27/05/2025
Με αφορμή την ανησυχία που έχει προκληθεί από τα δημοσιεύματα για τα απανωτά κρούσματα στρεπτοκοκκικών λοιμώξεων και το κλείσιμο κάποιων σχολείων, θέλουμε να τονίσουμε ότι δεν υπάρχει λόγος να προκαλείται πανικός.
Ο στρεπτόκοκκος της ομάδας Α, γνωστός και ως πυογόνος στρεπτόκοκκος ή GAS (Group A Streptococcus) είναι ένα βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει διάφορες λοιμώξεις στον άνθρωπο:
α) συνήθως ήπιες, όπως φαρυγγίτιδα, αμυγδαλίτιδα, οστρακιά, ή β) ευτυχώς πολύ πιο σπάνια πολύ σοβαρές, ακόμη και θανατηφόρες αν δεν αντιμετωπιστούν κατάλληλα. Στην τελευταία περίπτωση, η λοίμωξη γίνεται διεισδυτική (iGAS), γιατί το βακτήριο εισέρχεται σε στείρες περιοχές του οργανισμού, οδηγώντας σε σοβαρές και ενίοτε απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις, όπως σηψαιμία, τοξικό στρεπτοκοκκικό σοκ και νεκρωτική περιτονίτιδα.
Επίσης, ένα ποσοστό ατόμων φέρουν το βακτήριο στον φάρυγγα ή το δέρμα τους χωρίς να νοσούν, αποτελώντας έτσι υγιείς φορείς του βακτηρίου. Ως εκ τούτου δεν έχει καμία αξία η προληπτική διενέργεια τεστ ταχείας ανίχνευσης στρεπτοκόκκου (streptest) ή καλλιέργειας φαρυγγικού επιχρίσματος.
Ο στρεπτόκοκκος ομάδας Α μεταδίδεται με τα μολυσμένα σταγονίδια από τις εκκρίσεις ασθενών, την επαφή με μολυσμένες δερματικές βλάβες ασθενών και την επαφή με υγιείς φορείς του βακτηρίου. Η μετάδοση γίνεται πιο εύκολα από άτομα που είναι συμπτωματικά και νοσούν. Δεν επιβιώνει σε επιφάνειες, γεγονός που καθιστά άσκοπη την προληπτική απολύμανση επιφανειών.
Η διάγνωση βασίζεται στην ενδελεχή κλινική εξέταση του παιδιού, επικουρούμενη από τα αντίστοιχα γρήγορα τεστ ή την λήψη καλλιέργειας φαρυγγικού επιχρίσματος, πάντοτε κατά την κρίση του κλινικού ιατρού.
Συνεπώς, αν το παιδί σας εμφανίσει υψηλό πυρετό που επιμένει, δυσκαταποσία με εικόνα φαρυγγοαμυγδαλίτιδας, κεφαλαλγία, διάχυτο εξάνθημα, κακουχία, ναυτία ή έμετο, επικοινωνήστε άμεσα με τον παιδίατρό σας.
Δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για την πρόληψη της νόσησης.
Η θεραπεία βασίζεται στη χορήγηση κατάλληλων αντιβιοτικών, τα οποία στις ήπιες περιπτώσεις μειώνουν την διάρκεια και την ένταση των συμπτωμάτων, την πιθανότητα εμφάνισης επιπλοκών (όπως ο ρευματικός πυρετός και η μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα). Με την θεραπεία, η βελτίωση εμφανίζεται συνήθως μέσα σε μία ή δύο ημέρες. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει βελτίωση μετά από δύο ημέρες αντιβιοτικής θεραπείας, επικοινωνήστε άμεσα με τον γιατρό σας. Σε περιπτώσεις διεισδυτικής νόσου, τα συμπτώματα είναι μη ειδικά, όπως πυρετός, γενική κόπωση, απώλεια όρεξης ειδικά στα παιδιά. Η διεισδυτική νόσος είναι απειλητική για την ζωή του παιδιού και μπορεί να εκδηλωθεί ως βακτηριαιμία, μόλυνση του δέρματος και των οστών, μηνιγγίτιδα, οστεομυελίτιδα, νεκρωτική απονευρωσίτιδα, στρεπτοκοκκικό τοξικό shock κ.ά.
Τα παιδιά με ιογενείς λοιμώξεις όπως η RSV λοίμωξη ή η γρίπη διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν λοίμωξη από iGAS.
Συνεπώς, αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι πως ανέκαθεν είχαμε ήπιες στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις (τους χειμερινούς μήνες μάλιστα πολύ περισσότερες), πολλές από αυτές μάλιστα αυτοπεριοριζόμενες, που με την κατάλληλη αγωγή αντιμετωπίζονται επιτυχώς, με τα παιδιά να επιστρέφουν μάλιστα στις δραστηριότητες τους πολύ σύντομα (μετά από δύο ημέρες λήψης αντιβιοτικού).
Παραθέτουμε την χθεσινή δημοσίευση του ΕΟΔΥ, με τις σχετικές οδηγίες διαχείρισης κρουσμάτων στρεπτόκοκκου, προς εφαρμογή στο σχολικό και οικιακό περιβάλλον: https://eody.gov.gr/schetika-me-ta-kroysmata-streptokokkoy-odigies-diacheirisis-pros-efarmogi-sto-scholiko-kai-oikiako-perivallon/ και τις οδηγίες διαχείρισης κρούσματος διεισδυτικής στρεπτοκοκκικής λοίμωξης (iGAS) στο οικιακό και σχολικό περιβάλλον:https://eody.gov.gr/wp-content/uploads/2022/12/odigies-streptokokkos-oikiako-sxoliko.pdf
Ο Streptococcus pyogenes (στρεπτόκοκκος ομάδας Α) είναι ένα Gram-θετικό βακτήριο που προκαλεί συχνές και συνήθως ήπιες λοιμώξεις, όπως φαρυγγίτιδα και οστρακιά. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, η λοίμωξη γίνεται διεισδυτική (iGAS), όταν το παθογόνο εισέρχεται σε στείρες περιοχές του οργανισμού, οδηγώντας σε σοβαρές και ενίοτε απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις, όπως σηψαιμία, τοξικό στρεπτοκοκκικό σοκ και νεκρωτική περιτονίτιδα. Το φαινόμενο αυτό έχει αυξηθεί παγκοσμίως, ιδιαίτερα σε παιδιατρικούς πληθυσμούς, μετά την πανδημία COVID-19, γεγονός που καθιστά επιτακτική την ανάγκη πρόληψης.
Μέτρα πρόληψης σε ατομικό και πληθυσμιακό επίπεδο
1. Υγιεινή χεριών
Η σωστή και συχνή υγιεινή των χεριών με σαπούνι και νερό αποτελεί τη βασική γραμμή άμυνας. Η χρήση αλκοολούχων αντισηπτικών είναι χρήσιμη όταν δεν είναι διαθέσιμο το νερό. Η εφαρμογή της υγιεινής πρέπει να διδάσκεται και να εποπτεύεται ιδίως σε παιδιά σχολικής και προσχολικής ηλικίας.
2. Έγκαιρη απομάκρυνση κρουσμάτων
Τα άτομα με στρεπτοκοκκική λοίμωξη θα πρέπει να παραμένουν εκτός σχολείου ή εργασίας για τουλάχιστον 24 ώρες μετά την έναρξη της αντιβιοτικής αγωγής, ώστε να μειωθεί η διασπορά. Σε νοσηλευόμενα περιστατικά iGAS, εφαρμόζονται μέτρα απομόνωσης επαφής και σταγονιδίων.
3. Εντοπισμός και προστασία των στενών επαφών
Οι στενές επαφές ατόμων με σοβαρές μορφές iGAS (π.χ. τοξικό σοκ ή νεκρωτική λοίμωξη) και ιδίως όσοι ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου (βρέφη, ανοσοκατεσταλμένοι, έγκυες) ενδέχεται να ωφεληθούν από χημειοπροφύλαξη με αντιβιοτικά, κατόπιν εκτίμησης από ειδικό. Επιπλέον, προτείνεται παρακολούθηση για 30 ημέρες.
4. Καθαρισμός και απολύμανση
Η τακτική απολύμανση επιφανειών σε χώρους συγκέντρωσης παιδιών (σχολεία, παιδικοί σταθμοί) είναι ουσιώδης, ιδιαίτερα σε περιόδους έξαρσης. Πρέπει να χρησιμοποιούνται απολυμαντικά με τεκμηριωμένη δράση κατά των Gram-θετικών κόκκων.
5. Φροντίδα δερματικών βλαβών
Οι δερματικές κακώσεις, ακόμη και οι ελάχιστες, μπορούν να αποτελέσουν πύλες εισόδου του παθογόνου. Η έγκαιρη καθαριότητα, απολύμανση και κάλυψη τραυμάτων, καθώς και η αναζήτηση ιατρικής φροντίδας σε σημεία φλεγμονής ή έκκρισης είναι ζωτικής σημασίας.
6. Ενημέρωση και εκπαίδευση
Η ευαισθητοποίηση γονέων, εκπαιδευτικών και επαγγελματιών υγείας για τα πρώιμα σημεία των στρεπτοκοκκικών λοιμώξεων (υψηλός πυρετός, εξάνθημα, έντονος πόνος, σημεία σήψης) ενισχύει την έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία και μειώνει τον κίνδυνο επιπλοκών.
7. Υποχρεωτική δήλωση και επιδημιολογική επιτήρηση
Η διεισδυτική νόσος από στρεπτόκοκκο ομάδας Α είναι υποχρεωτικά δηλούμενη λοιμώδης νόσος στην Ελλάδα. Η έγκαιρη αναγγελία προς τον ΕΟΔΥ επιτρέπει την ταχεία ενεργοποίηση μέτρων δημόσιας υγείας και την ιχνηλάτηση των επαφών.
8. Εμβολιασμός – το μέλλον της πρόληψης
Αν και προς το παρόν δεν διατίθεται εγκεκριμένο εμβόλιο για τον S. pyogenes, πολλά υποψήφια εμβόλια βρίσκονται σε στάδιο ανάπτυξης. Η εισαγωγή αποτελεσματικού εμβολίου στο μέλλον αναμένεται να μεταβάλει ριζικά την πρόληψη του iGAS.
Η πρόληψη των διεισδυτικών λοιμώξεων από στρεπτόκοκκο ομάδας Α στηρίζεται στην επαγρύπνηση, την υγιεινή, την εκπαίδευση και την έγκαιρη ιατρική παρέμβαση. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δίνεται στους παιδικούς πληθυσμούς και στις δομές φιλοξενίας τους, καθώς και στις ομάδες υψηλού κινδύνου. Με δεδομένη την απουσία εμβολίου, η τήρηση των προληπτικών μέτρων παραμένει η ισχυρότερη γραμμή άμυνας απέναντι σε μία δυνητικά θανατηφόρα λοίμωξη.
