, lecz ekranem, na który rzutowane jest to, co od lat nie mogło zostać wypowiedziane.

I właśnie dlatego tak często, gdy emocje już opadną, pojawia się wstyd, poczucie winy albo wewnętrzne pęknięcie - bo gdzieś pod spodem jest świadomość, że to nie ono było prawdziwym adresatem tej reakcji. To nie kwestia bycia „złym rodzicem”, lecz braku kontaktu z własnym napięciem w chwili, gdy ono przejmuje stery.

Ten post nie jest oskarżeniem, ale zaproszeniem do zatrzymania się o sekundę wcześniej - zanim reakcja stanie się krzykiem - i do zadania sobie pytania, które zmienia więcej, niż jakakolwiek metoda wychowawcza: z jakiego miejsca we mnie to teraz wychodzi i kto tak naprawdę chce zostać usłyszany?

21/01/2026

Spektrum autyzmu u dziewcząt i kobiet – dlaczego tak często pozostaje niewidoczne?

Przez wiele lat autyzm opisywany był głównie na podstawie badań chłopców i mężczyzn.

Dziś wiemy, że u dziewcząt i kobiet spektrum autyzmu często przejawia się inaczej – bywa subtelniejsze, lepiej maskowane i dlatego znacznie rzadziej rozpoznawane.

To jednak nie oznacza, że trudności są mniejsze.
Często są po prostu mniej widoczne dla otoczenia, a znacznie bardziej obciążające wewnętrznie.

„Niedopasowanie”, a nie brak chęci czy empatii 💡

Wiele dziewcząt i kobiet w spektrum doświadcza silnego poczucia niedopasowania społecznego.

Czują się „inne”, „nie na miejscu”, mają trudność z intuicyjnym rozumieniem niepisanych zasad społecznych.

Zdarza się, że są postrzegane jako „chłodne”, „zamknięte” czy „dziwaczne”.

Warto to jasno podkreślić:
nie jest to brak empatii ani brak potrzeby relacji, lecz inny sposób przetwarzania bodźców, informacji i sygnałów społecznych.

Relacje – pozornie „w normie”💡

U dziewcząt i kobiet w spektrum relacje:
- bywają nieliczne, ale bardzo intensywne
- często ograniczają się do jednej „bezpiecznej” osoby
- wymagają dużego wysiłku adaptacyjnego i ciągłego dopasowywania się.

Z zewnątrz może wyglądać, że „wszystko jest w porządku”, jednak wewnętrznie relacje często wiążą się z napięciem, lękiem i zmęczeniem.

Funkcjonowanie emocjonalne – lęk w tle codzienności💡
U kobiet w spektrum bardzo często:
- lęk jest emocją dominującą,
- występuje nadwrażliwość emocjonalna i szybkie przeciążenie,
- pojawiają się trudności z regulacją emocji,
mogą rozwijać się objawy depresyjne lub wypalenie.

Zamiast pytać „dlaczego tak reaguje?”, warto zapytać:
„jak bardzo jej układ nerwowy jest przeciążony?”

Kamuflowanie – cena „bycia normalną”💡

Jednym z kluczowych pojęć w kontekście dziewcząt i kobiet w spektrum jest kamuflowanie (maskowanie).

Obejmuje ono:
- świadome lub nieświadome ukrywanie cech autystycznych
- obserwowanie i naśladowanie innych
- tłumienie własnych reakcji, potrzeb i granic

Na zewnątrz: „radzi sobie”.❗
W środku: chroniczne napięcie, wyczerpanie i poczucie, że nie można być sobą.❗

Wiele dorosłych kobiet mówi wprost:
„Całe życie udawałam, że jestem kimś innym.”

Dlaczego diagnoza często pojawia się późno?
Ponieważ dziewczynki:
* są częściej „ciche”, „grzeczne„niekłopotliwe”
* szybciej uczą się dopasowania,
* internalizują trudności (lęk, wstyd, napięcie),
* rzadziej prezentują zachowania uznawane za problemowe.

Efektem bywa diagnoza dopiero w dorosłości – często po latach leczenia lęku, depresji czy wyczerpania psychicznego.

Co z tego wynika?
Spektrum autyzmu u dziewcząt i kobiet nie jest łagodniejsze.❗
Jest inne – i zbyt często niezauważane.❗

Rzetelna psychoedukacja:
- pomaga zrozumieć własne doświadczenia,
- zmniejsza poczucie winy i „bycia nie taką”,
- otwiera drogę do adekwatnego wsparcia, - zamiast ciągłego dopasowywania się kosztem siebie.

Post opracowany na podstawie materiałów edukacyjnych Fundacji SYNAPSIS oraz aktualnej wiedzy klinicznej dotyczącej spektrum autyzmu u dziewcząt i kobiet.

19/01/2026

16/01/2026

Lęk, stres, choroba, strata a zaburzenia depresyjne

Tak, te czynniki mogą mieć związek z depresją. Doświadczanie przewlekłego lęku, silnego stresu, poważnej choroby czy straty bliskiej osoby może zwiększać ryzyko rozwoju depresji. To naturalne reakcje na trudne sytuacje, ale kiedy trwają długo lub kumulują się, mogą prowadzić do zmian w myśleniu, nastroju i funkcjonowaniu – a czasem do powstania depresji, która wymaga leczenia.

Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznawanie symptomów i uważność na siebie i bliskich.

1. Objawy, na które warto zwrócić uwagę

W zachowaniu:
• wycofanie z kontaktów z rodziną, przyjaciółmi, znajomymi
• spadek aktywności, brak energii do codziennych obowiązków
• unikanie działań, które wcześniej sprawiały przyjemność
• drażliwość lub nagłe zmiany nastroju

W wyglądzie:
• zaniedbywanie higieny i wyglądu
• utrata lub nagły przyrost wagi
• zmęczony, przygnębiony wygląd

W sposobie mówienia:
• mówienie o poczuciu beznadziei, bezsensu
• pesymistyczne komentarze na temat przyszłości
• częste przepraszanie lub obwinianie siebie
• mowa wolniejsza, mniej ekspresyjna, monotonna

2. Dlaczego ważne jest, by nie przeoczyć cienkiej granicy

Nie każdy smutek, chwilowy spadek energii czy trudny czas oznacza depresję. Czasem myślimy: „To minie, po prostu ma gorszy okres” albo „to wiek, hormony, stres w pracy”.
Ale czasem ten stan nie ustępuje, pogłębia się, a my zaczynamy odczuwać:
• brak radości z tego, co kiedyś sprawiało przyjemność
• przewlekłe zmęczenie i brak sił
• poczucie beznadziei i bezwartościowości
To może być sygnał, że smutek zmienia się w zaburzenia depresyjne, które będą wymagały profesjonalnej pomocy, a nie tylko „przeczekania”.

3. Jak obserwować i odróżniać zły nastrój od objawów depresji

a) Czas trwania – smutek, zmęczenie czy brak energii utrzymujące się ponad 2 tygodnie, nasilające się zamiast ustępować, są sygnałem ostrzegawczym.
b) Intensywność objawów – gdy uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie (praca, szkoła, opieka nad rodziną).
c) Zmiany w zachowaniu i wyglądzie – wyraźne zaniedbanie, izolacja, utrata zainteresowania tym, co dawniej sprawiało radość.
d) Myśli i mowa – przewlekłe poczucie winy, beznadziejności, myśli o śmierci lub samobójstwie wymagają natychmiastowej interwencji specjalisty.

5. Wczesna interwencja ma ogromne znaczenie

Już obserwacja, rozmowa, obecność i wsparcie bliskich mogą pomóc, zanim stan kryzysu przerodzi się w pełną depresję wymagającą farmakologii. Czasem wystarczy, że ktoś:
• wysłucha bez oceniania
• zaoferuje pomoc w codziennych obowiązkach
• jest obecny i wspiera w drobnych krokach

Dzięki temu można zareagować w porę i dać szansę, by trudny czas nie przerodził się w chorobę przewlekłą.

Już jutro w ramach cyklu: Po drugiej stronie uśmiechu, czyli codzienność z depresją - omówię temat: Co może realnie pomóc na początku i jak pomagać, by osoba chciała przyjąć pomoc.

15/01/2026

Agorafobia – czym jest i jak z nią żyć

Agorafobia to zaburzenie lękowe, które nie dotyczy wyłącznie lęku przed „otwartą przestrzenią”. W rzeczywistości jest to lęk przed sytuacjami, z których trudno byłoby się wydostać lub w których trudno byłoby uzyskać pomoc — na przykład w trakcie ataku paniki lub w dużym tłumie.

1. Czym jest agorafobia?

Agorafobia to strach przed utratą kontroli w miejscu publicznym. Osoba boi się nie samego miejsca, lecz tego, co może się tam wydarzyć.

Najczęściej lęk pojawia się w sytuacjach takich jak:
• wyjście z domu
• jazda autobusem, pociągiem, metro, czy innymi środkami transportu
• stanie w kolejce
• przebywanie w sklepie, centrum handlowym, w kinie, teatrze
• bycie w tłumie
• przebywanie daleko od „bezpiecznego miejsca” (czyli najczęściej domu) Dom często staje się jedyną przestrzenią, w której osoba czuje się względnie spokojnie.

2. Jakie są objawy agorafobii?

Objawy są podobne do objawów silnego lęku lub ataku paniki:
• kołatanie serca
• duszność
• zawroty głowy
• uczucie omdlenia
• napięcie w ciele
• myśli: „zemdleję”, „stracę kontrolę”, „nikt mi nie pomoże”

Z czasem pojawia się unikanie — taka osoba coraz rzadziej wychodzi z domu, skraca trasy, rezygnuje z aktywności, które wcześniej lubiła.

3. Przykłady z codziennego życia

• Ktoś przestaje jeździć komunikacją miejską i wychodzi tylko pieszo w pobliżu domu.
• Ktoś robi zakupy wyłącznie w małych sklepach „na szybko”.
• Ktoś boi się zostać sam w domu lub odwrotnie — boi się wyjść bez osoby towarzyszącej.
• Ktoś planuje działania tak, by zawsze mieć „drogę ucieczki”.

4. Skąd bierze się agorafobia?

Często rozwija się:
• po silnym ataku paniki
• po długotrwałym stresie
• w wyniku przeciążenia emocjonalnego
• u osób wrażliwych i nadkontrolujących

Mózg uczy się kojarzyć pewne miejsca z zagrożeniem, mimo że realnie ono nie istnieje.

5. Jak żyć z agorafobią?

Najważniejsze: agorafobia jest uleczalna i można nauczyć się z nią funkcjonować. Jak można sobie pomów:

- Zrozumienie mechanizmu lęku
To nie miejsca są niebezpieczne — to układ nerwowy jest w trybie alarmu.

- Małe kroki zamiast wielkich wyzwań
Nie chodzi o „rzucenie się na głęboką wodę”, ale o stopniowe oswajanie:
– krótki spacer
– krótka wizyta w sklepie
– wyjście coraz dalej
- Praca z ciałem. Oddech, uziemianie, rozluźnianie napięcia pomagają wyciszyć reakcje lękowe.

- Zmiana interpretowania myśli
Myśl „zemdleję” to nie jest fakt. To objaw lęku.

- Wsparcie specjalisty
Psychoterapia (szczególnie poznawczo-behawioralna) i w niektórych przypadkach farmakoterapia mogą pomóc.

6. Czego nie robić

– Nie zmuszaj się na siłę
– Nie zawężaj życia bardziej, niż to konieczne
– Nie wstydź się szukać pomocy
Unikanie daje ulgę tylko na chwilę, a na dłuższą metę wzmacnia lęk.

Podsumowując, warto pamiętać, że lęk nie definiuje Nikogo jako osoby. To stan przejściowy, z którym można pracować i który można stopniowo wyciszać. Wiele osób wraca do normalnego życia — podróży, pracy, spotkań z innymi. Nie dzieje się to jednak przez zmuszanie się, zaprzeczanie emocjom czy wmawianie sobie, że „wszystko jest w porządku”. Takie podejście rzadko przynosi ulgę. Pomocne jest natomiast zrozumienie, skąd lęk się wziął i co realnie możesz z nim zrobić — krok po kroku, we własnym tempie, bez presji.

13/01/2026

„Jak w domu regulować emocje dziecka”

„Dlaczego on tak reaguje…?”
„Przecież to drobiazg…”
„Już nie wiem, jak mu pomóc…”

👉 To jedne z najczęstszych myśli dorosłych, gdy emocje dziecka „wylewają się” na zewnątrz.
A prawda jest taka, że dla dziecka to NIE jest drobiazg.
Jego układ nerwowy dopiero się uczy.
Emocje przychodzą szybciej, niż zdolność, by je nazwać i opanować.
🧠 Gdy dziecko krzyczy, płacze, zamyka się w sobie lub wybucha – to nie manipulacja.
To sygnał: „Jest mi za trudno”.
💛 I tu pojawia się pytanie: co mogę zrobić w domu?

Nie potrzebujesz specjalnych pomocy ani idealnych warunków.
Najważniejsze jest Twoje spokojne bycie obok.
Kilka prostych sposobów, które pomagają dziecku się wyregulować:
✔️ Nazwij to, co widzisz
„Widzę, że jesteś bardzo zły.”
„To było dla Ciebie trudne.”
(Nie pytaj „dlaczego”, po prostu nazwij emocję)
✔️ Ruch zamiast rozmowy
Skakanie, przepychanie ściany, zwijanie się w kłębek, turlanie po dywanie –
ciało często reguluje się szybciej niż słowa.
✔️ Oddychanie przez zabawę
Dmuchanie piórka, baniek, „zdmuchiwanie świeczki” palcem –
bez mówienia „uspokój się”.
✔️ Bezpieczny kontakt
Przytulenie, siedzenie obok, położenie dłoni na plecach
(jeśli dziecko tego chce – kontakt nigdy na siłę).
✔️ Zabawa tematyczna
Lalki, figurki, rysunek – dziecko często „opowiada” emocje w zabawie, nie w rozmowie.
🎲 W Play Therapy wiemy jedno:
dziecko nie potrzebuje naprawy –
potrzebuje regulacji i zrozumienia.
W kolejnych postach pokażę:
✔️ konkretne zabawy na złość, lęk i napięcie
✔️ co robić w trakcie ataku emocji (a czego lepiej nie)
✔️ jak wspierać dziecko, nawet gdy sami jesteśmy zmęczeni
Bo zanim dziecko nauczy się radzić sobie z emocjami, najpierw musi poczuć, że nie jest z nimi samo 💛

12/01/2026

📊 Mutyzm wybiórczy – kilka ważnych faktów i statystyk, które warto znać.

Mutyzm wybiórczy (MW) nie jest „nieśmiałością” ani „uporem”.

Niestety, brak wiedzy skutkuje tym, że milczenie dziecka z MW jest odbierane często jako nieśmiałość, małomówność, wstyd, brak odwagi, niechęć do mówienia, upór dziecka lub próba manipulacji.

To zaburzenie lękowe, w którym dziecko potrafi mówić swobodnie w jednych sytuacjach, a w innych – najczęściej społecznych – silny lęk dosłownie „odbiera mu głos”( z powodu lęku dochodzi do napięcia mięśni gardła i strun głosowych, przez co wydanie głosu jest po prostu niemożliwe).

🔹 Jak często występuje?

Szacuje się, że mutyzm wybiórczy dotyka 0,2–2% dzieci. #
MW częściej występuje u dziewczynek — około 56% dzieci z mutyzmem wybiórczym to dziewczynki.

🔹 Kiedy pojawiają się pierwsze objawy?

Najczęściej między 2. a 4. rokiem życia, jednak diagnoza bardzo często stawiana jest dopiero w wieku szkolnym.

🔹 Mutyzm wybiórczy często bywa nierozpoznany i niezdiagnozowany.

Mniej niż 20% dzieci z wyraźnymi objawami MW ma formalną diagnozę.
Oznacza to, że wiele dzieci przez lata funkcjonuje bez odpowiedniego wsparcia.

🔹 Z czym współwystępuje?

U 80–90% dzieci z mutyzmem wybiórczym występują również inne zaburzenia lękowe, najczęściej fobia społeczna.
Milczenie nie wynika więc z braku chęci czy motywacji, lecz z silnego lęku, który blokuje mowę.

🔹 Dlaczego edukacja dorosłych jest kluczowa?❗❗❗

Badania pokazują, że nauczyciele i inni dorośli często nie mają wystarczającej wiedzy na temat mutyzmu wybiórczego, co opóźnia rozpoznanie i wdrożenie pomocy.
Wczesne zauważenie trudności oraz odpowiednie strategie w domu i w szkole mogą znacząco skrócić czas trwania milczenia i obniżyć poziom lęku dziecka.

31/12/2025

Kocham moje dziecko….

Szacunek okazywany dziecku uczy, że nawet najmniejsza, najsłabsza
i najbardziej bezbronna osoba zasługuje na szacunek.
I jest to lekcja, której nasz świat desperacko potrzebuje.

L.R Knost

28/12/2025

Dwie kluczowe cechy dziecka z mutyzmem wybiorczym

Mutyzm wybiórczy (MW) to nie jest „nieśmiałość” ani „upór dziecka”.

To zaburzenie lękowe, które ma bardzo charakterystyczne cechy:

1️⃣ Dwoistość natury

Dziecko z mutyzmem wybiórczym potrafi funkcjonować zupełnie inaczej w różnych środowiskach.

W strefie bezpieczeństwa (np. w domu, z bliskimi) jest rozmowne, spontaniczne, radosne i pełne energii.

W strefie dyskomfortu (np. w szkole, przedszkolu, przy obcych) odczuwa silny lęk – milczy, zastyga, unika kontaktu, może sprawiać wrażenie wycofanego lub nieśmiałego.

💡 U każdego dziecka z MW można zauważyć pewną „przemianę” w momencie przejścia ze strefy komfortu do strefy lęku.

Świadkami tej przemiany są osoby, które miały okazję zobaczyć dziecko w jego naturalnym, bezpiecznym środowisku.

➡️ Ta widoczna różnica w zachowaniu to jedna z najbardziej rozpoznawalnych cech MW.

2️⃣ Wzorzec niemówienia

U dziecka pojawia się powtarzalny schemat mówienia i milczenia – mówi w określonych sytuacjach i miejscach, a w innych konsekwentnie milczy.

Ten wzorzec utrzymuje się w czasie i nie wynika ze złej woli, tylko z reakcji lękowej organizmu.

Ważne ❗ ❗ ❗ ❗

💬 Jeśli w podobnych lub powtarzalnych sytuacjach dziecko jednego dnia nie mówi ( lub mówi bardzo mało, szeptem, tylko gesty) a innego dnia mówi swobodnie i dużo, a potem znów przestaje mówić, to jest mało prawdopodobne, że mamy do czynienia z mutyzmem wybiórczym ( warto wtedy przeanalizować zachowanie dziecka pod kątem cech spektrum autyzmu).

W MW wzorzec milczenia jest stabilny i przewidywalny – dziecko konsekwentnie milczy w określonych kontekstach.

🧩 Jeśli u dziecka nie obserwuje się obu tych cech (dwoistości natury i wzorca niemówienia), to prawdopodobnie nie mamy do czynienia z mutyzmem wybiórczym, a z inną trudnością (np. nieśmiałością, lękiem społecznym lub zaburzeniami komunikacji w spektrum autyzmu).

💬 Mutyzm wybiórczy to nie wybór – to lęk.
Zrozumienie tych dwóch cech pomaga dorosłym właściwie rozpoznać problem i udzielić dziecku realnego wsparcia. 💛

09/12/2025

NARCYSTYCZNE ZABURZENIE OSOBOWOŚCI

Narcystyczna dewaluacja: kiedy ktoś powoli odbiera Ci wartość”

Dewaluacja w relacji to nie „zwykła krytyka”. To proces, w którym druga osoba powoli, niemal niezauważalnie, zaczyna obniżać Twoją wartość — a Ty zaczynasz wierzyć, że to prawda.

Na początku jest idealizacja.
„Nigdy nie spotkałem nikogo takiego”.
„Jesteś wyjątkowa”.
„Tylko z Tobą czuję się naprawdę sobą”.

A potem — gdy emocjonalnie już ufasz — zaczyna się coś, co wiele osób bagatelizuje, aż do momentu, w którym tracą siebie:

🔸 pojawiają się uwagi, które bolą;

🔸 krytyka, która niby „w dobrej wierze”;

🔸 sugestie, że „coś jest z Tobą nie tak”

🔸 próby poprawiania Cię, naprawiania, ustawiania;

🔸 obwinianie Cię za reakcje, które wywołał ktoś inny;

🔸 porównania, które mają Cię „zmotywować”, a w rzeczywistości upokarzają.

To jest właśnie dewaluacja.
Narcyz nie robi tego przypadkiem.
To narzędzie kontroli.

Najpierw wynieść Cię na piedestał,
żeby później móc zrzucać Cię coraz niżej
— za każdym razem w chwili, kiedy stajesz się dla niego „za silna”, „za niezależna”, „za świadoma”.

Psychologicznie mechanizm jest prosty:
ktoś pozbawia Cię siebie, żeby Cię mieć.

A Ty — broniąc się, tłumacząc, usprawiedliwiając — tylko bardziej wchodzisz w tę relację, bo zaczynasz wierzyć, że może naprawdę coś z Tobą jest nie tak.

Tymczasem prawda jest odwrotna:
narcystyczna dewaluacja nie mówi nic o Tobie.
Mówi wszystko o nim.

Jeśli czujesz, że ktoś:

• odbiera Ci pewność siebie,
• podcina skrzydła,
• sprawia, że jesteś codziennie trochę mniejsza,
• manipuluje emocjami,
• „karze ciszą”,
• wzbudza w Tobie poczucie winy,
• odwraca kota ogonem (gaslighting),

to nie jest „trudny związek”.
To jest proces niszczenia.

Z dewaluacji nie wychodzi się rozmową.
Z niej wychodzi się samoświadomością.

Bo im bardziej wracasz do siebie,
tym mniej ktoś ma dostęp do Twoich słabości.

Iż kiedy zostajesz po swojej stronie,
że nikt nie może Cię już zepchnąć niżej.

08/12/2025

Kocham moje dziecko….

Dlaczego dorośli mogą mieć gorsze dni, a dzieci muszą być idealne?

Dorosły krzyknie – „ma trudny dzień”.
Dziecko krzyknie – „złe zachowanie”.

Nie możesz wymagać od dziecka emocjonalnej dojrzałości, której sam nie masz w każdym momencie.
Dziecko dopiero uczy się świata, siebie i swoich reakcji. Ono potrzebuje wsparcia, a nie etykietek.

Dziecko ma prawo mieć gorszy dzień.
Ma prawo płakać, złościć się, być przytłoczone.
Ma prawo czuć mocniej — bo jest małym człowiekiem w wielkim świecie.

Twoją rolą jest być jego oparciem.
Nie przeciwnikiem.
Nie kimś, kogo musi się bać, gdy nie jest „idealne”.

Dzieci nie potrzebują perfekcyjnych rodziców.
Potrzebują obecnych.

07/12/2025

Kocham moje dziecko…

10 słów, których potrzebuje każde dziecko:

1️⃣ Kocham Cię.
2️⃣ Widzę Cię.
3️⃣ Wierzę w Ciebie.
4️⃣ Lubię z Tobą być.
5️⃣ Dziękuję, że jesteś.
6️⃣ Masz prawo czuć.
7️⃣ Możesz popełniać błędy.
8️⃣ Jesteś ważny.
9️⃣ Nie musisz być idealny.
🔟 Zawsze możesz do mnie przyjść.

To, co mówimy do dzieci, zostaje w nich na całe życie.
Słowa potrafią leczyć, budować, wspierać – ale też ranić i zamykać.
Niech z naszych ust lecą te, które karmią serce, a nie te, które je łamią. ❤️

Bo każde dziecko rozkwita w atmosferze miłości, a nie lęku.