05/01/2026
Να κάνεις resolution για το 2026 ή όχι;
Κάθε Ιανουάριο, εκατομμύρια άνθρωποι αποφασίζουν ότι «φέτος θα αλλάξουν». Διατροφή, βάρος και άσκηση βρίσκονται σχεδόν πάντα στην κορυφή της λίστας. Κι όμως, λίγες εβδομάδες αργότερα, οι περισσότερες από αυτές τις αποφάσεις έχουν ήδη εγκαταλειφθεί. Δεν είναι τυχαίο ότι η 17η Ιανουαρίου έχει χαρακτηριστεί ως Quitter’s Day, καθώς δεδομένα από πλατφόρμες καταγραφής άσκησης δείχνουν ότι τότε καταγράφεται η μεγαλύτερη πτώση συμμετοχής.
Η εξήγηση δεν βρίσκεται στην έλλειψη θέλησης, αλλά στη βιολογία. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν έχει εξελιχθεί για να λειτουργεί με απότομες αλλαγές, συνεχή αυτοπειθαρχία και μακροχρόνια στέρηση.
Έχει εξελιχθεί για να εξοικονομεί ενέργεια, να αναζητά άμεση ανταμοιβή και να αντιδρά έντονα στο στρες.
Έχουμε ξαναπεί ότι ο αυτοέλεγχος δεν είναι ανεξάντλητος πόρος. Ρυθμίζεται κυρίως από τον προμετωπιαίο φλοιό, μια περιοχή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για τον σχεδιασμό, την αναστολή παρορμήσεων και τη λήψη αποφάσεων.
Το πρόβλημα είναι ότι ο προμετωπιαίος φλοιός αποδυναμώνεται σε συνθήκες κόπωσης, έλλειψης ύπνου και χρόνιου άγχους. Ακριβώς δηλαδή με τις συνθήκες της σύγχρονης καθημερινότητας.
Την ίδια στιγμή, το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου βομβαρδίζεται από ερεθίσματα υψηλής έντασης: υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα σχεδιασμένα να ενεργοποιούν ισχυρά την ντοπαμίνη, συνεχή οπτικά ερεθίσματα φαγητού, και έναν τρόπο ζωής που μειώνει δραστικά τη φυσική δραστηριότητα. Σε αυτό το περιβάλλον, η απαίτηση για «τέλειο έλεγχο» είναι βιολογικά μη ρεαλιστική.
Οι περισσότερες πρωτοχρονιάτικες αποφάσεις αποτυγχάνουν επειδή βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στον αυτοέλεγχο. Απότομη μείωση θερμίδων, εντατική άσκηση, αυστηροί κανόνες. Όμως όσο περισσότερο στηρίζεται ένα πλάνο στον αυτοέλεγχο, τόσο πιο εύθραυστο γίνεται. Με την πρώτη περίοδο έντονου στρες ή κόπωσης, ο εγκέφαλος επιστρέφει στις γνώριμες επιλογές.
Αντίθετα, οι αλλαγές που αντέχουν είναι εκείνες που μειώνουν την ανάγκη για συνεχή αυτορρύθμιση. Όταν το περιβάλλον είναι φιλικό —φαγητό διαθέσιμο στο σπίτι, σταθερό ωράριο γευμάτων, προγραμματισμένη φυσική δραστηριότητα πριν εξαντληθεί η ενέργεια— ο εγκέφαλος δεν χρειάζεται να δίνει καθημερινές μάχες. Η συμπεριφορά γίνεται ρουτίνα και όχι απόφαση.
Η νευροεπιστήμη δείχνει επίσης ότι η αυστηρή αυτοκριτική δεν ενισχύει τον αυτοέλεγχο. Αντίθετα, αυξάνει το στρες και ενεργοποιεί μηχανισμούς που ευνοούν την παρορμητική συμπεριφορά. Οι άνθρωποι που διατηρούν αλλαγές στον χρόνο δεν είναι αυτοί που δεν «ξεφεύγουν» ποτέ, αλλά εκείνοι που επανέρχονται γρήγορα χωρίς ενοχές.
Ίσως λοιπόν το πρόβλημα με τις πρωτοχρονιάτικες αποφάσεις δεν είναι ότι «δεν προσπαθούμε αρκετά», αλλά ότι ζητάμε από τον εγκέφαλό μας κάτι για το οποίο δεν είναι φτιαγμένος. Η βιώσιμη αλλαγή δεν βασίζεται σε στιγμές αποφασιστικότητας, αλλά σε μικρές, επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις που συνεργάζονται με τη βιολογία μας, δεν την πολεμούν. Οι αποφάσεις που αξίζουν δεν είναι αυτές που ξεκινούν δυναμικά την 1η Ιανουαρίου, αλλά εκείνες που συνεχίζονται αθόρυβα όλους τους μήνες.
Στον αθλητισμό λέμε ότι ομάδα που κερδίζει δεν άλλαζει. Αν η δικιά σου ομάδα χάνει όμως, δεν πρέπει να αλλάξει ο τρόπος που σκέφτεσαι την αλλαγή;
