31/01/2026
🌿 ΝΕΟ ΑΡΘΡΟ: Γιατί κάποιες φάσεις της θεραπείας με κάνουν να νιώθω χειρότερα;
💬 Σκοπός αυτού του άρθρου είναι:
1. να κατανοήσεις γιατί σε κάποιες φάσεις της ψυχοθεραπείας μπορεί να νιώθεις χειρότερα,
2. να κατανοήσεις τι σημαίνει αυτή η επιδείνωση και πότε αποτελεί μέρος της θεραπευτικής αλλαγής και
3. να δεις πώς η αυξημένη επίγνωση, η επαφή με δύσκολα συναισθήματα, η επεξεργασία τραυματικών εμπειριών και οι στιγμές έντασης στη θεραπευτική σχέση μπορούν να συνοδεύονται από πόνο, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα βλάβη ή αποτυχία.
Αν φύγεις με κάτι, ας είναι περισσότερη κατανόηση για όσα σου συμβαίνουν, λιγότερη μοναξιά όταν η θεραπεία δυσκολεύει και μια πιο καθαρή αίσθηση ότι ο διάλογος με τον/την θεραπευτή/τρια είναι κομμάτι της διαδικασίας και όχι ένδειξη ότι «κάτι πάει λάθος». 🤍
Όταν η θεραπεία φαίνεται να πονάει
Πολλοί άνθρωποι μπαίνουν στην ψυχοθεραπεία με την ελπίδα ότι θα νιώσουν ανακούφιση. Και συχνά αυτό συμβαίνει. Υπάρχουν όμως και φάσεις όπου, αντί να νιώθεις καλύτερα, αισθάνεσαι πιο φορτισμένος/η, πιο ευάλωτος/η ή πιο μπερδεμένος/η από πριν.
Αυτό μπορεί να προκαλέσει ανησυχία: «Μήπως η θεραπεία δεν μου κάνει καλό; Μήπως πάει κάτι λάθος;»
Η αλήθεια είναι ότι η εμπειρία αυτή δεν είναι σπάνια και έχει μελετηθεί επιστημονικά.
Έρευνες δείχνουν ότι ένα ποσοστό ανθρώπων (5–10%) βιώνει προσωρινή επιδείνωση κατά τη διάρκεια της ψυχοθεραπείας. Αυτό σημαίνει ότι, για ένα διάστημα, τα συναισθήματα μπορεί να γίνουν πιο έντονα ή τα συμπτώματα να φαίνονται πιο βαριά, με σκέψεις όπως: «νιώθω χειρότερα, κάτι δεν πάει καλά»
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η θεραπεία αποτυγχάνει ή ότι γίνεται κάτι επιβλαβές. Συχνά συνδέεται με φάσεις όπου η θεραπεία αγγίζει πιο βαθιά και δύσκολα θέματα. Δεν είναι όμως μια εμπειρία που αγνοείται ή θεωρείται αυτονόητα ωφέλιμη.
Η θεραπεία δεν είναι μια διαδικασία «μόνο ανακούφισης». Είναι και μια διαδικασία επαφής με όσα μέχρι τώρα αποφεύγονταν.
1. Επίγνωση και επαφή με δύσκολα συναισθήματα
Σε πολλές περιπτώσεις, η θεραπεία αυξάνει την επίγνωση: αρχίζεις να καταλαβαίνεις καλύτερα τον εαυτό σου, τις ανάγκες σου, τις πληγές σου, τα μοτίβα σου. Αυτή η κατανόηση, όμως, δεν είναι πάντα ευχάριστη. Μπορεί να φέρει θλίψη, θυμό, φόβο ή λύπη για πράγματα που πριν ήταν θαμμένα ή θολά («τώρα καταλαβαίνω περισσότερα και πονάει»).
Η έρευνα δείχνει ότι όταν μειώνεται η αποφυγή και το άτομο έρχεται σε επαφή με δύσκολα συναισθήματα, η δυσφορία συχνά αυξάνεται προσωρινά. Αυτό είναι αναμενόμενο και όχι ένδειξη ότι κάτι πάει λάθος. Παρότι η επαφή με δύσκολα συναισθήματα μπορεί να αυξήσει προσωρινά την ένταση, συνδέεται με μακροπρόθεσμη ψυχική υγεία. Αυτό ισχύει όταν η επαφή γίνεται με ρυθμό, ασφάλεια και δυνατότητα επεξεργασίας.
Η θεραπεία δεν στοχεύει πρώτα στη «βελτίωση της διάθεσης», η επαφή με δύσκολα συναισθήματα είναι μέρος της αλλαγής.
Θα ήταν χρήσιμο να αναρωτηθείς:
Ποια συναισθήματα έχουν έρθει πιο έντονα στην επιφάνεια τελευταία;
Πώς συνήθως αντιδρώ όταν έρχομαι σε επαφή με δύσκολα συναισθήματα; Τείνω να τα αποφεύγω, να τα αντέχω ή να τα μοιράζομαι;
2. Όταν αγγίζονται τραυματικές εμπειρίες
Σε θεραπείες που αγγίζουν τραυματικές εμπειρίες, ακόμα κι αν δεν ονομάζονται έτσι, είναι συχνό να εμφανίζεται έντονη συναισθηματική ή σωματική αντίδραση. Το άγχος μπορεί να αυξηθεί, να υπάρξουν εικόνες, αναμνήσεις ή σωματικές αισθήσεις που ξαφνιάζουν. Η επιδείνωση μπορεί να είναι αναμενόμενο στάδιο.
Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι η συναισθηματική ενεργοποίηση είναι βασικό μέρος της επεξεργασίας του τραύματος και συχνά συνοδεύεται από αυξημένο άγχος. Η επαφή με τραυματικό υλικό μπορεί να ενεργοποιήσει έντονη σωματική και συναισθηματική δυσφορία στη θεραπεία. Η αποφυγή μειώνει τον πόνο βραχυπρόθεσμα, αλλά τον διατηρεί μακροπρόθεσμα.
Η επαφή όμως χρειάζεται να είναι ανεκτή και ρυθμιζόμενη, όχι κατακλυσμιαία.
Η θεραπεία, όταν γίνεται με ασφάλεια, επιτρέπει αυτή την επαφή ώστε να υπάρξει σταδιακή επεξεργασία και όχι επανατραυματισμός.
Ίσως αξίζει να αναρωτηθείς:
Μπορώ να αναγνωρίσω αν η δυσφορία που βιώνω είναι ανεκτή ή με ξεπερνά;
Τι με βοηθά, έστω και λίγο, να επανέρχομαι σε αίσθηση ασφάλειας όταν κάτι δύσκολο ανοίγει;
3. Όταν κάτι δυσκολεύει στη σχέση με τον θεραπευτή
Υπάρχουν φάσεις που η θεραπεία γίνεται δύσκολη όχι μόνο λόγω των θεμάτων, αλλά και λόγω της θεραπευτικής σχέσης. Μπορεί να νιώσεις παρεξηγημένος, θυμωμένος, απογοητευμένος ή να έχεις την αίσθηση ότι «κάτι δεν πήγε καλά» σε μια συνεδρία. Κάποιες συνεδρίες «κάτι ανακινούν» στη σχέση με τον θεραπευτή, ενεργοποιώντας έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις.
Η έρευνα δείχνει ότι αυτές οι στιγμές, που ονομάζονται «ρήξεις», είναι αναπόφευκτες σε μια βαθιά ανθρώπινη σχέση. Συχνά συνοδεύονται από έντονη δυσφορία, αλλά αποτελούν κομβικά σημεία αλλαγής. Όταν μπορούν να ειπωθούν και να επεξεργαστούν μέσα στη θεραπεία, γίνονται σημεία ουσιαστικής αλλαγής και εμβάθυνσης. Η επεξεργασία τους οδηγεί σε βαθύτερη θεραπευτική αλλαγή.
Η σιωπή ή η απόσυρση σε αυτές τις φάσεις αυξάνει τη δυσφορία, δεν τη μειώνει.
Ίσως να ήταν χρήσιμο να αναρωτηθείς:
Πώς συνήθως διαχειρίζομαι τις εντάσεις στις σημαντικές μου σχέσεις και τι μοιάζει γνώριμο εδώ;
Τι με δυσκολεύει περισσότερο στο να μιλήσω για αυτά τα συναισθήματα μέσα στη θεραπεία;
4. Πόνος δεν σημαίνει βλάβη
Είναι σημαντικό να ξεχωρίσουμε δύο πράγματα:
Άλλο το να νιώθω δύσκολα μέσα σε μια θεραπευτική διαδικασία και άλλο το να βλάπτομαι. Αυτή η διάκριση βοηθά να ξεχωρίσεις τον «θεραπευτικό πόνο» από την κακοποίηση ή τη βλάβη.
Η επιστημονική γνώση δείχνει ότι η συναισθηματική ενεργοποίηση μπορεί να είναι θεραπευτική όταν γίνεται με ρυθμό, ασφάλεια και σχέση εμπιστοσύνης. Η συναισθηματική ενεργοποίηση είναι βασικός μηχανισμός αλλαγής, αλλά χρειάζεται ρύθμιση και ασφάλεια. Όταν αυτά λείπουν, η δυσφορία δεν είναι θεραπευτικός μηχανισμός αλλά προειδοποιητικό σήμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η δυσφορία αγνοείται ή ότι «πρέπει να αντέχεται». Σημαίνει ότι χρειάζεται να παρακολουθείται, να λέγεται και να δουλεύεται.
Θα μπορούσες να αναρωτηθείς:
Πώς μπορώ να καταλάβω πότε ένας πόνος με φέρνει πιο κοντά στον εαυτό μου και πότε με απομακρύνει;
Υπάρχουν σημάδια στο σώμα ή στα συναισθήματά μου που μου δείχνουν ότι ίσως χρειάζομαι επιβράδυνση ή βοήθεια;
Πότε χρειάζεται να μιλήσω;
Αν στη θεραπεία νιώθεις:
• ότι η δυσφορία γίνεται υπερβολική,
• ότι χάνεις το αίσθημα ασφάλειας ή
• ότι κάτι σε πιέζει χωρίς να καταλαβαίνεις γιατί,
τότε είναι σημαντικό να το φέρεις στη θεραπευτική σχέση.
Η θεραπεία δεν είναι χώρος δοκιμασίας αντοχής. Είναι χώρος διαλόγου.
Αν δυσκολεύεσαι να μιλήσεις, μπορεί να βοηθήσει να αναρωτηθείς:
Τι με κάνει να διστάζω να φέρω μια δυσκολία στη θεραπευτική σχέση;
Ποιες εμπειρίες μου έχουν μάθει να σωπαίνω αντί να μιλάω;
Κλείνοντας: δεν χρειάζεται να είσαι μόνος/η
Η θεραπεία δεν είναι πάντα ανακουφιστική. Μερικές φορές είναι επώδυνη. Το να νιώθεις χειρότερα σε κάποιες φάσεις της θεραπείας δεν σημαίνει ότι αποτυγχάνεις, ούτε ότι η θεραπεία δεν λειτουργεί. Συχνά σημαίνει ότι κάτι σημαντικό αγγίζεται. Όχι όμως ότι κάθε πόνος είναι απαραίτητο ή χρήσιμος.
Η αλλαγή δεν είναι γραμμική. Και η θεραπεία δεν είναι μόνο ανακούφιση. Είναι και επεξεργασία. Αν, όμως, η δυσφορία παραμένει ή αυξάνεται χωρίς αίσθηση νοήματος, αυτό δεν είναι μέρος της θεραπείας
Το πιο σημαντικό δεν είναι να «αντέξεις», αλλά να μην μείνεις μόνος/η με αυτό που συμβαίνει.
Τι χρειάζεται να θυμάσαι:
✔ Η συναισθηματική ενεργοποίηση είναι βασικός μηχανισμός θεραπευτικής αλλαγής, όταν υπάρχει ασφάλεια.
✔ Το «να νιώθω χειρότερα» μπορεί να σημαίνει ότι κάτι κινείται και γίνεται πιο συνειδητό.
✔ Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στον παραγωγικό, θεραπευτικό πόνο και στον πόνο που χρειάζεται προσοχή και όρια.
✔ Η επιδείνωση δεν αγνοείται. Χρειάζεται παρακολούθηση, ρυθμό και αίσθηση ασφάλειας.
✔ Ο διάλογος με τον/την θεραπευτή/τρια είναι κομμάτι της θεραπείας, όχι ένδειξη ότι κάτι πάει λάθος.
Θα χαρώ πολύ να λάβω μήνυμά σου με τις σκέψεις σου. Διαβάζω προσεκτικά όλα όσα μου στέλνετε και προσπαθώ να απαντώ στα περισσότερα.
Με εκτίμηση και σεβασμό,
Παναγιώτα Κατεβαίνη
Ψυχολόγος - Συστημική Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια
Θεραπεύτρια Ζεύγους και Ομάδας - Συντονίστρια Ομάδων Γονέων και Ομάδων Εφήβων
Σημείωση: Το περιεχόμενο του άρθρου βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα της ψυχολογίας και στην κλινική εμπειρία ψυχολόγων και ψυχοθεραπευτών/τριών. Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ψυχοθεραπευτική διαδικασία.
Στόχος του είναι να προσφέρει κατανόηση για εμπειρίες που μπορεί να εμφανίζονται κατά τη διάρκεια της ψυχοθεραπείας και να συμβάλει στη μείωση της σύγχυσης ή της μοναξιάς όταν η θεραπεία δυσκολεύει.
Αν, ωστόσο, αισθάνεσαι ότι η δυσφορία στη θεραπεία επιμένει, εντείνεται ή συνοδεύεται από απώλεια αίσθησης ασφάλειας, σύγχυση ή αποθάρρυνση, είναι σημαντικό να το συζητήσεις μέσα στη θεραπευτική σχέση. Σε περιπτώσεις όπου αυτό δεν είναι εφικτό ή δεν νιώθεις επαρκή υποστήριξη, η αναζήτηση βοήθειας από έναν/μία άλλον/η ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό και προστατευτικό βήμα.
Βιβλιογραφία
1. Vaughan, B., Goldstein, M. H., Alikakos, M., Cohen, L. J., & Serby, M. J. (2014).
Frequency of worsening in psychotherapy: A meta-analysis. Psychotherapy Research, 24(4), 489–499. https://doi.org/10.1080/10503307.2013.879753
Rozental, A., et al. (2018).
2. Negative effects of psychotherapy: An updated review. Clinical Psychology Review, 65, 1–15. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2018.05.002
Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006).
3. Acceptance and Commitment Therapy: Model, processes, and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1–25. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.06.006
Kashdan, T. B., & Rottenberg, J. (2010).
4. Psychological flexibility as a fundamental aspect of health. Clinical Psychology Review, 30(7), 865–878. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.03.001
Foa, E. B., & Kozak, M. J. (1986).
5. Emotional processing of fear: Exposure to corrective information. Psychological Bulletin, 99(1), 20–35. https://doi.org/10.1037/0033-2909.99.1.20
Lanius, R. A., et al. (2015).
6. The innate alarm system in PTSD. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 56, 31–47. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2015.05.003
Safran, J. D., Muran, J. C., & Eubanks-Carter, C. (2011).
7. Repairing alliance ruptures. Psychotherapy, 48(1), 80–87. https://doi.org/10.1037/a0022140
Eubanks, C. F., Muran, J. C., & Safran, J. D. (2015).
8. Rupture resolution rating system. Psychotherapy Research, 25(3), 306–319. https://doi.org/10.1080/10503307.2014.962963
#ψυχοθεραπεία #ψυχικήυγεία #θεραπευτικήσχέση #ψυχοεκπαίδευση #συναισθηματικήασφάλεια #συστημικήθεραπεία #ψυχολόγος #θεραπεία #αυτογνωσία #ενσυνειδητότητα
Image by freepik
