20/02/2026
„Öll börn eru einstök – prófakerfi mega ekki gleyma því.“Viðtal við Þórdísi Jónu Sigurðardóttur, forstjóra Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu, hefur vakið mikla umræðu um fyrirhuguð stöðu- og framvindupróf sem leggja á fyrir nemendur nú í mars.Undanfarið hafa margir foreldrar – og jafnvel kennarar – haft samband við Félag lesblindra og lýst yfir áhyggjum sínum. Við höfum að sjálfsögðu skoðað málið vel.Við ætlum ekki að gagnrýna prófin eins og þau eru kynnt. En við verðum að spyrja:Hvers vegna á að leggja samræmd próf fyrir nemendur sem þegar hafa lesblindugreiningu?Hvers vegna á að prófa nemendur með íslensku sem annað mál, sem enn eru að byggja upp tungumálafærni sína?Slík framkvæmd mun óhjákvæmilega skekkja heildarmyndina – og enn mikilvægara: hún getur aukið kvíða og vanlíðan hjá börnum sem eru nú þegar í viðkvæmri stöðu.Við vitum að lesfimipróf eru þegar í gangi og kennarar hafa því góða yfirsýn yfir stöðu nemenda. Spurningin er hvort við séum að bæta við mælingum – eða bæta við álagi.Það sem veldur okkur mestum áhyggjum er menningin í kringum próf. Þó að þau eigi að vera einstaklingsbundin og eingöngu til stuðnings kennurum, þá vitum við hvernig veruleikinn er: niðurstöður berast heim, umræðan fer af stað í skólanum og börn bera sig saman. Þau sem ekki vilja segja frá, þau „hljóta að hafa staðið sig illa“. Þarna byrjar samanburðurinn – og þar getur sjálfsmyndin fengið högg.Sir Ken Robinson benti á að skólakerfi víða um heim hafi verið mótuð fyrir allt annan tíma – tíma iðnbyltingar þar sem samræmi og staðlaðar mælingar voru í forgrunni. Í frægu erindi sínu „Do Schools Kill Creativity?“ lagði hann áherslu á að börn fæðast með ríka sköpunargáfu og forvitni – en kerfi sem leggja ofuráherslu á próf og stöðlun geti kæft þessa kveikju.Sólarhringurinn er enn 24 klukkustundir – en allt annað hefur breyst.Samfélagið hefur tekið stakkaskiptum. Börn lifa í stafrænum heimi, upplýsingaflæði er gífurlegt og leiðir til náms eru fleiri en nokkru sinni fyrr. Þá þarf skólinn að þróast með tímanum – ekki festast í prófi menningar sem skilur suma eftir.Við hjá Félagi lesblindra viljum skóla sem tekur mið af fjölbreytileika.Skóla sem viðurkennir að börn eru ólík – með ólíka styrkleika, ólíkar leiðir til að læra og ólíka hæfni.Það er einfaldlega ekki hægt að troða öllum í sömu skóstærðina.Við óttumst að aukin prófmenning geti aukið brottfall til lengri tíma. Börn sem endurtekið upplifa sig „undir meðallagi“ fara að trúa því að þau séu það og enginn á að ganga út úr skóla með þá tilfinningu.Við köllum eftir yfirvegaðri umræðu um tilgang, framkvæmd og áhrif þessara prófa – sérstaklega fyrir þá nemendur sem eru með greiningar eða eru að tileinka sér íslensku sem annað mál.Skólinn á að vera vettvangur kveikju, forvitni og sköpunar – ekki stöðugrar mælingar.Við stöndum með börnunum.Og við stöndum með kennurum sem vilja fá svigrúm til að mæta hverju barni þar sem það er statt.„Við erum öll í skóm – en ekki í sömu stærð.“Um prófmenningu, fjölbreytileika og virðingu fyrir styrkleikum barna.
