23/03/2026
«Οι χορτοφαγικές και vegan διατροφές συνδέονται με 40% αύξηση στον καρκίνο παχέος εντέρου, αλλά μείωση του κινδύνου σε 5 άλλους τύπους καρκίνου» 🫨🤒
Ωραίος τίτλος για να πέσεις για ύπνο με άγχος και να αναρωτιέσαι αν τελικά κάνεις σωστά αυτό που κάνεις, έτσι δεν είναι; Μόνο που η επιστήμη δεν λειτουργεί με φόβο.
🧐Τι έλεγε η έρευνα: Δεδομένα από 9 μεγάλες προοπτικές μελέτες κοορτής, με συνολικά περίπου 1,8 εκατομμύρια άτομα και μέση παρακολούθηση 16 ετών. Στόχος ήταν να εξεταστεί η σχέση διαφορετικών διατροφικών προτύπων — κρεατοφαγικών, pescatarian, χορτοφαγικών και vegan — με την εμφάνιση 17 διαφορετικών μορφών καρκίνου.
👉Τι βρέθηκε: Σε σύγκριση με όσους κατανάλωναν κόκκινο ή/και επεξεργασμένο κρέας, oι χορτοφάγοι εμφάνισαν χαμηλότερη επίπτωση σε καρκίνο παγκρέατος, μαστού, προστάτη, νεφρού και πολλαπλούν μυέλωμα. (Έχουμε και καλά νέα αλλά κάποιοι δημοσιογράφοι επέλεξαν άλλο τίτλο...🧐)
Οι pescatarians είχαν μειωμένο κίνδυνο για καρκίνο παχέος εντέρου, μαστού και νεφρού. Όσοι κατανάλωναν μόνο πουλερικά (χωρίς κόκκινο κρέας) εμφάνισαν χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου προστάτη. Οι vegans παρουσίασαν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου παχέος εντέρου (~40%), εύρημα όμως βασισμένο σε μικρό αριθμό περιστατικών (8.000 χορτοφαγοι στο 1.8 εκατομμύρια) και με εξασθένηση της στατιστικής σημαντικότητας μετά από ανάλυση ευαισθησίας. Στα 4 χρόνια παρακολούθησης το παραπάνω εύρημα εξαλείφθηκε😶
Ένα ενδιαφέρον μοτίβο ήταν ότι ο κίνδυνος φαινόταν να μειώνεται προοδευτικά όσο περιοριζόταν η κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος- ε ναι! Το γνωρίζουμε 💓
👇Θέλω να βάλουμε τα πράγματα σε μια σωστή βάση πριν αρχίσουν τα γνωστά εντυπωσιακά συμπεράσματα να κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Όταν διαβάζουμε «40% αυξημένος κίνδυνος», αυτό δεν σημαίνει ότι 40 στους 100 vegans θα εμφανίσουν καρκίνο. Μιλάμε για σχετική αύξηση κινδύνου, όχι για απόλυτη πιθανότητα. Αν για παράδειγμα σε έναν πληθυσμό 10 στους 1.000 ανθρώπους εμφανίζουν καρκίνο παχέος εντέρου, μια αύξηση 40% μεταφράζεται σε 14 στους 1.000. Δηλαδή σε 4 επιπλέον περιστατικά ανά 1.000 άτομα. Η διαφορά ανάμεσα στον σχετικό και τον απόλυτο κίνδυνο είναι κρίσιμη, γιατί οι σχετικοί αριθμοί ακούγονται δραματικοί, ενώ στην πράξη η μεταβολή μπορεί να είναι μικρή.
✍️Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι κρεατοφάγοι της μελέτης δεν ήταν άτομα με υψηλή κατανάλωση επεξεργασμένου ή κόκκινου κρέατος. Δεν μιλάμε για Κέτο η carnivore, γιατί εκει το θέμα έχει λυθεί. Το κόκκινο κρέας (κι όχι μόνο το επεξεργασμένο κρέας) εχει συσχετιστεί με καρκίνο ουκ ολίγες φορές με διάφορους μηχανισμούς. Σε αυτή τη μελέτη λοιπόν δεν συγκρίνουμε vegans με ακραίες διατροφικές συμπεριφορές (Vegans vs Keto) αλλά με άτομα που ήδη είχαν σχετικά μέτρια κατανάλωση ζωικών. Αυτό περιορίζει τις διαφορές που μπορεί να δούμε.
Τα περιστατικά στους vegans (8.000) ήταν λίγα σε σχέση με το συνολικό δείγμα (1.8 εκατομμύρια!!!) και όταν οι αριθμοί είναι περιορισμένοι, τα αποτελέσματα γίνονται πιο εύθραυστα. Μια μικρή μεταβολή στα δεδομένα μπορεί να αλλάξει αισθητά την εικόνα. Και δεν είναι ΤΥΧΑΙΟ ότι μετά τα πρώτα τέσσερα χρόνια παρακολούθησης η διαφορά ΕΠΑΨΕ να είναι στατιστικά σημαντική, άρα το εύρημα δεν παρέμεινε σταθερό στον χρόνο. Παράλληλα, δεν αξιολογήθηκε η ποιότητα της διατροφής των vegans (μικροθρεπτικά, βαθμός επεξεργασίας κ.λπ), ενώ τα διατροφικά δεδομένα ήταν αυτοαναφερόμενα, κάτι που πάντα εισάγει πιθανότητα σφάλματος.
👉Παραμένει μια πολύ καλά σχεδιασμένη μελέτη και δεν την απορρίπτω. Ωστόσο παραμενει μελέτη παρατήρησης, δηλαδή δείχνει συσχέτιση και όχι αιτιότητα. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να πούμε πως μια διατροφη προκαλεί το καρκίνο αλλά μόνο ότι συνυπάρχουν.
Για μένα το συμπέρασμα δεν είναι ούτε «οι vegans κινδυνεύουν περισσότερο» ούτε «η μελέτη είναι άκυρη». Το εύρημα υπάρχει, αλλά είναι εύθραυστο. Και όταν κάτι είναι εύθραυστο, δεν χτίζεις συμπεράσματα. Γι’ αυτό κάνω αυτή την τοποθέτηση προληπτικά, πριν τα headlines περάσουν στα χέρια επιτήδειων και αρχίσει ο γνωστός διαδικτυακός πανικός. Όσοι θέλετε, κάντε share και like, όπως πάντα, ώστε στον αλγόριθμο να μην κυκλοφορούν μόνο οι «τρομοκράτες» της πληροφορίας, όπως τους αποκαλώ, αλλά και άνθρωποι που προσπαθούμε να δούμε τα δεδομένα με ψυχραιμία, πριν αρχίσουμε να μοιράζουμε ετυμηγορίες.