09/11/2025
💖 Hysterectomy (හිස්ටරෙක්ටමි) ගැනයි මේ....
Hysterectomy කියන්නෙ ගැහැණු කෙනෙකුගේ ගර්භාශය (Uterus) ශල්ය කර්මයක් මඟින් ඉවත් කරන එකට.
ගර්භාශය කියන්නෙ ගැහැණු ජීවිතයේ ඉතා වැදගත් කොටසක් 💕
ඒ නිසා ඒක ඉවත් කලාට පස්සේ, ගොඩක් කාන්තාවන්ට, සමහර විට අභියෝගයක් විදියටත් මේක හැඟෙන්න පුළුවන්.
🌸 මෙහෙම ගර්භාශය ඉවත් කරන්න වෙන්නේ ඇයි? (හේතු මොනවාද)
හිස්ටරෙක්ටමි කරන්න වෙන්නෙ විවිධ හේතු මතයි. ඒ අතරින් ප්රධානම කිහිපයක් තමයි මේ 👇
1️⃣ Fibroid – ගර්භාශය තුළ ගෙඩි ඇතිවීම 🧫
→ ලේ ගැලීම, වේදනාව, සහ අනිසි ශ්රාව නිසා.
2️⃣ ගර්භාශයේ පිළිකා තත්ත්ව හෝ පිළිකා වලට පෙර වෙනස්කම් 🧬
3️⃣ Endometriosis – ගර්භාශයේ බිත්තියෙහි පටකය වෙනත් ස්ථාන වල වර්ධනය වෙන තත්ත්වයක්.
(මේ ගැන අපේ ඉදිරි Article එකක විස්තරෙන්ම දෙන්නම් 😉)
4️⃣ Uterine Prolapse – ගර්භාශය යෝනි මාර්ගයට පහත් වීම.
5️⃣ දිගුකාලීන ලේ ගැලීම් – හේතු විරහිත හෝ සුව නොවන තත්ත්ව.
🌸 ගර්භාෂය ඉවත් කරන ක්රම
1. බඩ කපලා කරන ක්රමය (Abdominal hysterectomy)
යටි බඩේ cut එකක් දාලා ගර්භාෂය ඉවත් කරනවා.
විශාල ගර්භාෂයක් හෝ ට්යුමර් තියෙන අවස්ථාවල වගේ එහෙම කරනවා.
2. ලැපරස්කොපි ක්රමය (Laparoscopic hysterectomy)
මේක ගොඩක් බහුලව කරන ක්රමයයි. බඩේ කුඩා සිදුරු කිහිපයකින් කුඩා කැමරාවක් හා උපකරණ ඇතුල් කරලා තමයි මේක කරන්නේ (ඕනෙ නම් මේ නම ගැහුවම වීඩියෝ බලන්න පුළුවන්).
කට් අඩුයි, ලේ යාම් අඩුයි, වේදනාව අඩුයි, සුව වීම වේගවත්.
3. යෝනි මාර්ගයෙන් කරන ක්රමය (Vaginal hysterectomy)
බඩ කපන්නේම නැතුව, යෝනිය හරහා ගර්භාෂය ඉවත් කරන්නත් පුළුවන්. ඉතා වේගවත්ව සුව වෙනවා.
4. මීනොස් (MINI or MInimally Invasive / MInos) ක්රමය
මේක අලුත්ම ක්රමයක්. මෙය කිසිම කැපුමක් නැතුව කරන ශල්යකර්මයක්. ලැපරස්කොපි හෝ රොබෝටික් උපකරණ භාවිතා කරල කරන්නේ (නම ගහලා යූටියුබ් වීඩියෝවකින් බලන්න පුළුවන්)
🌸 ගර්භාෂය ඉවත් කිරීමේ ශල්යකර්ම වර්ග සවිස්තරාත්මකව දැනගන්න අවශ්ය නම් මේ ටිකත් බලන්න. බලන්න.
🩺 Hysterectomy (හිස්ටරෙක්ටමි) ශල්යකර්ම වර්ග
Hysterectomy කරද්දි රෝග තත්ත්වය, වයස, සහ වෛද්ය උපදෙස් අනුව වෙනස් වන විවිධ ආකාර තියෙනවා.
💖 1️⃣ Total Hysterectomy (පූර්ණ ගර්භාෂ විච්ඡේදනය)
ගර්භාෂය සහ ගැබ් ගෙල (Cervix) දෙකම ඉවත් කරනව. බොහෝවිට කරන වර්ගය මේක.
💕 2️⃣ Partial / Subtotal Hysterectomy (අර්ධ ගර්භාෂ විච්ඡේදනය)
මෙහිදී ඉවත් කරන්නේ ගර්භාසය පමණක්, ගැබ් ගෙල (Cervix) තියාගෙන ඉවත් කරන එක.
🌸 3️⃣ Total Hysterectomy with Bilateral Salpingo-Oophorectomy
මේකෙදි ඉවත් කරන්නේ —
ගර්භාෂයයි (uterus) + උපත් මාර්ගයයි (fallopian tubes) + ඩිම්බකෝෂ දෙකයි (ovaries) 🩺 මේක සාමාන්යයෙන් කරනව පිළිකා තත්ත්ව, ඩිම්බකෝෂ රෝග, හෝ අධික වේදනාව සහ රුධිර ගැලීම වැනි තත්ත්ව වලදී.
🌷 4️⃣ Radical Hysterectomy (රැඩිකල් හිස්ටරෙක්ටමි)
බොහෝවිට පිළිකා රෝගයට කරන විශේෂ ශල්යකර්මයක්
ගර්භාෂය, ගැබ් ගෙල, ඒ අසල පටක සහ සමහරවිට යෝනියේ කොටසක් දක්වාම ඉවත් කරන්න වෙන්න පුළුවන්.රෝගයේ තත්ත්වය අනුව.
කළ යුත්තේ මොකක්ද කියලා තීන්දු තීරණ ගන්නේ කවුද? 🩺
මෙම තීරණය ඔයාගේ ප්රධාන වෛද්යවරයා (Gynecologist / Surgeon) විසින් තමයි ගන්නෙ. ඒත් කාන්තාවගේ අදහසත් එක්ක එකට සාකච්ඡා කරලා 💕
🩷 (උදා: පිළිකාවක්ද?, fibroid එකක්ද?, endometriosisද?)
🩷 වයස සහ සෞඛ්ය තත්ත්වය
🩷 දරුවන් ඇතිද නැද්ද
🩷 ඩිම්බකෝෂ සෞඛ්යය
🩷 හෝමෝන මට්ටම
🩷 පවුල් පසුබැසීම (උදා: පිළිකා ඉතිහාසයක් තිබෙනවාද?)
මේ සියල්ල සාකච්ඡා කරලා ගැළපෙනම ක්රමය තීරණය කරන්නෙ වෛද්යවරයයි.
🌼 ඩිම්බකෝෂත් (Ovaries) ඉවත් කළා නම් — හෝමෝන ප්රතිස්ථාපන ප්රතිකාර (HRT) ඕන වෙනවා නේද?
ඩිම්බකෝෂ දෙකම ඉවත් කරෝතින්,
සිරුරට අවශ්ය වෙන ස්ත්රී හෝමෝන — ඊස්ට්රජන් (Estrogen) සහ ප්රොජෙස්ටෙරෝන් (Progesterone) — නිෂ්පාදනය නවතිනවනෙ.
එහෙම උනහම,
හදිසියේ අර්ථවහරණ (Menopause) ලක්ෂණ එන්න පුළුවන්.
ඇඟ රත් වෙලා රතු වෙන බවක් තේරෙන්න පුළුවන් (Hot flushes)
ඉක්මනින් වයසට යනවා වගේ දැනෙන්නත් පුළුවන්.
හිසරදය, මනෝ විකාර, උදාසීන බව දැනෙන්න පුළුවන්.
සමේ වියළි බව,
ලිංගික හැඟීම් අඩුවීම,
නින්ද අපහසුතාව,
වගේ දේවල් වෙන්නත් පුළුවන්,
ඒ නිසා, එහෙම කරපු අයට (ඩිම්බ කෝෂත් ඉවත්කරපු අයට)
වෛද්යවරයා ඔබට හෝමෝන ප්රතිස්ථාපන ප්රතිකාර (Hormone Replacement Therapy - HRT) යෝජනා කරනව. 💕
🌸 HRT කියන්නෙ මොකක්ද?
HRT කියන්නෙ ශරීරය තවත් හෝමෝන නිෂ්පාදනය නොකරන වෙලාවට, ඊස්ට්රජන් හා ප්රොජෙස්ටෙරෝන් වගේ හෝමෝන බහුවිධ ආකාරයෙන්
(පෙති / පැච් / ක්රීම් / ජෙල්) ලබා දෙන ප්රතිකාරයක්.
HRT ගන්නකොට දැනගන්න ඕන දේවල්.
✅ වෛද්ය උපදෙස් මත පමණක් ආරම්භ කරන්න.
✅ නියම කරන නියමිත පරීක්ෂණ කරන්න.
✅ දීර්ඝ කාලීනව ගන්න කොට වෛද්ය උපදෙස් අනුව අලුත් කරනවාද නැද්ද කියලා බලන්න.
✅ ආහාර රටාව, ව්යායාම, මානසික නිරෝගි බව වගේ දේවල් මේ ප්රතිස්ථාපන ප්රතිකාර එක්ක බැඳිලා තියෙනවා.ඒ නිවැරදි ප්රතිඵල ගන්න නම් ඒව ගැනත් අවධානය යොමු කරන්න ඕනේ.
(කෘතිම හෝමෝන වලින් විතරක් සියල්ල කරන්න බැරි බව).
🩺 ශල්යකර්මයෙන් පස්සේ කළ යුතු දේවල්
ශල්යකර්මයෙන් පසුව සම්පූර්ණ සුවය ලබන්න නම්, පොඩ්ඩක් පරිස්සම් වෙලා වෛද්ය උපදෙස් පිළිපැදීම අත්යවශ්යයි ❤️
✅ කළ යුතු දේවල්:
සති 6ක් පමණ බර වැඩ වලින් වළකින්න.
දිනපතා විනාඩි කිහිපයක් මද පරිදි ඇවිදින්න 🚶♀️
වෛද්යවරයා දුන් බෙහෙත් නියමිත වේලාවට ගන්න 💊
වේදනාවක් ඇත්නම් විවේක ගන්න, හා බෙහෙත් මගින් කළමනාකරණය කරන්න.
නියමිත වෛද්ය පරීක්ෂණවලට අනිවාර්යයෙන්ම යන්න.
යකඩ සහ කැල්සියම් බහුල ආහාර අරගන්න 🍎🥛
වතුර වැඩිපුර බොන්න — දවසට වීදුරු 8 කට වැඩියෙන් 💧
❌ වැලකිය යුතු දේවල්:
බර වැඩ, බර ඉස්සීම වැනි දේවල් සති 6 ක් කරන්න එපා.
ලිංගික සම්බන්ධතා වෛද්ය උපදෙස් අනුව පසුව පමණක් කරන්න 💑
නාන තටාක, නාන කුටි වැනි බැහැලා නාන පොදු ස්ථාන වල නාන්න සති හයක් යනකන් නොයා ඉන්න එක හොඳයි.
සම්පූර්ණ සුවය ලැබුණු පසු වාහන පදවන්න පුළුවන්, එතෙක් එපා.
🥗 ආහාර හා ජීවිත රටාව
ශරීරය ආපසු ශක්තිමත් කරගන්න නම් 👇
🍅 අලුත් එළවළු, පලතුරු වැඩිපුර කන්න.
🍊 විටමින්, යකඩ, කැල්සියම්, ප්රෝටීන් අරගන්න.
🍚 බර, තෙල් සහිත ආහාර අඩු කරන්න.
💧 වතුර වැඩිපුර බොන්න.
වතුරට දෙහි/ලෙමන්/පලතුරු කැබැල්ලක් දාල බොනවා නම් තවත් හොඳයි.
🧘♀️ මානසික සෞඛ්යය රැකගන්න හැටි
ගර්භාශය ඉවත් කරාට පස්සේ ගොඩක් අයට මානසික පීඩාවක්, ශාරීරික වෙනස්කම්, හෝ කම්මැලිකමක් දැනෙන්න පුළුවන් 😔
ඒත් ඒක සාමාන්ය දෙයක් ❤️
පවුලේ අයගෙන්, සහකරුගෙන්, මිතුරන්ගෙන් ආදර සහාය ගන්න 🫶
ආගමික හෝ ආධ්යාත්මික ක්රියා මඟින් හිත සන්සුන් කරගන්න.
අවශ්ය නම් මනෝ වෛද්ය උපදෙස් හෝ උපදේශන සේවා ගන්න.
යෝගා, භාවනා, හුස්ම ගැනීමේ ව්යායාම,මිහිරි සංගීතය, චිත්රපටි බැලීම, ඇරෝමා තෙරපි, එළිමහනේ ඇවිදිම යථා තත්ත්වයට පත් වෙනකම් මානසික සහනයට හොඳයි 🌿
💞 ලිංගික සම්බන්ධතා ගැන
ගර්භාශය ඉවත් කළාට පස්සේ ලිංගික හැඟීම් අඩුවෙන 😌
ශරීරය සුව වීමේ තත්ත්වය අනුව පසුව පමණක් ඒ ක්රියා ආරම්භ කරන්න.
සති 6 කට පසුව හෝ වෛද්ය උපදෙස් අනුව පමණයි 🕓
සහකරුවාගේ අවබෝධය, ආදරය, සහ අනුකම්පාව මේ වෙලාවෙදි ගොඩක් වැදගත් 💗
හැගීම් අඩු , පීඩන කාරී ගති තාවකාලිකව දැනුනත් හිතන්න එපා. පසුව සුව වුනාම ලස්සන සතුටු ජීවිතයක් ගත කරන්න පුළුවන් 💃😉
🚨 අනතුරු ලක්ෂණ
ඔපරේෂන් එකෙන් පස්සේ ගෙදර ගිය පසු පහත ලක්ෂණ පෙනුනොත්
වහාම වෛද්ය උපදෙස් ගන්න
⚠️ යෝනි මාර්ගයෙන් අධික ලේ ගැලීම.
⚠️ සාමාන්ය නොවන ශ්රාව හෝ නරක ගඳක්.
⚠️ උණ, හීතල, හෝ අසාමාන්ය වේදනාව.
⚠️ උදරය පාවෙන, පිපිරෙන හැඟීම.
⚠️ ලිංගික ක්රියාවෙන් පසුව ලේ යනවා හෝ වේදනාව වැඩි වීම.
🌷 අවසානයට...
Hysterectomy සැත්කමක් කළාට, නිවැරදි පරිස්සම, සෞඛ්ය සත්කාර සහ ආදරණීය පරිසරයක් එක්ක ඉක්මනින් සනීප වෙන්න පුළුවන් වගේම,
නිරෝගී, ශක්තිමත් ඉතා සාමාන්ය ජීවිතයක් ගත කරන්නත් සැත්කම කිසිසේත්ම බාධාවක් වෙන්නේ නැහැ. 💪💖
ශ්යාමලී පතිරගේ
(Ape miss)
Global Health Care Academy
09/11/2025
