02/03/2026
Air pollution
လေထုညစ်ညမ်းခြင်း
🧑⚕️လူတို့အသက်ရှင်ရေးအတွက် မရှိမဖြစ်အရာတစ်ခုကတော့ အောက်ဆီဂျင်ဓါတ် ပဲဖြစ်ပါတယ်။
👉အောက်ဆီဂျင်ဓါတ်ကိုရှုသွင်းလိုက်တဲ့လေတွေထဲကအဓိကရရှိပါတယ်။
အိမ်တွင်းမှာပဲဖြစ်စေ၊အိမ်ပြင်မှာပဲဖြစ်စေနေ့စဥ်ရှုသွင်းနေတဲ့လေထုထဲမှာ၊အောက်ဆီဂျင်ဓါတ် နည်းပါးလာတာ ဒါမှမဟုတ်ကျန်းမာရေးကိုထိခိုက်စေတဲ့ ဓါတ်ငွေ့တွေ၊ ဓါတုပစ္စည်းတွေ၊အမှုန်အမွှားတွေပါလာတာကို လေထု ညစ်ညမ်းလာတယ်လို့ခေါ်ပါတယ်။
အဲဒီလေထုညစ်ညမ်းစေတဲ့ ဓါတ်ငွေ့တွေနဲ့အမှုန်အမွှားတွေကသဘာဝအတိုင်းဖြစ်စေ၊လူတွေလုပ်ဆောင်မှုကြောင့်ဖြစ်စေ လေထုထဲရောက်ရှိလာခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
အဓိကအားဖြင့်တော့လူတွေကြောင့်ပဲဖြစ်တာများပါတယ်။
WHO မှတ်တမ်းစစ်ချက်များအရကမ္ဘာပေါ်ရှိလူဦးရေရဲ့ 99 ရာခိုင်နှုန်းဟာစံနှုန်းသတ်မှတ်ချက်ကျော်လွန်တဲ့ မသန့်စင်တဲ့လေထုကိုရှူသွင်းနေရပါတယ်။
💢လေထုသန့်စင်မှု ညွှန်ပြကိန်း (Air quality index, AQI) ဆိုတာကတော့ကမ္ဘာမြေရဲ့ ရာသီဥတုနဲ့ အပင်နှင့် သတ္တဝါတို့၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့်လိုက်လျောညီထွေရှိမှု၊ ဇီဝဂေဟစနစ်ပေါ်မှာမူတည်ပါတယ်။
💢AQI ပမာဏပေါ်မူတည်ပြီး
👉0-50 = အစိမ်းရောင်ဆင့်=အန္တရာယ်ကင်းသည်။
👉51_100= အဝါရောင်အဆင့်=နဂိုရောဂါအခံ ရှိသူများဂရုစိုက်ရမည်။
👉101_150=လိမ္မော်ရောင်အဆင့်=သက်ကြီးရွယ်အိုများ၊ ကလေးငယ်များ ဂရုစိုက်ရမည်။
👉151_200 =အနီရောင်အဆင့်=လူတိုင်းအတွက်မသန့်ရှင်းသောလေထုဖြစ်သည်။
👉>200 =ခရမ်းရောင် အဆင့်=လူတိုင်းအတွက်စိုးရိမ်ရသောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။
ဆိုပြီးသတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့ရက်တွေမှာ ရန်ကုန်ရဲ့ AQI ဟာ( 150) ကျော်နေတာကိုတွေ့ရပါတယ်။
🤔လေထုညစ်ညမ်းမှုကိုဖြစ်စေတဲ့အရာတွေကဘာတွေလဲ။
👉နိုင်ငံတကာစံနှုန်းသတ်မှတ်ချက်တွေနဲ့ လေထုညစ်ညမ်းမှုကိုလျော့ချရေးကတိပြုသတ်မှတ်ချက်တွေအရ လေထုညစ်ညမ်းမှုကိုဖြစ်စေတဲ့အရာတွေမှာ (PM 2.5)လို့ခေါ်တဲ့သေးငယ်လွန်းတဲ့အမှုန်အမွှားများ၊ အမိုးနီးယား (ammonia (NH3)) ၊ နိုက်ထရိုဂျင်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (nitrogen dioxide (NO2))၊ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်( sulphur dioxide (SO2)) ၊နဲ့ မီသိန်းအဖြစ်မပြောင်းလဲနိုင်သောအော်ဂဲနစ်ဒြပ်ပေါင်းများ ( non-methane volatile organic compounds (NMVOCs)) စတာတွေဖြစ်ပါတယ်။ အခြားပြင်ပလေထုညစ်ညမ်းမှုကိုဖြစ်စေတဲ့အရာတွေထဲမှာတော့ အိုဇုန်း (ozone) နဲ့ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ် (carbon monoxide (CO)) တို့ပါဝင်ပါတယ်။
🤔အဲဒီဓါတ်ငွေ့တွေ၊ အမှုန်အမွှားတွေက ဘယ်ကထွက်လာတာလဲ။
💢လူတွေလုပ်တဲ့လေထုညစ်ညမ်းမှု
👉ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်၊နိုက်ထရိုဂျင်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်စတာတွေက မီးသွေး၊ ဂတ်စ်၊ရေနံ၊သစ်သား၊လွှစာအမှိုက်စတဲ့ကာဗွန်ပါတဲ့ လောင်စာဆီများလောင်ကျွမ်းရာမှထွက်ပါတယ်။ အိမ်တွေမှာ အသုံးပြုတဲ့မီးဖိုတွေ၊ရေနွေးငွေ့စက်တွေ၊ဘွိုင်လာတွေ၊အပူပေးစက်၊ မီးစက်တွေကလည်းထွက်ပါတယ်။
👉နေ့စဥ်နဲ့အမျှလမ်းပေါ်မှာသွားနေကြတဲ့ ယာဥ်အမျိုးမျိုး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းများ၊ စွမ်းအင်သုံးစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ၊စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံများမှလည်းလေထုကိုညစ်ညမ်းစေပါတယ်။
👉ဒါ့ အပြင်ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းခွင်တွေက အမှုန်အမွှားတွေ၊ အိမ်သုတ်ဆေးတွေ၊ပေါလစ်ဆီတွေက အော်ဂဲနစ်ဒြပ်ပေါင်းတွေကလည်းလေထုညစ်ညမ်းစေပါတယ်။
👉ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကို ဆေးလိပ်မီးခိုးတွေ၊အမှိုက်မီးရှို့ရာမှထွက်လာတဲ့မီးခိုးတွေ၊အမွှေးတိုင်၊ခြင်ဆေးခွေစတာတွေမီးရှို့ရာမှထွက်လာတဲ့မီးခိုးတွေမှာတွေ့ရပါတယ်။
💢သဘာဝအလျောက်ဖြစ်တဲ့လေထုညစ် ညမ်းမှု
👉ကျောက်တုံးများနှင့်မြေကြီးများတွင်သဘာဝအတိုင်းရှိသောယူရေနီယမ်နှင့်ရေဒီယမ်ဒြပ်သတ္ထုများပျက်စီးယိုယွင်းရာမှထွက်လာသောအရောင်၊အတင်း၊ အနံ့မရှိတဲ့ရေဒွန်(radon) ခေါ်ရေဒီယိုသတ္တိကြွဓါတ်ငွေ့များ(အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်သည်။)
👉မိုင်းတွင်းတွေ၊ကျောက်တွင်းတွေ၊မျက်နှာကျက်ကြွေပြားတွေကထွက်လာတဲ့ အမှုန်အမွှားများ
👉ကမ္ဘာ၏ အိုဇုန်းလွှာပျက်စီးလာမှုများစတာတွေပါဝင်ပါတယ်။
🤔လေထုညစ်ညမ်းတာက ကျန်းမာရေးကိုဘယ်လိုထိခိုက်သလဲ။
🧑⚕️လေထုညစ်ညမ်းခြင်းကကျန်းမာရေးကိုဘယ်လောက်ထိခိုက်သလဲဆိုရာမှာ
👉လေထုကဘယ်လောက်ညစ်ညမ်းနေသလဲ၊ဒါမှမဟုတ်အန္တရာယ်ဖြစ်စေတဲ့အရာတွေလေထုထဲမှာဘယ်လောက်များများပါဝင်နေသလဲ။
👉လေထုညစ်ညမ်းမှုနဲ့ဘယ်လောက်အချိန်ကြာကြာထိတွေ့ရသလဲ။
👉ထိတွေ့ခံရတဲ့လူရဲ့ အသက်အရွယ်၊ကျားမ၊နေထိုင်စားသောက်မှုပုံစံ၊နဂိုရောဂါအခံ ရှိမရှိ စတာတွေအပေါ်မှာမူတည်ပါတယ်။
💢ဒါကြောင့်လူတစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက်ထိခိုက်ပုံခြင်း၊ရောဂါ လက္ခဏာခြင်းမတူညီနိုင်ပါဘူး။
👉မြို့နေလူထု၊အထူးသဖြင့်စက်ရုံတွေ၊မော်တော်ကားတွေအများအပြားရှိတဲ့နေရာတွေမှာ ပိုပြီးထိခိုက်နိုင်ချေများပါတယ်။
👉နောက်ပြီးကလေးငယ်တွေ၊ကိုယ်ဝန်ဆောင်တွေ၊သက်ကြီးရွယ်အိုတွေနဲ့နဂိုအဆုတ်ရောဂါ၊နှလုံးရောဂါအခံရှိသူတွေမှာပိုပြီးထိခိုက်ပါတယ်။
🤔လေထုညစ်ညမ်းမှုကြောင့်ဖြစ်တဲ့ရောဂါလက္ခဏာတွေက ဘာတွေလဲ။
👉ကာလတိုထိတွေ့မှုကြောင့်
🔺မျက်စိ၊နှာခေါင်း၊လည်ချောင်းစတာတွေထိခိုက်ခြင်း
🔺နဂိုအဆုတ်ရောဂါအခံရှိသူများပိုဆိုးလာခြင်း၊
🔺ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါများပိုဆိုးလာခြင်း
🔺အဆုတ်နှင့် အသက်ရှု လမ်း ကြောင်း ဆိုင်ရာရောဂါများဖြစ်ခြင်း
🔺 နှလုံးဖောက်၍ဆေးရုံတက်ရခြင်းမှ
🔺အသက်သေဆုံးသည်အထိဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
👉ကာလရှည်ထိတွေ့မှုကြောင့်
🔺မှတ်ဉာဏ်လျော့ပါးလာခြင်း
🔺ခေါင်းကိုက်ခြင်း
🔺ပင်ပန်းလွယ်ခြင်း
🔺ခေါင်းမကြည်မလင်ဖြစ်ခြင်း
🔺အသက်ရှုမဝခြင်း
🔺အဆုတ်နှင့် အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာရောဂါများ၊
🔺အဆုတ်ကင်ဆာ
🔺နဂိုနှလုံးရောဂါပိုဆိုးလာခြင်း
🔺ကိုယ်ဝန်ဆောင်များတွင်သန္ဓေသားထိခိုက်ခြင်း၊လမစေ့ပဲအချိန်စောမွေးခြင်း၊ မွေးကင်းစကလေးပေါင်မပြည့်ခြင်းစတာတွေဖြစ်တတ်ပါတယ်။
🤔လေထုညစ်ညမ်းနေတယ်လို့ထင်ရတဲ့အချိန်မှာဘာလုပ်သင့်သလဲ။
👉တတ်နိုင်သမျှလေကောင်းလေသန့်ရနိုင်သောနေရာ၊သစ်ပင်များရှိသောနေရာတွင်နေထိုင်ခြင်း၊
👉အပြင်ထွက်ပါက နှာခေါင်းစည်းတပ်ခြင်း၊
👉လေထုညစ်ညမ်းနေသည်ဟုကြေငြာထားသောနေ့ရက်များတွင် မော်တော်ယာဥ်သုံးစွဲမှုကိုလျော့ချခြင်း
👉အများသုံးယာဥ်ကိုသုံးစွဲခြင်း၊မီးပွိုင့်စသည်ခဏရပ်နားချိန်တွင်ကားအင်ဂျင်စက်နှိုးထားခြင်းမှရှောင်ကြဥ်ခြင်း
👉အမွှေးတိုင်၊သစ်ရွက်၊အမှိုက်စသည်တို့ကိုမီးရှို့ခြင်းမှရှောင်ကြဥ်ခြင်း
👉အိမ်တွင်းအလုံပိတ်၍မီးစက်နိုးခြင်းများရှောင်ကြဥ်ခြင်း
👉အိမ်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ရာတွင်အဝတ်စိုများကိုအသုံးပြုခြင်း၊လမ်းများတွင်ဖုန်မထစေရန်ရေဖြန်းခြင်း
👉ပြင်းထန်သောကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကိုရှောင်ကြဥ်ခြင်း၊အိမ်တွင်းပေါ့ပေါ့ပါးပါးလေ့ကျင့်ခန်းများသာလုပ်ခြင်း
👉အိမ်မှာ၊ ရုံးများ၊ကျောင်းများတွင်လေဝင်လေထွက်ကောင်းစေရန်ဆောင်ရွက်ခြင်း
👉ကျန်းမာရေးအသိအမြင်လူတိုင်းတွင်ရှိစေရန် လှုံ့ဆော်ဆောင်ရွက်ခြင်း
👉ရောဂါ လက္ခဏာများရှိလာပါကစောစောကုသမှုခံယူခြင်း
စတာတွေပြုလုပ်သင့်ပါတယ်။
လူတိုင်းကျန်းမာရေးကိုလက်လှမ်းမှီစေရန်
ရည်သန်လျက်
Yangon Medical Network
References
https://cdn.who.int/media/images/default-source/air-pollution/air-pollution-mix-of-outdoor-and-indoor-air-pollution.tmb-1024v.jpeg?sfvrsn=b5fbc279_18%201024w
https://www.gov.uk/government/publications/air-pollution-applying-all-our-health/air-pollution-applying-all-our-health
https://www.scientificamerican.com/article/how-to-use-the-air-quality-index
https://www.healthdata.org/research-analysis/health-topics/air-pollution #:~:text=According%20to%20the%20Global%20Burden%20of%20Disease,such%20as%20wood%2C%20dung%2C%20and%20plant%20matter
https://www.who.int/publications/i/item/9789289062701 #
