24/02/2026
Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ:
ΜΙΑ ΣΠΟΥΔΑΙΑ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ BESSEL VAN DER KOLK
"Το τραύμα είναι τόσο πανταχού παρόν που αν νομίζεις ότι δεν το έχεις δει ποτέ, απλά δεν έχεις κοιτάξει. Συναντάμε ανθρώπους που είναι έτοιμοι για καυγά. Συναντάμε ανθρώπους που "κλείνουν". Συναντάμε ανθρώπους που είναι πολύ δύσκολοι.
Ξέρετε, είναι σπάνια μια οικογένεια που δεν έχει τοξικοεξαρτημένο, αλκοολικό, διαταραγμένο άτομο. Ξέρετε, ένα πράγμα μου αρέσει να λέω όταν δίνω μια διάλεξη, και μερικές φορές ένας ή δύο άνθρωποι σηκώνουν τα χέρια τους. Λέω, "Μπορώ να έρθω στην οικογένειά σας για την Ημέρα των Ευχαριστιών; Γιατί δεν έχω πάει ποτέ σε μια κανονική οικογένεια."
Το όνομά μου είναι Bessel van der Kolk. Είμαι ψυχίατρος, νευροεπιστήμονας. Σπουδάζω το τραύμα εδώ και περίπου 50 χρόνια. Έχω θεραπεύσει μια ολόκληρη ποικιλία διαφορετικών τραυματισμένων πληθυσμών, έχω δει τραύματα σε πολλές διαφορετικές χώρες σε όλο τον κόσμο και είμαι ο συγγραφέας του βιβλίου "The Body Keeps the Score".
Είναι σημαντικό για τους ανθρώπους να συνειδητοποιήσουν ότι δεν γνωρίζει κάθε επαγγελματίας ψυχικής υγείας για τι μιλάμε εδώ. Το βασικό σύστημα ψυχιατρικής, ψυχολογίας είναι ότι κάτι δεν πάει καλά με σένα και πρέπει να σε φτιάξω. Αυτή είναι μια πολύ διαφορετική στάση από την αντιμετώπιση του τραύματος.
Εκείνη την εποχή που άρχισα να εργάζομαι για πρώτη φορά για την VA, μια ομάδα από εμάς αρχίσαμε να ορίζουμε τι είναι το τραύμα και αρχίσαμε να ορίζουμε τι συμβαίνει στους ανθρώπους.
Το 1978 ήταν η χρονιά και ο πόλεμος του Βιετνάμ είχε τελειώσει περίπου έξι ή επτά χρόνια. Την πρώτη κιόλας μέρα που συνάντησα βετεράνους του Βιετνάμ, ήμουν απλά έκπληκτος. Αναφέρονταν συνέχεια στους νεκρούς συντρόφους τους. Οι καρδιές τους έμοιαζαν να είναι με τους ανθρώπους που δεν ήταν πια τριγύρω. Δυσκολεύονταν να αγαπήσουν τις γυναίκες και τις φίλες τους. Δυσκολεύονταν να εμπλακούν με οποιονδήποτε τρόπο ουσιαστικά στο παρόν. Αυτοί ήταν τύποι της ηλικίας μου, που ήταν έξυπνοι και ικανοί, αλλά σαφώς ήταν απλώς μια σκιά του πρώην εαυτού τους. Και αυτό που ήταν επίσης πραγματικά εντυπωσιακό είναι ότι ήταν κάπως παθητικοί τον περισσότερο χρόνο, και μετά αν οι άνθρωποι τους έλεγαν κάτι που ήταν απογοητευτικό, πήγαιναν από το 0 στο 10 και ανατινάχτηκαν και έγιναν εξαιρετικά θυμωμένοι. Φαινόταν ότι τους συνέβη κάτι που τους δυσκόλεψε πολύ να διαμορφώσουν τις αντιδράσεις τους στο περιβάλλον.
Οι συνάδελφοί μου και εγώ αρχίσαμε να σκεφτόμαστε πώς διαφέρει αυτό από το οποίο υποφέρουν αυτοί οι τύποι από αυτό που υποφέρουν άλλοι άνθρωποι που είναι σε εγχειρίδια ψυχιατρικής; Έτσι ξέθαψα ένα βιβλίο που γράφτηκε το 1941 από τον Abram Kardiner, ο οποίος δούλευε με στρατιώτες του Α' Παγκόσμιου Πολέμου. Έγραψε, «Αυτοί οι τύποι πάσχουν από φυσιονεύρωση: Τα σώματά τους συνεχίζουν να βιώνουν ξανά αυτήν την τρομερή, τρομακτική κατάσταση και αυτό το γεγονός επανέρχεται συνεχώς όσον αφορά τις εικόνες, τις συμπεριφορές και τις σωματικές αισθήσεις». Έτσι, αυτό έγινε ο πυρήνας του ορισμού μας για το PTSD. Γράφουμε, "Αυτοί οι άνθρωποι έχουν εκτεθεί σε ένα εξαιρετικό γεγονός που είναι έξω από την κανονική ανθρώπινη εμπειρία."
Και εκ των υστέρων, αυτό μας δείχνει πόσο ανίδεοι και στενόμυαλοι ήμασταν, γιατί αποδείχθηκε ότι αυτή δεν είναι καθόλου ασυνήθιστη εμπειρία. Το τραύμα είναι στην πραγματικότητα, σε αντίθεση με αυτό που πιστεύαμε αρχικά, εξαιρετικά συνηθισμένο.
Μία στις πέντε (1/5) γυναίκες στην Αμερική έχει ιστορικό σεξουαλικής παρενόχλησης. Ακόμη και πολλοί άνδρες έχουν ιστορικό σεξουαλικής παρενόχλησης. Ένα στα τέσσερα παιδιά (1/4) ξυλοκοπείται πολύ σκληρά από τους γονείς του. Ένα στα οκτώ παιδιά (1/8) βλέπει σωματικές διαμάχες μεταξύ των γονιών του. Οι άνθρωποι συνήθως σκέφτονται τον στρατό όταν μιλούν για τραύμα, αλλά όταν αρχίσαμε να δουλεύουμε με παιδιά της πόλης, το μέγεθος του τραύματος που βίωσαν αυτά τα παιδιά ήταν απλώς ανείπωτο.
Η φύση του τραύματος είναι ότι μια εμπειρία εισέρχεται στα αυτιά σας, στο δέρμα σας, στα μάτια σας και κατεβαίνει σε ένα πολύ πρωτόγονο μέρος του εγκεφάλου σας που ερμηνεύει αυτόματα τι συμβαίνει. Είναι αυτό επικίνδυνο ή είναι ασφαλές;
Ένα γεγονός γίνεται τραυματικό όταν δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα για να αποτρέψετε το αναπόφευκτο και το σώμα σας αρχίζει αυτόματα να πηγαίνει σε κατάσταση μάχης, φυγής ή κατάρρευσης. Η παρατεταμένη επίδραση του τραύματος είναι ότι συνεχίζετε να αντιδράτε σε ήπιους στρεσογόνους παράγοντες σαν να κινδυνεύει η ζωή σας και έτσι έχετε την τάση να γίνετε υπεραντιδραστικοί.
Κάποιος μπορεί να σας εκνευρίσει στο σούπερ μάρκετ, μπορεί να αναπτύξετε οργή για το δρόμο. Μπορεί να δυσκολευτείτε να αντέξετε την κακή συμπεριφορά του συζύγου σας ή των παιδιών σας. Και οι περισσότεροι άνθρωποι στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουν καθόλου ότι οι αντιδράσεις που έχουν αυτή τη στιγμή έχουν τις ρίζες τους σε εμπειρίες που είχαν πριν. Αυτό το ίδιο το γεγονός έχει τελειώσει, αλλά συνεχίζεις να αντιδράς στα πράγματα σαν να κινδυνεύεις.
Επομένως, η μεγάλη πρόκληση της θεραπείας του τραύματος είναι πώς βοηθάμε τους ανθρώπους να ζουν σε σώματα που αισθάνονται θεμελιωδώς ασφαλή; Η παράδοση στην ψυχική υγεία είναι να απορρίπτουμε την πραγματικότητα της ζωής των ανθρώπων. Για παράδειγμα, μόλις τα τελευταία χρόνια οι άνθρωποι αρχίζουν να μιλούν για τον αντίκτυπο της φτώχειας ή τον ρατσισμό ή τον αντίκτυπο της ανεργίας, και οι άνθρωποι κατά κάποιο τρόπο χαρακτηρίζουν τους ανθρώπους: "Α, κάτι δεν πάει καλά με εσάς, άσε με να σε φτιάξω». Αλλά αν πάτε σε έναν γιατρό ή έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας που δεν το καταλαβαίνει αυτό, θα προσπαθήσει να σας διορθώσει με φάρμακα ή γνωστική συμπεριφορική θεραπεία Μην κάνετε πια αυτά τα τρελά πράγματα - συνήθως δεν λειτουργεί πολύ καλά.
Αυτό που ήταν πολύ ξεκάθαρο είναι ότι το να είσαι σε μια σχέση όπου οι άνθρωποι μπορούν να σε ακούσουν, όπου μπορείς να μιλήσεις για το πόσο άσχημα νιώθεις, όπου μπορείς να μιλήσεις για τις ενοχές σου και όπου μπορείς να αρχίσεις να ανοίγεσαι σε συγκεκριμένα πράγματα που σου συνέβησαν, ήταν πραγματικά πολύ χρήσιμο γιατί πρέπει πραγματικά να αναπτύξετε μια βαθιά αίσθηση του, "Αυτό συνέβη σε μένα. Αυτό είναι που αντιμετωπίζω και πρέπει να φροντίσω τις πληγές που κουβαλάω μέσα μου."
Αυτό το ζήτημα της αυτοσυμπόνιας και το να γνωρίζεις πραγματικά ότι οι αντιδράσεις σου είναι κατανοητές και έχουν τις ρίζες τους στο ότι κολλάς στο παρελθόν, είναι ένα τρομερά σημαντικό μέρος της έναρξης της ανάρρωσης από το τραύμα.
Οι περισσότεροι από εμάς είμαστε επιζώντες από το ένα ή το άλλο πράγμα, μερικοί πολύ χειρότεροι από άλλους, και έτσι αν οι άνθρωποι λένε "Ποια θα θέλατε να ήταν η κληρονομιά σας;" Θα έλεγα, «Θέλω η κοινωνία μας να μάθει για το τραύμα και να κάνει πραγματικά όλα τα απαραίτητα ώστε οι άνθρωποι που μεγαλώνουν κάτω από ακραίες αντίξοες συνθήκες να αναπτύξουν έναν εγκέφαλο και ένα μυαλό που μπορεί να τους βοηθήσει να γίνουν ολοκληρωμένοι μέλη της κοινωνίας». Αυτό είναι το μεγάλο μας θέμα - και αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση που έχουμε.
(πρόχειρη μετάφραση: Α. Ανδρουλιδάκης)
