25/02/2026
ΠΕΡΙ ΤΣΙΓΆΡΟΥ...
Η πρώτη θεμελιώδης προδοσία της ζωής είναι η στέρηση του στήθους.
Η αποκοπή.
Ο απογαλακτισμός είναι το αρχέγονο τραύμα της ύπαρξης.
Το τσιγάρο είναι η ψεύτικη θεραπεία αυτής της πληγής.
Σου δίνει πίσω το δικαίωμα να πιπιλίζεις, να ρουφάς, να καταπίνεις, να εκπνέεις την ηδονή.
Είναι μια πράξη παλινδρόμησης που κοινωνικά επιτρέπεται. Είναι ο μόνος κοινωνικά αποδεκτός τρόπος να επιστρέψεις στην παιδικότητα χωρίς ντροπή. Να ξαναγίνεις βρέφος μπροστά σε όλους. Να τοποθετείς κάτι στο στόμα σου, να το κρατάς εκεί, να αντλείς παρηγοριά, να γεμίζεις το κενό της μητρικής απουσίας, και κανείς να μην σε κατηγορεί για τη νηπιακή σου ανάγκη.
Ο καπνός ανεβαίνει προς τον ουρανό, όπως η προσευχή. Μια λεπτή κλωστή φωτιάς που ενώνει γη και ουρανό.
Ο καπνιστής κοιτάζει την ανοδική πορεία του καπνού με την ίδια ελπίδα
που το παιδί κοιτάζει τον γονέα που υψώνεται από πάνω του. Από τη στιγμή που ο άνθρωπος έμαθε να ελέγχει τη φωτιά, ο καπνός έγινε το σύμβολο της επικοινωνίας με το θείο. Μέσω του καπνού οι προγονοί μας μιλούσαν με τους θεούς. Μέσω του καπνού, εσύ μιλάς με τον χαμένο γονέα μέσα σου. Κάθε ρουφηξιά είναι μια έκκληση, μια αναζήτηση, μια ευχή: "Βρες με. Κράτα με. Μην με αφήσεις μόνο."
Το πακέτο στην τσέπη είναι σαν τον αρκούδο του παιδιού. Το μεταβατικό αντικείμενο που ο Γουίνικοτ περιέγραψε τόσο εύστοχα.
Το πρώτο "όχι εγώ" αντικείμενο που το παιδί αναγνωρίζει και ωστόσο, παραδόξως, είναι μέρος του εαυτού του, μια προέκταση του είναι του. Το πακέτο, όπως το κουρελιασμένο αρκουδάκι, είναι το σύμβολο της πρώτης αποκόλλησης. Το πρώτο αντικείμενο που δεν είναι ούτε γονέας ούτε ο εαυτός. Ένα μέρος της μητέρας που επιτρέπεται να κρατάς μαζί σου. Ένα σύμβολο της μεταβατικής ζώνης ανάμεσα στην ολική εξάρτηση και την οδυνηρή συνειδητοποίηση της διαφοροποίησης. Το πακέτο είναι η κουβέρτα ασφαλείας που κρύβεις στην τσέπη σου.
Παρατήρησε τι συμβαίνει στο δωμάτιο όταν κάποιος αποφασίζει να καπνίσει. Ο χρόνος παύει για λίγο. Ξεπροβάλλει μια μικρή σχισμή στη συνέχεια της ημέρας. Ένα παράθυρο μέσα στο οποίο κατοικεί μόνο αυτή η πράξη: Οκαπνιστής και το τσιγάρο του.
Όπως το βρέφος στην αγκαλιά της μητέρας του ξεχνά τον κόσμο για λίγο, έτσι κι ο καπνιστής επιστρέφει σε μια χρονική φούσκα όπου τίποτα άλλο δεν υπάρχει. Ο χρόνος ανήκει και πάλι σ' εκείνον. Τα πέντε λεπτά του τσιγάρου είναι μια μικρή στιγμή αιωνιότητας, όπως εκείνες τις στιγμές, όταν είσαι παιδί και ο γονέας σου
διαβάζει ένα παραμύθι ή σε κρατάει στην αγκαλιά του και ο κόσμος έξω παύει να υπάρχει.
Η νικοτίνη είναι η μηχανή του χρόνου προς την αιωνιότητα της παιδικότητας.
Το τσιγάρο είναι ο τέλειος γονέας:, πάντα διαθέσιμο, πάντα αξιόπιστο. Δεν κρίνει, δεν απορρίπτει, δεν εγκαταλείπει. Δεν σου ζητά να γίνεις κάποιος άλλος. Δεν σου θέτει όρους για την αγάπη του. Έχει πάντα την ίδια γεύση, την ίδια μυρωδιά, την ίδια αίσθηση. Δεν αλλάζει διάθεση. Δεν σε απογοητεύει ποτέ. Σου δίνει ακριβώς αυτό που ζητάς, μία στιγμή γαλήνης, μια ανάπαυλα, μια παρηγοριά. Δεν τσακώνεται. Δεν κριτικάρει. Δεν σε κάνει να αισθάνεσαι ανεπαρκής. Είναι ο ιδανικός γονέας που ποτέ δεν είχες και ποτέ δεν θα έχεις. Ο εξιδανικευμένος γονέας της φαντασίας σου. Ο γονέας που σου επιτρέπει να παραμείνεις το κέντρο του σύμπαντος. Που υπάρχει μόνο για σένα. Ένας γονέας/φετίχ που μπορείς να αγοράσεις και να κρατήσεις στην τσέπη σου.
Η σχέση με το τσιγάρο είναι παράλογη, ακριβώς όπως παράλογη ήταν η πρώτη σχέση με τον γονέα. Στην αρχή προκαλεί πόνο, δυσφορία,
ζαλάδα, αηδία. Αλλά επιμένεις. Το τσιγάρο σε "κακοποιεί" και εσύ γυρίζεις πίσω. Ακριβώς όπως το παιδί που δέχεται το χάδι μετά το χαστούκι, με την ίδια διψασμένη αγάπη. Η λογική της κακοποίησης είναι αδιαπέραστη για τον εξωτερικό παρατηρητή. "Γιατί δεν το κόβεις;" ρωτούν. "Αφού ξέρεις ότι σε σκοτώνει." Μα πώς να εξηγήσεις ότι σε κάποιο βαθύ, προλεκτικό επίπεδο, αυτό ακριβώς είναι το νόημα;
Ότι το τσιγάρο αναπαράγει την αρχέγονη σχέση με τον γονέα, τόσο απαραίτητη για την επιβίωση
και ταυτόχρονα τόσο γεμάτη αντιφάσεις. Μια σχέση που σε τρέφει και σε δηλητηριάζει την ίδια στιγμή.
Πρόσεξε την ιεροτελεστία των καπνιστών που μοιράζονται ένα πακέτο. Την αλληλεγγύη. Το άναμμα του ενός από το τσιγάρο του άλλου. Τον συγχρονισμό των ρουφηξιών. Τη μοιρασμένη τελετουργία. Την κοινότητα. Είναι η βιολογική οικογένεια που ποτέ δεν είχαν ή που έχασαν. Η αδελφότητα των απόκληρων. Οι καπνιστές αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλο όπως αναγνωρίζουν τα μέλη της ίδιας οικογένειας.
Με την ίδια μυρωδιά στα ρούχα τους, με την ίδια κίνηση του χεριού, τον ίδιο βήχα, την ίδια ανάγκη που φωλιάζει στα μάτια.
Ο γονέας-τσιγάρο τους ενώνει, όπως ενώνονται τα παιδιά του ίδιου σπιτιού κάτω από την αυστηρή κηδεμονία, κάτω από την ίδια, ταυτόχρονη αγάπη και κακοποίηση. Αναγνωρίζουν το τραύμα ο ένας
του άλλου χωρίς να χρειάζεται να το ονομάσουν.
Τι κάνει το παιδί όταν αισθάνεται άγχος, φόβο, θυμό; Αναζητά την αγκαλιά του γονέα. Ένα χέρι να το χαϊδέψει. Μια φωνή να το καθησυχάσει. Τι κάνει ο ενήλικας καπνιστής; Αναζητά το τσιγάρο. Το άγγιγμά του. Τη ζεστασιά του καπνού στους πνεύμονες. Το ρυθμικό πηγαινέλα του στα χείλη. Δεν είναι απλώς η χημική επίδραση
της νικοτίνης που καταπραΰνει. Είναι η ίδια η κίνηση του χεριού από το πακέτο στο στόμα. Η αναπαράσταση της κίνησης που έκανε ο γονέας φέρνοντας το φαγητό, το χάδι, το παιχνίδι. Το χέρι που κρατά το τσιγάρο είναι και το χέρι του παιδιού που αναζητά και το χέρι του γονέα που προσφέρει. Μια παλινδρόμηση και μια προβολή,
ταυτόχρονα. Το παιδί κι ο γονέας, επιτέλους ενωμένοι σε μια κίνηση.
Ο καπνιστής δεν καταλαβαίνει γιατί δεν μπορεί να κόψει το τσιγάρο. Αν το έβλεπε ως γονέα, θα καταλάβαινε. Πώς να "κόψεις" τον γονέα; Πώς να αποκοπείς από την πρώτη αγάπη; Από το πρώτο χέρι που σε κράτησε; Από την πρώτη φωνή που αναγνώρισες μέσα από το αμνιακό υγρό; Το τσιγάρο δεν είναι συνήθεια. Είναι σχέση. Δεσμός. Προσκόλληση. Έχει τη δύναμη και την υπόσταση
του πρώτου αντικειμένου αγάπης. Προκαλεί την ίδια απόγνωση στη στέρηση. Την ίδια ανακούφιση στην επανένωση. Γι' αυτό η διακοπή του καπνίσματος είναι πένθος, όχι απλά απεξάρτηση. Είναι ο θάνατος του εσωτερικευμένου γονέα, η αποκοπή του ομφάλιου λώρου, μια δεύτερη, οδυνηρή γέννηση στην ενηλικίωση.
Υπάρχει μια αμφιθυμία στη σχέση του καπνιστή με το τσιγάρο. Την ίδια στιγμή που το λαχταρά, το μισεί. Που το χρειάζεται, το καταριέται. Δεν είναι η ίδια αμφιθυμία του παιδιού για τον γονέα;
Η ταυτόχρονη ανάγκη για εξάρτηση και ανεξαρτησία; Για συγχώνευση και διαφοροποίηση;
Το παιδί που παλεύει να αυτονομηθεί, μα τρέχει πίσω στην αγκαλιά. Η αμφιθυμία είναι εγγεγραμμένη στο DNA κάθε πρωταρχικής σχέσης. Το τσιγάρο απλώς κληρονομεί αυτή την αντίφαση. Γίνεται ο καινούργιος γονέας για τον οποίο νιώθεις λατρεία και περιφρόνηση, αγάπη και μίσος, απόλυτη ανάγκη και επιθυμία για πλήρη απελευθέρωση. Είναι η σχέση-πρότυπο για όλες τις μελλοντικές εξαρτήσεις.
Γιατί το πρώτο τσιγάρο της ημέρας έχει την πιο γλυκιά γεύση; Γιατί η αναμονή μετά από ώρες αποχής ενισχύει την απόλαυση;
Είναι το μοτίβο της αποχώρησης και της επιστροφής του γονέα. Της απουσίας που μεγεθύνει την παρουσία. Του κενού που κάνει τη συνάντηση πιο έντονη. Οκύκλος της ανάγκης, της στέρησης και της ικανοποίησηςαναπαράγει την πρώιμη σχέση με τον γονέα. Το παιδί που κλαίει από πείνα, έπειτα το στήθος που εμφανίζεται, η ανακούφιση, η γαλήνη. Και μετά, ο νέος κύκλος της πείνας, της απουσίας, της νέας παρουσίας. Ο καπνιστής αναψηλαφεί αυτό τον κύκλο. Βιώνει ξανά και ξανά τον κύκλο της εγκατάλειψης και της διάσωσης. Είναι εθισμένος όχι μόνο στη νικοτίνη, αλλά στην ίδια τη διαλεκτική της σχέσης.
Το τσιγάρο είναι ένα σύμβολο θυσίας.
Θυσιάζεις την υγεία σου. Τα χρήματά σου. Τα χρόνια της ζωής σου. Προσφέρεις το σώμα σου ως θυσιαστήριο. Τους πνεύμονές σου ως βωμό.
Τα κύτταρά σου ως προσφορά. Γιατί τόση αυτοκαταστροφή; Η ψυχαναλυτική εξήγηση είναι
η επιθανάτια ορμή. Το αντίβαρο της αγάπης για τη ζωή. Αλλά υπάρχει και κάτι βαθύτερο
στην αυτοκαταστροφική συμπεριφορά του καπνιστή. Η συμβολική θυσία του εαυτού στον εσωτερικοποιημένο γονέα. Η προσφορά του σώματος στο αντικείμενο αγάπης που έχει γίνει μέρος του εαυτού. Είναι η θυσία του ενηλίκου
προς το εσωτερικό παιδί. Η υπόσχεση:
"Θα σου δώσω αυτό που ζητάς ακόμα κι αν με σκοτώσει. Γιατί η αγάπη σου είναι πιο σημαντική από τη ζωή μου."
"Θέλω να το κόψω", λέει ο καπνιστής. Αλλά δεν μπορώ. Δεν έχω τη δύναμη."
Η φράση κρύβει μια βαθύτερη αλήθεια απ' ό,τι φαίνεται.
Ποια δύναμη λείπει; Όχι η δύναμη της θέλησης.
Αλλά η δύναμη να αντιμετωπίσεις την απώλεια. Να πενθήσεις τον γονέα-τσιγάρο. Να ανακαλύψεις ποιος είσαι χωρίς την παρουσία του. Να γνωρίσεις την εαυτό σου ως ολοκληρωμένο ον που δεν έχει ανάγκη από εξωτερικά στηρίγματα.
Απαιτείται τεράστια δύναμη, όχι για να κόψεις το τσιγάρο, αλλά για να αντιμετωπίσεις τον εαυτό σου χωρίς το τσιγάρο. Να αναγνωρίσεις τι αντιπροσωπεύει, τι κρύβει, τι αντικαθιστά. Να δεις κατάματα το κενό που έρχεται να γεμίσει. Το τραύμα που έρχεται να επουλώσει.
Την απουσία που έρχεται να αναπληρώσει.
Via Ασρεη Ηλίας
