21/02/2026
Ρόλοι στην Οικογένεια Μέρος 2ο
Καλημέρα σε όλους μας από το The Healing Garden. Ας συνεχίσουμε την ανάλυσή μας για τους ρόλους μέσα στις δυσλειτουργικές οικογένειες με το 2ο μέρος τους.
7. Το χαμένο παιδί/The Lost Child
Αυτός ο ρόλος μπορεί να εξελιχθεί με μερικούς διαφορετικούς τρόπους. Γενικά, αυτό είναι το μέλος της οικογένειας που είναι το πιο αόρατο, είτε από επιλογή είτε από περιστάσεις.
Τα χαμένα παιδιά δεν λαμβάνουν την ίδια προσοχή που λαμβάνουν οι άλλοι, ούτε την θέλουν ιδιαίτερα. Ως εκ τούτου, τα καταφέρνουν όσο καλύτερα μπορούν, ενώ παραμελούνται από όλες τις κατευθύνσεις.
Μπορεί να μην τρώνε αρκετά και μπορεί να μεγαλώνουν πολύ πριν κάποιος το προσέξει. Ομοίως, μπορεί να έχουν σωματικά προβλήματα, όπως προβλήματα με τα δόντια ή την όρασή τους, που δεν αντιμετωπίζονται, απλώς επειδή κανείς δεν τους δίνει προσοχή.
Αυτή η αορατότητα μπορεί επίσης να είναι από επιλογή. Ένας γονεοποιημένο παιδί, ένα μαύρο πρόβατο, ένα χρυσό παιδί, ή ένας κλόουν αναπόφευκτα θα τραβήξει την προσοχή της υπόλοιπης οικογένειας, για να μην αναφέρουμε και άλλους στον ευρύτερο κύκλο τους. Το χαμένο παιδί δεν το θέλει αυτό. Θέλει να είναι αόρατο. Όλα πάνω του λαχταρούν την εξαφάνιση.
Συχνά αυτά τα παιδιά είναι απίστευτα εσωστρεφή και μπορεί να θεωρούνται ντροπαλά ή αντικοινωνικά. Τα χαμένα παιδιά έμαθαν πριν από πολύ καιρό ότι η επίδειξη οποιουδήποτε είδους αδυναμίας θα οδηγούσε σε ανεπιθύμητη προσοχή και κακοποίηση, γι' αυτό και «γκρίζαραν» τον εαυτό τους στο παρασκήνιο όσο το δυνατόν περισσότερο. Μπορεί να μην μιλούν πολύ σε κανέναν και σίγουρα δεν δείχνουν κανένα συναίσθημα. Στην πραγματικότητα, ακόμα κι αν τους φωνάζουν ή τους ξυλοκοπούν, θα είναι εντελώς στωικά, ώστε να μην δώσουν στους κακοποιητές τους καμία πρόσβαση στα συναισθήματα ή την ψυχή τους.
Αν άλλοι προσπαθήσουν να βοηθήσουν ένα χαμένο παιδί αυτό θα κρυφτεί ακόμη περισσότερο. Συχνά νιώθουν τεράστια ντροπή για την οικογενειακή τους ζωή και δεν θέλουν να ανοιχτούν σε κανέναν για το τι περνούν. Επιπλέον, έμαθαν ότι δεν μπορούν να εμπιστευτούν τους ενήλικες στη ζωή τους, επομένως αντιμετωπίζουν κάθε προσπάθεια βοήθειας με καχυποψία. Αυτή η δυσπιστία και η κοινωνική απόσυρση μπορούν να παραμείνουν μαζί τους και στην ύστερη εφηβεία και την ενήλικη ζωή. Μπορεί να δυσκολεύονται να δημιουργήσουν σχέσεις με άλλους λόγω της βαθιάς δυσπιστίας τους και της αδυναμίας τους να ανοιχτούν συναισθηματικά σε οποιονδήποτε.
Αναπόφευκτα καταλήγουν να υποφέρουν από χαμηλή αυτοεκτίμηση σε όλη τους τη ζωή και τείνουν να αυτοαπομονώνονται επειδή εκεί αισθάνονται πιο άνετα. Οι σχέσεις με τους άλλους διατρέχουν τον κίνδυνο κακοποίησης και απόρριψης, επομένως προτιμούν να μένουν μόνοι.
8. Το Γονεοποιημένο Παιδί/The Parentified Child
Ένα παιδί που παρέχει γονική μέριμνα είναι ένα παιδί που αναγκάζεται να αναλάβει ευθύνες σε επίπεδο ενηλίκου, αντιστρέφοντας τη δυναμική του ρόλου γονέα-παιδιού. Συχνά αυτό προκαλείται από κατάχρηση ουσιών ή αλκοολισμό από τους γονείς, ψυχική ασθένεια ή παραμέληση, ένα διαζύγιο (με πιθανή και κάποια διαταραχή προσωπικότητας στο γονέα), γενικότερη εξαθλίωση μέσα στην οικογένεια (κυριολεκτική ή μεταφορική) κλπ. Παράλληλα ο άλλος γονέας μπορεί να απουσιάζει απο το κάδρο. Αυτή η δυναμική αναγκάζει τα παιδιά να παρέχουν συναισθηματική υποστήριξη ή πρακτική φροντίδα όπως μαγείρεμα, διαχείριση οικιακών εργασιών, ανατροφή αδελφών και γενικότερα φροντίδα που είναι αναπτυξιακά ακατάλληλη. Κάποιες φορές κάνουν και τα δύο (στηρίζουν συναισθηματικά και πρακτικά).
Βασικές πτυχές της Γονικής Μέριμνας :
Συναισθηματική Γονική Μέριμνα : Το παιδί λειτουργεί ως έμπιστο άτομο, μεσολαβητής ή θεραπευτής για τον γονέα.
Εργατική Γονική Μέριμνα : Το παιδί χειρίζεται καθήκοντα ενηλίκων όπως δουλειές του σπιτιού, οικονομικά ή φροντίδα παιδιών.
Επιπτώσεις: Αυτά τα παιδιά μπορεί να βιώσουν έντονο άγχος, κατάθλιψη, δυσαρέσκεια και να αισθάνονται ότι «μεγάλωσαν πολύ γρήγορα», συχνά παραμελώντας τις δικές τους αναπτυξιακές ανάγκες.
Ενημερωτικά Αποτελέσματα : Τα παιδιά που προσφέρουν γονική μέριμνα μπορεί να γίνουν υπερβολικά υπεύθυνοι ενήλικες, τελειομανείς ή να δυσκολεύονται να θέσουν υγιή όρια. Ενώ η ανάληψη κάποιας ευθύνης είναι θετική για την ανάπτυξη ενός παιδιού, αυτή η γονική μέριμνα σε ακατάλληλη ηλικία είναι υπερβολική πηγάζει από δυσλειτουργία και αντιπροσωπεύει μια μορφή παραμέλησης ή κακοποίησης.
9. Το Θύμα/The Victim
Tο απόλυτο θύμα της οικογένειας xρειάζεται συνεχώς φροντίδα, προστασία, ακόμη και διάσωση από τα άλλα μέλη της οικογένειας, και φαίνεται αβοήθητο σχεδόν με κάθε τρόπο.
Αυτά τα μέλη αντί να χρησιμοποιούν την ανυπακοή ή την απόδραση για να αντιμετωπίσουν την κακοποίηση και την οικογενειακή δυσλειτουργία γύρω τους, ακολουθούν την αντίθετη διαδρομή και απαιτούν συνεχή καθησύχαση, φροντίδα και στοργή.
Τίποτα από όσα κάνουν «λάθος» δεν είναι ποτέ δικό τους λάθος, και θα είναι πάντα έτοιμα να βάλουν τα κλάματα. Κρίσεις και δράματα είναι η βάση της ζωής τους, και πάντα υπάρχει κάτι με το οποίο χρειάζονται βοήθεια. Αν ο/η ναρκισσιστής/ναρκισίστρια απαιτεί υπερβολική προσοχή, το θύμα θα αρρωστήσει ξαφνικά ή θα τραυματιστεί, οπότε η προσοχή θα επιστρέψει σε αυτό ... Παίρνουν την ιδιότητά τους ως θύματα και την χρησιμοποιούν ως όπλο για να ελέγχουν το περιβάλλον τους και όλους όσους βρίσκονται σε αυτό.
Όπως και ο εθισμένος, το θύμα είναι το κέντρο του οικογενειακού δράματος και του αρέσει να βρίσκεται εκεί. Ως εκ τούτου, προσπαθούν να αναδημιουργήσουν αυτή τη δυναμική σε διάφορες άλλες πτυχές της ζωής τους.
Για παράδειγμα, μπορεί να επιλέξουν σχέσεις στις οποίες μπορούν να διατηρήσουν την αδυναμία τους, ώστε να τους φροντίζουν όπως θέλουν. Ή θα λάβουν ειδική απαλλαγή από το σχολείο ή την εργασία, ώστε να μην χρειάζεται να τηρούν χρονοδιαγράμματα και προθεσμίες όπως κάνουν οι άλλοι. Όταν και αν δεν τους κολακεύουν, προκαλούν σκηνή και προσπαθούν να λάβουν υποστήριξη από άλλους μέχρι να πετύχουν το δικό τους.
10. Ο Φροντιστής/The Caretaker (Μπορεί να συμπίπτει με το Γονεοποιημένο Παιδί)
Eάν οι γονείς έχουν προβλήματα υγείας (σωματικής ή ψυχικής) ή κινητικότητας και δεν μπορούν να φροντίσουν σωστά την υπόλοιπη οικογένεια, τότε συνήθως το μεγαλύτερο παιδί (ή τα παιδιά) αναγκάζονται να αναλάβουν δράση. Είναι συνεχώς σε εγρήγορση για οτιδήποτε θα μπορούσε να πάει στραβά και καταλήγουν να θυσιάζουν τη δική τους συναισθηματική ευεξία για χάρη της φροντίδας των άλλων.
Μπορεί να είναι υπερβολικά σε εγρήγορση σχετικά με πιθανούς κινδύνους και έτσι να δυσκολεύονται να ξεκουραστούν πραγματικά. Υπάρχουν πάντα τόσα πολλά να κάνουν. Δεν ξέρουν πώς να χαλαρώσουν.
Όσοι καταλήγουν να έχουν τη φροντίδα ως προσωπείο του δυσλειτουργικού ρόλου τους, θα μαρτυρήσουν για τους γύρω τους. Όλη τους η ύπαρξή περιστρέφεται γύρω από την προσπάθεια να κάνουν όλους ευτυχισμένους με την ελπίδα ότι αυτό θα δημιουργήσει ένα πιο υγιές, λιγότερο τοξικό περιβάλλον στο σπίτι. Επιδιώκουν επίσης την έγκριση και τους επαίνους για την ανιδιοτέλειά τους. Αν δεν τα λάβουν αυτά από αυτούς που υπηρετούν στο σπίτι, μπορεί να τα διεκδικήσουν έντονα, να δημοσιεύσουν ποστ στο διαδίκτυο για όλα όσα κάνουν για τα αγαπημένα τους πρόσωπα ή να κάνουν γνωστή την αφοσίωσή τους στους κοινωνικούς τους κύκλους.
Οι άνθρωποι που αναλαμβάνουν αυτόν τον ρόλο δεν ξέρουν τι να κάνουν με τον εαυτό τους όταν δεν φροντίζουν τους άλλους. Χρειάζονται να είναι απαραίτητοι (ο παράγοντας που τους επιτρέπει να επιβιώσουν) και συχνά θα επιβάλλουν τη «βοήθεια» τους σε άλλους για να έχουν κάποιο είδος σκοπού ζωής κρατώντας άλλους αδύναμους.
Σε άλλες περιπτώσεις, ο φροντιστής θα αναζητήσει συντρόφους και φίλους που χρειάζονται τη φροντίδα και τη βοήθειά του σε τακτική βάση. Μπορεί να έλκονται από άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας, εθισμό ή ιστορικό τραύματος, ώστε να μπορούν να βοηθήσουν. Βοηθούν πάντα. Θα καταλάβουμε έναν φροντιστή επειδή κυριολεκτικά κάνει πάντα κάτι. Ακόμα κι αν η υπόλοιπη οικογένεια χαλαρώνει και βλέπει μια ταινία, θα διπλώνει ρούχα, θα φτιάχνει ρούχα, θα σχεδιάζει γεύματα για την εβδομάδα ή θα φτιάχνει σνακ και ποτά για όλους.
Η φροντίδα όλων των άλλων έρχεται πρώτη, εις βάρος της δικής τους υγείας τόσο της σωματικής όσο και της συναισθηματικής.
11. Ο Ιθύνων νους/The Mastermind.
Από όλους τους δυσλειτουργικούς οικογενειακούς ρόλους, αυτός μπορεί να είναι ο πιο ανησυχητικός.
Αυτός ο ρόλος συνήθως αναλαμβάνεται από ένα παιδί που είναι πολύ έξυπνο και έχει έντονη επίγνωση του τι συμβαίνει γύρω του. Παρατηρεί την οικογενειακή δυναμική, αναγνωρίζει τα πρότυπα συμπεριφοράς και στη συνέχεια μαθαίνει πώς να χειραγωγεί αυτές τις συμπεριφορές προς όφελός του.
Για παράδειγμα, θα μάθει τι πυροδοτεί τον ναρκισσιστή ή ειρηνοποιό μεγαλύτερο σε ηλικία και στη συνέχεια θα ανταγωνίζεται τα αδέλφια ή άλλα μέλη της οικογένειας για να δημιουργήσει το κατάλληλο περιβάλλον για να ευδοκιμήσουν αυτά τα ερεθίσματα. Σε αυτό το σημείο, είτε θα παρέμβει για να σώσει την κατάσταση, είτε θα δημιουργήσει αρκετή ενόχληση για να πάρει αυτό που θέλει απλώς για να τον ηρεμήσει και να τον βγάλει από τη μέση.
Ό,τι κάνουν είναι διακριτικό, συγκαλυμμένο. Αντί να είναι φανατικοί με οτιδήποτε, απλώς τραβούν τα νήματα γύρω τους για να κάνουν τους άλλους να χορέψουν. Στη συνέχεια, καρπώνονται τα οφέλη και παρακολουθούν το χάος να επικρατεί γύρω τους.
Μερικές φορές τα άλλα μέλη της οικογένειας θα συνειδητοποιήσουν τους χειρισμούς τους, αλλά δεν ξέρουν πώς να τους παρακάμψουν. Αντίθετα, προσπαθούν να τους κατευνάσουν όσο καλύτερα μπορούν, επειδή δεν θέλουν να επιδεινώσουν τη συμπεριφορά. Ως αποτέλεσμα, τα άλλα μέλη της οικογένειας πρέπει να περπατούν συνεχώς σε τσόφλια αυγών προσπαθώντας να διατηρήσουν την ηρεμία τους, ώστε να μην «εκνευρίσουν» τον ναρκισσιστή, τον χειριστικό ή το θύμα.
Αυτά τα άτομα μπορούν να μεγαλώσουν και να έχουν επίσης ναρκισσιστικές τάσεις ή μπορεί ακόμη και να γίνουν κοινωνιοπαθητικά. Έχουν απομονώσει τα συναισθήματά τους για να επιβιώσουν από την ασχήμια γύρω τους και οι κοινωνικές τους ικανότητες επικεντρώνονται αποκλειστικά στο να υποτάσσουν τους άλλους στη θέλησή τους χειραγωγώντας τα συναισθήματά τους.
Δεν έχουν κανέναν ενδοιασμό να πληγώνουν τους άλλους για να πάρουν αυτό που θέλουν. Μπορεί ακόμη και να αισθάνονται δικαιολογημένοι να το κάνουν αυτό για να «επανορθώσουν» τα άσχημα πράγματα που βίωσαν όταν ήταν μικρότεροι.
12. Ο συν-εξαρτώμενος (γνωστός και ως αυτός που επιτρέπει)/The co-dependent/the enabler.
Αυτός είναι συνήθως ο/η σύζυγος ή ο σύντροφος του εθισμένου (addict) ή του ναρκισσιστή (abuser), αλλά μπορεί επίσης να είναι ένα ενήλικο παιδί. Για παράδειγμα, αν ο ναρκισσιστής είναι παππούς/γιαγιά που ζει σε μια εκτεταμένη οικογενειακή συνθήκη, τότε ο συν-εξαρτώμενος ή ο παράγοντας που τον βοηθά, του επιτρέπει δηλαδή να κακοποιεί τους άλλους, μπορεί να είναι ένα από τα παιδιά του.
Οι συν-εξαρτώμενοι θα έχουν μια πολύ στενή σχέση με τον κύριο κακοποιητή και θα τροφοδοτούν τις ανθυγιεινές συνήθειες του τρόπου ζωής του ενώ παράλληλα αισθάνονται ότι τροφοδοτούνται από αυτόν. Για παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι ο κακοποιητής ζυγίζει πάνω από 200 κιλά και δυσκολεύεται να κινηθεί μόνος του. Αυτός που τον βοηθά/που του επιτρέπει την κακοποίηση θα συνεχίσει να φτιάχνει ανθυγιεινό φαγητό για αυτόν, παρά το γεγονός ότι γνωρίζει τις καταστροφικές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που θα προκαλέσει στην υγεία του κακοποιητή καθώς δεν επιθυμεί τη σύγκρουση.
Ή ο κακοποιητής είναι ένας αλκοολικός που προκαλεί σε όλη την οικογένεια κάθε είδους θλίψη, αλλά ο παράγοντας που τον βοηθά εξακολουθεί να του αγοράζει αλκοόλ σε μια προσπάθεια να «τον κρατήσει ευτυχισμένο». Ειδικά αν ο αλκοολικός δεν μπορεί να εργαστεί λόγω του εθισμού του και έτσι εξαρτάται από αυτόν για τη συνεχή προμήθειά του.
Ο παράγοντας που βοηθά/επιτρέπει μπορεί να δέχεται κάθε είδους λεκτική, ακόμη και σωματική, κακοποίηση, αλλά αισθάνεται δυνατός και επικυρωμένος στη θέση του στο σπίτι, επειδή ο κακοποιητής κυριολεκτικά δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αυτόν. Εξ ου και η συν-εξάρτηση. Ο κακοποιητής χρειάζεται τον παράγοντα που τον βοηθάει να επιβιώσει, και ο παράγοντας που τον βοηθάει χρειάζεται έναν σκοπό ζωής.
Ο συν-εξαρτώμενος γενικά θα κάνει ό,τι μπορεί για να παραμείνει αγαπητός στον κακοποιητή. Αυτό σημαίνει ότι θα πάρει το μέρος του ακόμη κι αν φέρεται απαίσια απέναντι στα παιδιά του, αντί να τα υπερασπιστεί. Θα προδώσει την εμπιστοσύνη των πιο κοντινών του προσώπων για να διατηρήσει τη θέση του (και πιθανώς να αποφύγει να προκαλέσει οργή προς τη δική του κατεύθυνση) και στη συνέχεια θα παίξει το ρόλο του θύματος όταν και αν τα παιδιά του τον κατηγορήσουν για τη συμπεριφορά του αργότερα.
Οι δυσλειτουργικές οικογένειες αποτελούν πλαίσια με κακοποιητική συμπεριφορά, εθισμό, έλλειψη ορίων, αχαλίνωτη ανισότητα ανάμεσα στα μέλη τους και σοβαρά προβλήματα επικοινωνίας. Η απλή ύπαρξη σε τέτοιου είδους περιβάλλοντα είναι απολύτως εξαντλητική και είναι πρακτικά αδύνατο για οποιονδήποτε να ευδοκιμήσει μέσα σε αυτά. Η δυσλειτουργία προξενεί χάος στην ανάπτυξη των ανθρώπων καθώς μεγαλώνουν και μπορεί να έχει σοβαρές μακροχρόνιες επιπτώσεις σε όλες τις σχέσεις τους για γενιές.
Εάν και όταν μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τις πηγές αυτών των προβλημάτων και να εντοπίσουμε τους ρόλους στους οποίους έχουμε αναγκαστεί να αναλάβουμε ως άνθρωποι, τότε μπορούμε να εργαστούμε για να ξεμπερδέψουμε το χάος και να δημιουργήσουμε πιο υγιείς δρόμους για όλους τους εμπλεκόμενους.
Mε στοιχεία από :
All 12 Dysfunctional Family Roles Explained (Which Are You?)/aconsciousrethink.com
The Roles We Play: Understanding Family Dynamics and Attachment Styles/Glister.uk.com
Διασκευή/Μετάφραση The Healing Garden
