14/10/2025
✍️ by Tina Tsaleza
✋🤚Το Μασάζ ως Φυσικοθεραπευτικό Μέσο:
Αξιολόγηση της Αποτελεσματικότητάς του
Το μασάζ αποτελεί μία από τις παλαιότερες μορφές χειροπρακτικών παρεμβάσεων, με ιστορική παρουσία σε διάφορους πολιτισμούς. Παρά τη διαδεδομένη χρήση του στο ευρύ κοινό και την ευρεία αποδοχή του ως μέσο χαλάρωσης και ευεξίας, η επιστημονική τεκμηρίωση της αποτελεσματικότητάς του ως φυσικοθεραπευτική παρέμβαση παραμένει αμφιλεγόμενη και, σε πολλές περιπτώσεις, αδύναμη.
➡️Περιορισμένα Επιστημονικά Δεδομένα
Σύμφωνα με συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις, το θεραπευτικό μασάζ εμφανίζει μέτρια έως ασθενή αποτελέσματα σε παθήσεις όπως η οσφυαλγία, η αυχενική δυσκαμψία και η ινομυαλγία. Για παράδειγμα, συστηματική ανασκόπηση (Furlan et al., 2015) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα οφέλη του μασάζ στη χρόνια οσφυαλγία είναι βραχυπρόθεσμα και δεν ξεπερνούν σε αποτελεσματικότητα άλλες παρεμβάσεις, όπως η άσκηση ή η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία.
➡️Απουσία Μακροπρόθεσμων Οφελών
Ένα βασικό μειονέκτημα του μασάζ είναι η έλλειψη μακροπρόθεσμων θεραπευτικών αποτελεσμάτων. Οι περισσότεροι ασθενείς αναφέρουν προσωρινή μείωση του πόνου ή βελτίωση στην κινητικότητα, η οποία συχνά δεν διαρκεί περισσότερο από λίγες ημέρες. Αυτό καθιστά το μασάζ μια παροδική, παθητική παρέμβαση, που δεν συμβάλλει ουσιαστικά στην αποκατάσταση της λειτουργικής ικανότητας του ασθενή.
➡️Παθητική Αντιμετώπιση έναντι Ενεργητικών Παρεμβάσεων
Η σύγχρονη φυσικοθεραπεία βασίζεται σε ενεργητικές προσεγγίσεις — όπως η θεραπευτική άσκηση, η επανεκπαίδευση κινήσεων και η λειτουργική αποκατάσταση — που έχουν ισχυρή επιστημονική υποστήριξη για την αποτελεσματικότητά τους. Σε αντίθεση, το μασάζ είναι μια παθητική μέθοδος, η οποία συχνά ενισχύει την εξάρτηση του ασθενή από τον θεραπευτή και δεν ενθαρρύνει την αυτοδιαχείριση του πόνου.
➡️Ψυχολογικά και Πλασματικά Οφέλη
Αρκετές μελέτες υποδεικνύουν ότι τα θετικά αποτελέσματα του μασάζ οφείλονται κατά κύριο λόγο στο πλασματικό φαινόμενο (placebo), ή στην επίδρασή του στο ψυχοσυναισθηματικό επίπεδο, παρά σε ουσιαστική θεραπευτική δράση. Το αίσθημα χαλάρωσης, η ανθρώπινη επαφή και το περιβάλλον στο οποίο εφαρμόζεται το μασάζ ενδέχεται να συμβάλλουν στην υποκειμενική βελτίωση, χωρίς όμως να επιφέρουν βιολογικές ή λειτουργικές αλλαγές στον μυοσκελετικό σύστημα.
💡 Το μασάζ υπό το πρίσμα της επιστημολογίας: Μια κριτική θεώρηση
🔵Η επιστημολογία της υγείας εξετάζει όχι μόνο τη φύση και την πηγή της ιατρικής γνώσης, αλλά και τη μεθοδολογική εγκυρότητα των θεραπευτικών παρεμβάσεων. Υπό αυτό το πρίσμα, το μασάζ, αν και διαδεδομένο στην καθημερινή κλινική πρακτική, αμφισβητείται ως αποτελεσματική φυσικοθεραπευτική παρέμβαση, όταν αξιολογηθεί με βάση τις αρχές της τεκμηριωμένης ιατρικής (evidence-based medicine).
🔵Η σύγχρονη φυσικοθεραπεία θεμελιώνεται σε παρεμβάσεις που έχουν μετρήσιμα και επαναλήψιμα αποτελέσματα. Αντιθέτως, το μασάζ παραμένει μια παθητική τεχνική, η οποία βασίζεται κυρίως στην υποκειμενική εμπειρία του ασθενή και στερείται σαφών βιολογικών μηχανισμών που να τεκμηριώνουν τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητά του. Όπως αναφέρει η συστηματική ανασκόπηση των Furlan et al. (2015), τα αποτελέσματα του μασάζ σε περιπτώσεις οσφυαλγίας είναι βραχυπρόθεσμα και δεν υπερτερούν έναντι άλλων παρεμβάσεων, όπως η θεραπευτική άσκηση.
🔵Επιπλέον, η εξάρτηση του ασθενή από εξωτερικές, παθητικές μεθόδους ενδέχεται να υπονομεύσει την ενεργή συμμετοχή του στη θεραπευτική διαδικασία, ένα βασικό ζητούμενο στη σύγχρονη προσέγγιση της υγείας. Η υπερεκτίμηση του ρόλου του μασάζ συχνά οφείλεται σε πλασματικά (placebo) φαινόμενα και σε κοινωνικο-πολιτισμικές προκαταλήψεις, παρά σε ισχυρά επιστημονικά δεδομένα.
🔵Συνεπώς, η κριτική αποδοχή ή απόρριψη θεραπευτικών πρακτικών, όπως το μασάζ, πρέπει να βασίζεται σε σαφή επιστημονικά κριτήρια και όχι σε παραδοσιακές αντιλήψεις ή εμπορική απήχηση. Η επιστημολογία της υγείας καλεί σε στοχαστική επανεκτίμηση των θεραπευτικών μεθόδων με γνώμονα την αυστηρή τεκμηρίωση, την δυνατότητα αναπαραγωγής των αποτελεσμάτων και την ενεργητική συμμετοχή του ασθενή.
⚖️Συμπεράσματα
Παρότι το μασάζ μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση από τον πόνο και να συμβάλλει στην ευεξία, δεν υφίσταται επαρκής επιστημονική τεκμηρίωση που να το καθιστά αποτελεσματική φυσικοθεραπευτική παρέμβαση, ιδιαίτερα σε σύγκριση με άλλες, ενεργητικές μορφές αποκατάστασης. Η σύγχρονη κλινική πρακτική προτείνει παρεμβάσεις που ενισχύουν την ενεργό συμμετοχή του ασθενή, βασίζονται σε τεκμήρια (evidence-based) και επιφέρουν μετρήσιμα και διατηρήσιμα αποτελέσματα.
📚 Βιβλιογραφία
Furlan, A. D., Imamura, M., Dryden, T., & Irvin, E. (2015). Massage for low‐back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews, (9). https://doi.org/10.1002/14651858.CD001929.pub3
Kamper, S. J., Apeldoorn, A. T., Chiarotto, A., Smeets, R. J., Ostelo, R. W., Guzman, J., & van Tulder, M. W. (2015). Multidisciplinary biopsychosocial rehabilitation for chronic low back pain: Cochrane systematic review and meta-analysis. BMJ, 350, h444. https://doi.org/10.1136/bmj.h444
