27/01/2026
Nipah virus ဆိုတာ တိရစ္ဆာန်မှတစ်ဆင့် လူသို့ ကူးစက်နိုင်သော ဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။
နီပါးဗိုင်းရပ်စ်များသည် တိရစ္ဆာန်များ (ဥပမာ - လင်းနို့ သို့မဟုတ် ဝက်) ထံမှသော်လည်းကောင်း၊ မသန့်ရှင်းသော အစားအစာများမှသော်လည်းကောင်း လူသို့ ကူးစက်နိုင်ပြီး လူအချင်းချင်း တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုမှတစ်ဆင့်လည်း ကူးစက်ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။
လူသားများတွင် နီပါးဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရပါက ရောဂါလက္ခဏာ လုံးဝမပြသောအဆင့်မှ ပြင်းထန်သော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ ဖြစ်ပွါးခြင်းနှင့် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါဖြစ်သည်အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
နီပါးဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ရောဂါသည် ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်ခြင်း မရှိသေးသည့်အပြင်ကာကွယ်ဆေးများလည်း မပေါ်ပေါက်သေးပါ။
ရောဂါလက္ခဏာများ သက်သာအောင်သာပြုလုပ်ပေးနိုင်သည်။
ရောဂါသမိုင်းကြောင်း
နီပါးဗိုင်းရပ်စ်ကို (၁၉၉၉) ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံ ဝက်မွေးမြူရေးသမားများတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ရောဂါဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ မလေးရှားနိုင်ငံတွင် (၁၉၉၉) ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှစ၍ ယခုအချိန်ထိ ရောဂါအသစ် ထပ်မံဖြစ်ပွါးကြောင်း တွေ့ရှိချက်မရှိသေးပါ။
(၂၀၀၁) ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၌ ဗိုင်းရပ်စ်ကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုစဥ်ကတည်းက အဆိုပါနိုင်ငံများတွင် နှစ်စဥ်နီးပါး ရောဂါဖြစ်ပွါးမှုများ ရှိခဲ့သည်။
ထို့အပြင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းဒေသများတွင်လည်း ရံဖန်ရံခါ ရောဂါဖြစ်ပွါးမှုများရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို သယ်ဆောင်ထားသည့် လင်းနို့မျိုးစိတ်အမျိုးမျိုးသည် ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဂါနာ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ မဒါဂတ်စတာ၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံအပါအဝင် နိုင်ငံအများအပြားတွင် တွေ့ရှိရသောကြောင့် ထိုဒေသများတွင်လည်း ကူးစက်ခံရနိုင်ခြေ ရှိနေသည်။
ရောဂါကူးစက်ပုံ
ရောဂါပိုးရှိသော လင်းနို့ သို့မဟုတ် ဝက်များအပါအဝင် ရောဂါရှိသော တိရစ္ဆာန်များနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မိခြင်း သို့မဟုတ် ၄င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ ထွက်သော အရည်များ (တံတွေး၊ သွေး) နှင့် အညစ်အကြေးများ (ဆီး၊ မစင်) တို့နှင့် ထိတွေ့မိခြင်းမှကူးစက်နိုင်သည်။
အစားအစာများမှတစ်ဆင့် ကူးစက်ခြင်း
ရောဂါပိုးရှိသော တိရစ္ဆာန်များ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထွက်အရည်များဖြင့် ပေကျံနေသော အစားအစာများ (ဥပမာလင်းနို့များ၏ ဆီး သို့မဟုတ် တံတွေးဖြင့် ထိတွေ့ထားသော သစ်သီးများကို စားမိခြင်း၊ သစ်သီးဖျော်ရည်များ (ဥပမာ - ထန်းရည်၊ ဓနိရည်) များကို သောက်သုံးမိခြင်း၊ ရောဂါပိုးရှိသော တိရစ္ဆာန်များ၏ အသားကို ကောင်းမွန်စွာ ချက်ပြုတ်ခြင်းမရှိဘဲ စားသုံးမိခြင်း
လူအချင်းချင်း ကူးစက်ခြင်း
ရောဂါပိုးရှိသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်မှထွက်သော အရည်များနှင့် အညစ်အကြေးများကို နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မိခြင်းမှလူအချင်းချင်း ကူးစက်နိုင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရပြီး ရောဂါလက္ခဏာများ စတင်ဖြစ်ပေါ်သည့် အချိန်ကာလ သည် (၄)ရက် မှ (၁၄)ရက်အတွင်း ရှိနိုင်ပါသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ရက်ပေါင်း (၄၅) ရက်အထိ ကြာမြင့်နိုင်ကြောင်းလဲ တွေ့ရှိထားသည်။ သာမန် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများမှ ပြင်းထန်သော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါအထိ ဖြစ်ပွါးနိုင်သည်။
ကနဦးရောဂါလက္ခဏာများအနေဖြင့် ဖျားခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ကြွက်သားနာကျင်ခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း၊ လည်ပင်းနာခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ရောဂါပြင်းထန်လာပါက ခေါင်းမူးခြင်း၊ မှိန်းခြင်း နှင့် အခြားသော အာရုံကြောဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်သည်။
အချို့သောသူများတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော အဆုတ်ရောင်ရောဂါ နှင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဝေဒနာများကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။
အလွန်ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် ဦးနှောက်ရောင်ခြင်းနှင့် အတက်လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး (၂၄)နာရီ မှ (၄၈)နာရီအတွင်း သတိလစ်မေ့မျော့ခြင်းအဆင့် သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်။
ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာသူအများစုသည် အပြည့်အဝ ပြန်လည်ကျန်းမာလာနိုင်သော်လည်း (၂၀) ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင် ဦးနှောက်အာရုံကြောဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ ကျန်ရှိနေတတ်သည်။
နီပါးဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ခံရသူများတွင် သေဆုံးနိုင်ခြေနှုန်းသည် (၄၀)ရာခိုင်နှုန်း မှ (၇၅)ရာခိုင်နှုန်းအတွင်း ရှိနိုင်ကြောင်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ ခန့်မှန်းထားကြသည်။
အထက်ပါရောဂါလက္ခဏာများ ခံစားရပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်၍ ရောဂါရှာဖွေကုသမှု ခံယူရန်လိုအပ်သည်။
ကာကွယ်ရန် နည်းလမ်းများ
၁။ လင်းနို့မှတစ်ဆင့် လူသို့ ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် နည်းလမ်းများ
ရောဂါကူးစက်မှုကို တားဆီးရန်အတွက် ထန်းရည်၊ ဓနိရည်များနှင့် အခြားလတ်ဆတ်သော အစားအစာများအနီးသို့ လင်းနို့များ မကပ်နိုင်စေရန် (ဥပမာ - ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော အကာအကွယ်များကို အသုံးပြုခြင်း) လုပ်ဆောင်ရမည်။
လတ်လတ်ဆတ်ဆတ် ခံယူထားသော ထန်းရည်၊ ဓနိရည်များကို မသောက်သုံးမီ သေချာစွာ ကျိုချက်ရမည်။
သစ်သီးဝလံများကို စားသုံးခြင်းမပြုမီ သေချာစွာဆေးကြောခြင်း၊ အခွံခွာခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်၊ သစ်သီးများကို လင်းနို့ကိုက်ထားသည်ဟု သံသယရှိပါက လုံးဝမစားဘဲ စွန့်ပစ်ရမည်။
၂။ တိရစ္ဆာန်မှ လူသို့ ကူးစက်နိုင်ခြေ လျှော့ချခြင်း
ရောဂါပိုးရှိသော တိရစ္ဆာန်များနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်းကို ရှောင်ကြဥ်ခြင်း
ဖျားနာနေသော တိရစ္ဆာန်များ သို့မဟုတ် ၄င်းတို့၏အသားများ ကိုင်တွယ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ဖယ်ရှားရှင်းလင်းခြင်းလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း လက်အိတ်များ နှင့် တစ်ခါသုံး အေပရွန်များ (Aprons) စသည့် အကာအကွယ်ပစ္စည်းများကို စနစ်တကျ ဝတ်ဆင်ထားရမည်။
တိရစ္ဆာန်အသားများကို သေချာကျက်အောင်ချက်ပြုတ်ရမည်။
၃။ လူအချင်းချင်း ကူးစက်နိုင်ခြေ လျှော့ချခြင်း
နီပါးဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်ခံထားရသော လူနာများနှင့် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့ရာတွင် အကာအကွယ်ပစ္စည်းများ (ဥပမာအားဖြင့် လက်အိတ်၊ နှာခေါင်းစည်းများ နှင့် မျက်လုံးအကာများ စသည့်ပစ္စည်းများ) ကို အသုံးပြု၍သာ ထိတွေ့ကိုင်တွယ်ခြင်း
လက်ကို ဆပ်ပြာဖြင့် စနစ်တကျ ပုံမှန်ဆေးကြောရမည်။
၄။ ကိုယ်ခံအားကောင်းအောင်နေထိုင်ပါ။ အစားအသောက် သင့်တင့်မျှတစွာစားပြီး ကိုယ်လက် လက်ရှားမှု ပြုလုပ်ပါ။
သင်ကိုယ်တိုင်က သင့်အတွက်အကောင်းဆုံးဆရာဝန်ပါ။
တစ်ယောက်ချင်းစီတိုင်း စိတ်ရောကိုယ်ပါ ကျန်းမာကြပါစေ
ဒေါက်တာရဲရင့်
အာဟာရအထူးပြု
Reference - WHO
