27/01/2024
"အဖြစ်များသော ကလေးဦးနှောက်အာရုံကြောရောဂါများ"
လွန်ခဲ့တဲ့ ၂ နှစ်ကျော်က ကျွန်တော် ရေးခဲ့တဲ့ “ကလေးဦးနှောက်သိကောင်းစရာ” ဆေးပညာပေးဆောင်းပါးတွေကို “အဖြစ်များသောကလေးဦးနှောက်အာရုံကြောရောဂါများ”နှင့် “ထူးခြားရှားပါးကလေးဦးနှောက်အာရုံကြောရောဂါများ” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ် ၂ ခု အောက်မှာ ပြန်လည်ပြင်ဆင် ဖြည့်စွက်ရေးသားမှာဖြစ်ပါတယ်။
အဖြစ်များသောကလေးဦးနှောက်အာရုံကြောရောဂါများ (၁)
ဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ရောဂါနှင့် ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါ (Meningitis and Encephalitis)
ဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ရောဂါဆိုသည်မှာ ဦးနှောက်ကိုဖုံးအုပ်ထားသောအမြှေးပါးတွင် ရောဂါပိုးဝင်ရောက်၍ရောင်ရမ်းခြင်းဖြစ်ပြီး ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါဆိုသည်မှာ ဦးနှောက်အတွင်းသား ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ လူတိုင်းတွင်ဖြစ်နိုင်သော်လည်း အသက်ငယ်သော ကလေးများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ အချိန်မီကုသမှုမခံယူပါက အသက်ဆုံးရှုုံးနိုင်သလို နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများလည်းခံစားရနိုင်ပါသည်။ မြန်မာကလေးငယ်များကို ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်း၊ အသိဥာဏ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မသန်စွမ်းဖြစ်စေသော အဓိက ရောဂါအုပ်စုကြီးလည်း ဖြစ်သလို ပုံမှန်ထိုးပေးနေသော ကာကွယ်ဆေးများဖြင့် ထိထိရောက်ရောက် ကာကွယ်နိုင်သည့် ရောဂါလည်း ဖြစ်သည်။
👉 ရောဂါလက္ခဏာများ
အဓိကလက္ခဏာများမှာ ဖျား၍တက်ခြင်း၊ သတိလစ်ခြင်း၊ မှိန်းခြင်း၊ ခြေလက်များအကြောဆွဲခြင်းစသည်တို့ဖြစ်ပါသည်။ အခြားလက္ခဏာများဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ ဇက်ခိုင်ခြင်း၊ အနီကွက်များပေါ်လာခြင်း၊ ငယ်ထိပ်ဖောင်းခြင်းစသည်တို့လည်း တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။
ကလေးကြီးများတွင် ဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော လက္ခဏာများမှာ သိသာထင်ရှားသော်လည်း မွေးကင်းစနှင့် တစ်နှစ်အောက်ကလေးများတွင်မူ ဖြစ်ခါစတွင် သာမန်လက္ခဏာများဖြစ်သည့် နို့စို့သိသိသာသာလျော့ခြင်း၊ အရမ်းအန်ခြင်း၊ ကိုယ်ပူခြင်း (သို့) သာမန်ကိုယ်ပူချိန်ထက် လျော့ကျသွားခြင်း စသည်တို့သာတွေ့ရသဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ ဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်မှန်း မသိ ဖြစ်တတ်ပါသည်။
Encephalitis ဟုခေါ်သော ဦးနှောက်အတွင်းသားပါရောင်သည့် ရောဂါတွင်မူ ဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ရောဂါထက် ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး ရောင်သောဦးနှောက် အစိတ်အပိုင်းပေါ်မူတည်၍ ကြာရှည်စွာတက်ခြင်း၊ အကြောဆွဲခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်တတ်ပါသည်။ ပို၍မြန်ဆန်စွာ သတိလစ်တတ်ပါသည်။
👉 ဖြစ်ပေါ်ရသောအကြောင်းရင်းများ
(၁) ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် အစရှိသောပိုးမွှားများ၊ တီဘီပိုး၊ မှိုပိုး စသည်တို့ ခန္ဓာကိုယ် တစ်နေရာရာမှ ဦးနှောက်ဆီသို့ သွေးမှတစ်ဆင့် ပျံ့နှံ့ သွားနိုင်ပါသည်။
(၂) ကိုယ်ခံအားစနစ် ပုံမှန်မဟုတ်မှုကြောင့်လည်း ဦးနှောက်ရောင်နိုင်ပါသည်။ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ကိုယ်ခံအားကျလျှင် ရောဂါပိုးမျိုးစုံဝင်လာနိုင်သလို ကိုယ်ခံအားပုံမမှန် အလွန်အကျွံ တုံ့ပြန်မှု ကြောင့်လည်း Autoimmune encephalitis ဟုခေါ်သော ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
✅ ဘက်တီးရီးယားကြောင့်ဖြစ်သောဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ခြင်း ( Bacterial meningitis) -
ဘက်တီးရီးယားကြောင့်ဖြစ်သောဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ရောဂါသည် အချိန်မီမကုသပါကအသက်အန္တရာယ် ကြုံတွေ့နိုင်သည်။ နားပြည်ယိုခြင်း၊ ထိပ်ကပ်နာစသည့်ရောဂါများကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
✅ တီဘီပိုးကြောင့်ဖြစ်သောဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ခြင်း (TB Meningitis) -
မြန်မာနိုင်ငံမှာ အတွေ့ရများပါသည်။ အထူးသဖြင့် တီဘီကာကွယ်ဆေး (ဘီစီဂျီ) ထိုးမထားသောကလေးများ၊ မိသားစု/နီးနီးကပ်ကပ်နေသည့် လူကြီးတစ်ယောက်ယောက်မှာ တီဘီရောဂါရှိသော ကလေးများတွင် ပို၍ဖြစ်တတ်ပါသည်။
✅ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်သောဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ခြင်း (Viral meningitis) -
ဘက်တီးရီးယားကြောင့်ဖြစ်သောဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ရောဂါကဲ့သို့ရောဂါလက္ခဏာ ပြင်းထန်မှု မရှိပါ။
👉 ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဦးနှောက်ရောင်ခြင်း (Viral encephalitis) -
ဤဦးနှောက်ရောင်ခြင်းမှာအဆိုးရွားဆုံးရောဂါဖြစ်ပြီးသတိလစ်ခြင်း၊ တက်ခြင်း၊ ခြေလက်များအကြောဆွဲခြင်းစသည်တို့ အဖြစ်များပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဂျပန်ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါမှာ အဖြစ်များပြီး ကာကွယ်ဆေးဖြင့်ကာကွယ်နိုင်သော ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။
✅ ကိုယ်ခံအားစနစ်ကြောင့် ဦးနှောက်ရောင်ခြင်း (Autoimmune encephalitis) -
အတွေ့များသောလက္ခဏာများမှာတက်ခြင်း၊ ခြေလက်ပါးစပ် စသည်တို့အကြောဆွဲခြင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း၊ အမူအကျင့်ပြောင်းလဲခြင်း၊ ပုံမှန်မအိပ်ခြင်းစသည်တို့ဖြစ်ပြီးပိုးမွှားကြောင့်ဖြစ်သောရောဂါများထက် ရောဂါလက္ခဏာပိုမိုကြာရှည်စွာတွေ့ရှိရတတ်ပါသည်။ ရောဂါအစပိုင်းတွင် ဤရောဂါမှန်းသိသာရန် ခက်တတ်သော်လည်း စတီးရွိုက်ဆေးများ၊ immunoglobulin ဆေးများ၊ သွေးလဲလှယ်ကုထုံးများဖြင့် ထိရောက်စွာကုသနိုင်ပါသည်။
👉 ရောဂါရှာဖွေခြင်း
အထက်ပါရောဂါလက္ခဏာများရှိပါကဆရာဝန်နှင့် ချက်ချင်းပြသ၍ကုသမှုခံယူသင့်သည်။ လိုအပ်သောစမ်းသပ်မှုများဥပမာ – သွေးစစ်ခြင်း၊ ဦးခေါင်းဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်းစသည်တို့ကိုကလေး၏ရောဂါလက္ခဏာပေါ်မူတည်ပြီး ပြုလုပ်ရပါသည်။ ရောဂါသေချာရန်နှင့် ဖြစ်ပွားစေသောပိုး (သို့မဟုတ်) အခြားအကြောင်းရင်းကိုသိရှိနိုင်ရန်အတွက် ခါးဆစ်ကြားမှအရည်ကိုယူ၍ဓါတ်ခွဲစမ်းသပ်ရပါသည်။ ခါးဆီဖေါက်သည်ဟု လူသိများသော (အမှန်မှာ ခါးရိုးအဆီ ဖေါက်ခြင်းမဟုတ်) အဆိုပါ စမ်းသပ်မှုသည် ဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ခြင်းနှင့် ဦးနှောက်ရောင်ခြင်း တို့ကို သေချာအောင် ပြုလုပ်ပေးသည့် တစ်ခုတည်းသော စမ်းသပ်မှု ဖြစ်ပါသည်။
👉 ကုသခြင်း
အဓိကအားဖြင့်ကုသခြင်း သုံးမျိုးရှိပါသည်။
(၁) ဖြစ်ပွားစေသောပိုး (သို့မဟုတ်) အကြောင်းရင်းပေါ်မူတည်၍ကုသခြင်း – ဥပမာ – ပိုးသတ်ဆေး၊ တီဘီဆေး၊ စတီးရွိုက် အစရှိသောဆေးများပေးရပါသည်။ ဦးနှောက်အတွင်းပိုင်းထိရောက်နေသော ပိုးများ အမြစ်ပြတ်ရန် သတ်မှတ်ရက်ပြည့်သည်အထိ ဆေးကုသမှုခံရပါမည် - ဥပမာ - ဘက်တီးရီးယားများအတွက် ၁၀ ရက်မှ ၂ ပတ်ခန့်၊ တီဘီအတွက် တစ်နှစ် ခန့် လိုအပ်ပါသည်။ ကောင်းပြီထင်ပြီး သတ်မှတ်ရက်မပြည့်ခင်ဆေးရပ်မိလျှင် ရောဂါလက္ခဏာများပြန်ပေါ်လာခြင်း၊ ရောဂါနောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများဖြစ်ပေါ်လာခြင်းတို့ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
ဗိုင်းရပ်(စ)ပိုးအများစုအတွက်ပိုးသတ်ဆေးပေးရန်မလိုသော်လည်း ရေယုန်ပိုး (Herpes simplex) နှင့် ရေကျောက်ပိုး (varicella zoster) များအတွက် Acyclovir ဟုခေါ်သော ဗိုင်းရပ်စ်သတ်ဆေးကို သွေးကြောမှတဆင့် ဆေးသွင်းကုသရပါသည်။
(၂) အခြားလက္ခဏာများပေါ်မူတည်၍ကုသခြင်း – ဥပမာ- အတက်ကျဆေး၊ အတောင့်လျော့ဆေးစသည်များ
(၃) သတိလစ်နေသောကလေးများအတွက် မိဘ သို့မဟုတ် သူနာပြုများ၏အနီးကပ်ပြုစုမှုသည်လည်းအရေးကြီးပါသည်။ဥပမာ - တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေး၊ အစားအသောက်၊ လေ့ကျင့်ခန်းများစသည်ဖြင့်။
👉 နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများ
အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြင်း၊
မသန်စွမ်းဖြစ်ခြင်း၊
ဉာဏ်ရည်ထိခိုက်ခြင်း၊
အမြင်အာရုံ၊ အကြားအာရုံထိခိုက်ခြင်း၊
အတက်ရောဂါ၊
ဦးနှောက်အတွင်းအရည်လမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့ပြီးရေအိတ်တည်ခြင်း၊ ဦးနှောက်ပြည်တည်ခြင်း စသည်တို့ ဆက်လက်ဖြစ်ပွါးနိုင်ပါသည်။
👉 ရောဂါကာကွယ်ခြင်း
ရောဂါကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းသည် ရောဂါဖြစ်ပြီးမှ ကုသခြင်းထက်ပိုမိုကောင်းမွန်ပါသည်။ ၄ မျိုး/ ၅မျိုးစပ်ကာကွယ်ဆေးများ၊ အဆုတ်ရောင်ကာကွယ်ဆေး၊ ဘီစီဂျီ၊ ဂျပန်ဦးနှောက်ရောင်၊ ဝက်သက် စသည်တို့အပါအဝင် ကလေးငယ်များကိုပုံမှန်ထိုးပေးနေသောကာကွယ်ဆေးများတွင် အထက်ပါရောဂါပိုးအချို့ကိုကာကွယ်သော ဆေးများပါ၀င်သောကြောင့် ပုံမှန်ကာကွယ်ဆေးများ မဖြစ်မနေထိုးရန် လိုအပ်ပါသည်။ ကာကွယ်ဆေးများသည်သာ ဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်ခြင်းနှင့် ဦးနှောက်ရောင်ခြင်းရောဂါများဖြစ်ပွားမှုကို သိသာစွာလျှော့ချနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။
ရေးသားသူ - ပါမောက္ခ ဦးကျော်လင်း
ကလေးဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောအထူးကု
