09/10/2025
တၢင်းပဵၼ်ဢႄႇလ်ၸႆးမႃးၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းလူင် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇႁႅင်းတွင်းမၢႆ (Dementia) ယဝ်ႉ။ လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉႁႅင်းတွင်းမၢႆဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ႁႅင်းဢွၵ်းဢေႃ ယွမ်းမႃးလွႆးလွႆးသေ ပဵၼ်လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ႁႅင်းပွင်ပဵၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈလႄႈ ႁႅင်းဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ၊ ႁႅင်းတွင်းမၢႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၾၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႆႉတႄႇပေႃႇပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈ ဢႃႇယူႉ(႖႕)ၶူပ်ႇၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၶဝ်သေ ၸၢင်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃးလွႆးလွႆးယဝ်ႉ။
ၽူႈလူင်ႉပၢႆးသၢႆႊၶဝ်တေႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ တၢင်းပဵၼ်ဢႄႇလ်ၸႆးမႃးၼႆႉ ယွၼ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ ပိူင်ယူႇသဝ်းၵိၼ်ယႅမ်ႉလႄႈ သၢႆငၢႆႁိမ်းႁွမ်းသေလႄႈ ယိုင်ႈႁိုင်ယိုင်ႈမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇဢွၵ်းဢေႃယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈဢႃႇယူႇၵႄႇၶၢဝ်ႉမႃးၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းလူင် ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဢႄႇလ်ၸႆးမႃးသေယဝ်ႉ ယွၼ်ႉၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း မီးၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဢႄႇလ်ၸႆးမႃး၊ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တူဝ်ၶိင်း၊ လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ၊ ၵိၼ်လဝ်ႉလူၼ်ႉလိူဝ်၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼွၼ်းဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈ၊ မီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတင်းထၢတ်ႈႁႄႈဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း(မိူၼ်ၼင်ႇ- Aluminium, Arsenic, Lead and Mercury)၊ ယႃႈၶႃႈမူင်ႈမႅင်း၊ ယႃႈၶႃႈယိူဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉသၢႆငၢႆပၢႆးယူႇလီမၢင်ၸိူဝ်ႉ(မိူၼ်ၼင်ႇ- တၢင်းပဵၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသဵၼ်ႈလိူတ်ႈမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်၊ တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ်၊ တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈသုင်၊ ၶႆမၼ်းၼႂ်းလိူတ်ႈမီးၼမ်၊ ပီးပူၼ်ႉ)၊ မီးလွင်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉတီႈၵွၵ်းႁူဝ်၊ လွင်ႈၶီငဝ်ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၵေႃႉသေႈ ၸိူဝ်းၼႆႉသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းပဵၼ်ဢႄႇလ်ၸႆးမႃးၼႆႉ မိူဝ်ႈတၢင်းပဵၼ်တိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်း တေပဵၼ်လွင်ႈႁႅင်းတွင်းမၢႆၸုတ်ႈယွမ်းမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တႄႇပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ယဝ်ႉၼႆ တေမီးၾၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ပဵၼ် လိုမ်းၵႂၢမ်းဢၼ်ယၢမ်ႈလၢတ်ႈမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်၊ လိုမ်းပိူင်ပဵၼ် ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်၊ ဝႆႉၶူဝ်းၶွင်ၽိတ်းတီႈ၊ လိုမ်းၸိုဝ်ႈပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ ၶူဝ်းၶွင်၊ မီးတၢင်းယၢပ်ႇတႃႇဝူၼ်ႉၶႆႈၸႂ်လႄႈ တႅပ်းတတ်းသေလွင်ႈလွင်ႈ၊ ၸႂ်သုၵ်ႉသၵ်ႉ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
……
အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါဟာ အသိမှတ်ဉာဏ် ထိခိုက်ချို့ယွင်းခြင်း (Dementia)ရဲ့ အဓိကအဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်းပါ အသိမှတ်ဉာဏ် ထိခိုက်ချို့ယွင်းခြင်းဆိုတာ ဦးနှောက်ရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည် တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာပြီး မှတ်ဉာဏ်စွမ်းအား၊ စဥ်းစားတွေးခေါ်နိုင်စွမ်းအားနဲ့ အပြုအမူဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်တွေကို ထိခိုက်ခြင်း စတဲ့ ရောဂါလက္ခဏာတွေဖြစ်ပါတယ်။ ရောဂါလက္ခဏာတွေဟာ အသက် (၆၅) နှစ်အထက် လူကြီးများတွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး တဖြည်းဖြည်းချင်း ပိုမိုဆိုးရွားလာတတ်ပါတယ်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါဟာ မျိုးရိုးဗီဇ၊ နေထိုင်စားသောက်မှုပုံစံနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေတွေကြောင့် အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ ဦးနှောက်ကို ထိခိုက်စေတယ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာခြင်းဟာ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေကို အများဆုံး မြင့်တက်စေသော အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး မိသားစုမျိုးရိုးမှာ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှိခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု မရှိခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အရက်အလွန်အကျွံသောက်ခြင်း၊
အိပ်ချိန်မလုံလောက်ခြင်း၊ အပြင်းစားသတ္တုဓာတ် (ဥပမာ – Aluminium, Arsenic, Lead and Mercury)၊ ပိုးသတ်ဆေး၊ ပေါင်းသတ်ဆေးတွေနဲ့ ထိတွေ့မှုရှိခြင်းစတာတွေအပြင်
တချို့ကျန်းမာရေးအခြေအနေတွေ (ဥပမာ - နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါ၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးတိုးရောဂါ၊ သွေးတွင်းအဆီများခြင်း၊ အဝလွန်ရောဂါ၊ ဒေါင်းဆင်ဒရုန်း)၊ ဦးခေါင်းထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း၊ အထီးကျန်ဆန်ခြင်း စတဲ့အကြောင်းအရင်းတွေကြောင့်လည်း ရောဂါဖြစ်နိုင်ချေကို မြင့်တက်စေနိုင်ပါတယ်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရဲ့ အစောပိုင်းအဆင့်တွေမှာ အဓိကလက္ခဏာမှကတော့ မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းလာခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
ရောဂါ စတင်ခံစားနေရပြီဆိုရင်မကြာသေးခင်က ပြောဆိုခဲ့တဲ့ စကားတွေ၊ အဖြစ်အပျက်တွေကို မေ့လျော့တာ၊ အရာဝတ္ထုပစ္စည်းတွေကို အထားမှားတာ၊ နေရာဒေသနဲ့ အရာဝတ္ထုတွေရဲ့ နာမည်တွေကို မေ့တာ၊ စဉ်းစားဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းတွေအားနည်းလာပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်ခြဖို့ ခက်ခဲတာ၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးတာ စတဲ့ မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းတဲ့ လက္ခဏာတွေ ပြတတ်ပါတယ်။
#ကျန်းမာရေးဗဟုသုတ
#ပိုၼ်ႉႁူႉၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ
