Ayurvedography

08/03/2026

धुळवड आणि आयुर्वेद

आपण होळी साजरी करतो, रंग खेळतो, गोडधोड खातो… पण आपल्या सणांच्या मागे असलेलं आरोग्यशास्त्र अनेकांना माहीत नसतं.

धुळवडीच्या दिवशी होळीची राख अंगावर का लावतात?

होळी जाळताना अनेक ठिकाणी औषधी वनस्पती, लाकूड आणि नैसर्गिक पदार्थ वापरले जातात.
त्या जळाल्यानंतर तयार होणाऱ्या राखेत औषधी द्रव्यांचे अंश असतात.

ही राख —
• जंतुघ्न (antimicrobial) गुणधर्म असलेली असते
• त्वचेवरील सूक्ष्म जंतू कमी करण्यास मदत करते
• काही त्वचारोगांमध्ये उपयुक्त मानली जाते

म्हणूनच धुळवडीला राख लावणं ही फक्त symbolic cleansing नसून therapeutic touch आहे.

याच काळात अनेकजण पौर्णिमेला उपवास करतात.
आयुर्वेदात याला लंघन म्हणतात.

लंघन म्हणजे काय?

लंघन म्हणजे शरीराला हलकं ठेवून दोष पचन करण्याची प्रक्रिया.
आयुर्वेदानुसार ही अनेक विकारांमधील पहिली चिकित्सा मानली जाते.

विशेषतः कफज विकारांमध्ये लंघन हा मुख्य उपचार आहे.

हिवाळ्यानंतर वसंत ऋतूमध्ये शरीरात कफ वाढतो, त्यामुळे
होळीनंतर हलका, सुपाच्य आणि संतुलित आहार घ्यावा असा संकेत आपल्या परंपरेत दिला आहे.

म्हणजेच आपल्या सणांचा उद्देश फक्त आनंद नसून —
तो ऋतू बदलताना शरीराचं संतुलन राखणं हाही आहे.

होळी म्हणजे फक्त रंग नाही —

होळी म्हणजे
नकारात्मकतेचं दहन
दोषांचं शमन
आणि शरीर-मन शुद्धीकरणाची परंपरा.

आपल्या संस्कृतीत
सण हे फक्त परंपरा नाहीत —
ते Seasonal Health Protocol आहेत.

जर तुम्हाला आयुर्वेद, ऋतूचर्या, पारंपरिक आरोग्यशास्त्र आणि सणांमागचं विज्ञान जाणून घ्यायचं असेल तर हा reel शेअर करा आणि सेव्ह करा.

📍 क्लिनिक पत्ता: जाधव संकुल, विठामाईं निवास, सिद्धटेक नगर, कामटवाडे डि. जि. पी. नगर 2 , नाशिक.
📞 मोबाईल: +९१ ९४२२४९७९६६
🕰 वेळ: सकाळी १०.०० ते १.३०
सायंकाळी ६.०० ते ९.३०
📌 अपॉइंटमेंट अनिवार्य

08/03/2026

धुळवड — आणि आयुर्वेदाचं शास्त्र.

आपण होळी साजरी करतो, रंग खेळतो, गोडधोड खातो… पण आपल्या सणांच्या मागे असलेलं आरोग्यशास्त्र अनेकांना माहीत नसतं.

धुळवडीच्या दिवशी होळीची राख अंगावर का लावतात?

होळी जाळताना अनेक ठिकाणी औषधी वनस्पती, लाकूड आणि नैसर्गिक पदार्थ वापरले जातात.
त्या जळाल्यानंतर तयार होणाऱ्या राखेत औषधी द्रव्यांचे अंश असतात.

ही राख —
• जंतुघ्न (antimicrobial) गुणधर्म असलेली असते
• त्वचेवरील सूक्ष्म जंतू कमी करण्यास मदत करते
• काही त्वचारोगांमध्ये उपयुक्त मानली जाते

म्हणूनच धुळवडीला राख लावणं ही फक्त symbolic cleansing नसून therapeutic touch आहे.

याच काळात अनेकजण पौर्णिमेला उपवास करतात.
आयुर्वेदात याला लंघन म्हणतात.

लंघन म्हणजे काय?

लंघन म्हणजे शरीराला हलकं ठेवून दोष पचन करण्याची प्रक्रिया.
आयुर्वेदानुसार ही अनेक विकारांमधील पहिली चिकित्सा मानली जाते.

विशेषतः कफज विकारांमध्ये लंघन हा मुख्य उपचार आहे.

हिवाळ्यानंतर वसंत ऋतूमध्ये शरीरात कफ वाढतो, त्यामुळे
होळीनंतर हलका, सुपाच्य आणि संतुलित आहार घ्यावा असा संकेत आपल्या परंपरेत दिला आहे.

म्हणजेच आपल्या सणांचा उद्देश फक्त आनंद नसून —
तो ऋतू बदलताना शरीराचं संतुलन राखणं हाही आहे.

होळी म्हणजे फक्त रंग नाही —

होळी म्हणजे
नकारात्मकतेचं दहन
दोषांचं शमन
आणि शरीर-मन शुद्धीकरणाची परंपरा.

आपल्या संस्कृतीत
सण हे फक्त परंपरा नाहीत —
ते Seasonal Health Protocol आहेत.

जर तुम्हाला आयुर्वेद, ऋतूचर्या, पारंपरिक आरोग्यशास्त्र आणि सणांमागचं विज्ञान जाणून घ्यायचं असेल तर हा reel शेअर करा आणि सेव्ह करा.

📍 क्लिनिक पत्ता: जाधव संकुल, विठामाईं निवास, सिद्धटेक नगर, कामटवाडे डि. जि. पी. नगर 2 , नाशिक.
📞 मोबाईल: +९१ ९४२२४९७९६६
🕰 वेळ: सकाळी १०.०० ते १.३०
सायंकाळी ६.०० ते ९.३०
📌 अपॉइंटमेंट अनिवार्य

02/03/2026

होळी म्हणजे फक्त रंगांचा उत्सव नाही, तर ऋतु परिवर्तनाचं आयुर्वेदिक शास्त्रही आहे 🌸🔥
होळीत अर्पण केली जाणारी पुरणपोळी, तूप आणि कटाची आमटी ही परंपरा शरीरशुद्धी आणि पचनसंतुलनाशी जोडलेली आहे. हरभरा डाळ, गूळ आणि गहू यांचं जड संयोजन पचायला कठीण असलं तरी बडीशोप, सुंठ, वेलची, जावित्री यांसारखे पचनसाहाय्यक मसाले त्याला संतुलित करतात ✨ वरून गाईचं तूप अग्नि स्थिर ठेवतं आणि मसालेदार आमटी पचनक्रिया जागृत करते.

पूर्वी रंगपंचमीला पळस, सावर यांसारख्या औषधी वनस्पतींपासून नैसर्गिक रंग तयार केले जात 🌿 जे त्वचेसाठी सुरक्षित आणि पोषक होते. आजच्या रासायनिक रंगांपासून सावध राहणं गरजेचं आहे कारण ते त्वचारोगांना आमंत्रण देऊ शकतात.

होळीनंतर लाह्या आणि दूध यांसारखा हलका, सुपाच्य आहार ग्रीष्म ऋतूच्या स्वागतासाठी शरीराला तयार करतो 🥛🌾
आपल्या सणांमध्ये आरोग्यदायी जीवनशैलीचे संकेत दडलेले आहेत — फक्त ते समजून घेण्याची गरज आहे.

📍 क्लिनिक पत्ता: जाधव संकुल, विठामाईं निवास, सिद्धटेक नगर, कामटवाडे डि. जि. पी. नगर 2 , नाशिक.
📞 मोबाईल: +९१ ९४२२४९७९६६
🕰 वेळ: सकाळी १०.०० ते १.३०
सायंकाळी ६.०० ते ९.३०
📌 अपॉइंटमेंट अनिवार्य

15/02/2026

🕉️ या पावन महाशिवरात्रीच्या शुभ प्रसंगी, भगवान महादेव आपल्या जीवनात आरोग्य, शांती, सकारात्मक ऊर्जा व समृद्धी प्रदान करो. 🕉️

🔱 हर हर महादेव 🔱
महाशिवरात्रीच्या हार्दिक शुभेच्छा..!🕉️

📍 क्लिनिक पत्ता: जाधव संकुल, विठामाईं निवास, सिद्धटेक नगर, कामटवाडे डि. जि. पी. नगर 2 , नाशिक.
📞 मोबाईल: +९१ ९४२२४९७९६६
🕰️ वेळ: सकाळी १०.०० ते १.३०
सायंकाळी ६.०० ते ९.३०
📌 अपॉइंटमेंट अनिवार्य

26/01/2026

77 Years of the Indian Republic 🇮

From the sacrifices of freedom fighters to the strength of our Constitution,
India stands tall—diverse, democratic, and determined.
Our Republic is not just a system, but a shared responsibility,
To protect our freedom, uphold our values, and build a stronger Bharat.

Happy 77th Republic Day Bharat.
Jai Hind. 🇮🇳

14/01/2026

साईराज आयुर्वेदिय पंचकर्म चिकित्सालय कडून आपल्याला मकर संक्रांतीच्या हार्दिक शुभेच्छा.
ही नवी सुरुवात आरोग्य, संतुलन आणि सकारात्मक ऊर्जेने परिपूर्ण असो.
सूर्य जसा उत्तरायणाकडे वाटचाल करतो, तशीच आपली जीवनशैली आयुर्वेदिक उपचारांनी अधिक शुद्ध व सुदृढ होवो.
निरोगी शरीर, शांत मन आणि दीर्घायुष्य लाभो, हीच सदिच्छा. 🌿☀️

Address: जाधव संकुल, विठामाईं निवास, सिद्धटेक नगर, कामटवाडे डि जि पी नगर 2, नाशिक.
Contact: +91 9422497966

23/04/2025

जागतिक पुस्तक दिन
आज जागतिक पुस्तक दिन जगात वाचनाची आवड निर्माण व्हावी,वाचनाविषयी जनजागृती व्हावी म्हणून हा दिवस साजरा होतो.
मणासाला स्वतः:चा उध्दार करण्यासाठी सुध्दा जागं कराव लागतं.
पण वाचन तुम्हाला प्रगल्भ बनवतं हे मात्र वादातीत सत्य आहे. ते तुम्हाला जगण्यासाठी,जीवनाचे उद्दिष्ट साधण्याच्या मार्गावर पुढे जाण्यासाठी मार्गदर्शक होतं हे नक्की.
एक वैद्य म्हणून काम करताना रुग्णसेवेसाठी ग्रंथवाचनच जवळचा मित्र ठरतं.
आम्हा वैद्यासाठी बृहत्रयी अर्थात चरक संहिता, सुश्रुत संहिता आणि अष्टांग हृदय अगदी जवळचे आप्त,गुरुच.

08/03/2023

05/04/2022

https://ayurvedography.wordpress.com/2022/04/02/autism-ayurved/

ऑटिझम आणि आयुर्वेद ऑटिझमला आजकाल सर्रास स्वमग्नता हा पर्यायी शब्द वापरला जातो परंतु, ऑटिझम म्हणजे फक्त स्वमग्नत....

21/03/2022

एक रंगपंचमी, निसर्ग नाम का जादूगर स्त्री के शरीर में खेलता है और हम इससे अनभिज्ञ होते हैं। मासिक धर्म के रूप में चलने वाला ये स्त्री के शरीर में होने वाला ऋतुचक्र रंगपंचमी नहीं तो और क्या है?

अधिक जानकारी के लिए नीचे दी गयी लिंक पर क्लिक करें:

Read the article in Hindi Read the article in Marathi The mainland of India has been the giftee of the best ever given by Mother Nature and the gift of colourful seasons is unmistakenly one of them…

20/03/2022

https://ayurvedography.wordpress.com/2022/03/20/down-syndrome-a-genetic-disorder-ayurved/

Its unfortunate that we have to observe a day to spread awareness about it so the people with special needs can be a part of a conventionally normal life. 3-5% of children are born with some or the…

16/03/2022

होळी अर्थात होलीकोत्सव आणि आयुर्वेद

होळी, होली, शिमगा अशा अनेक नावांनी व प्रकारांनी हा उत्सव साजरा केला जातो. खर तर सकारात्मकतेचे पूजन व नकारात्मकतेचे दहन; सकारात्मकतेचा स्वीकार व नकारात्मकतेला नकार, याचे प्रतीक म्हणजे हा उत्सव असे म्हटल्यास वावगे होणार नाही.

होळीच्या सणामागेही आयुर्वेद शास्त्राचा विचार बैठक असलेली दिसते.

अधिक माहिती साठी वाचा माझा ब्लॉग.

होळी अर्थात होलीकोत्सव आणि आयुर्वेद होळी, होली, शिमगा अशा अनेक नावांनी व प्रकारांनी हा उत्सव साजरा केला जातो. खर त.....