23/05/2019
တုပ္ေကြး (Influenza) ေရာဂါဟာ အလြန္ကူးစက္ျမန္ေသာ ေရာဂါတစ္မ်ိဳးျဖစ္ၿပီး လူႀကီး၊ လူငယ္ အသက္အ႐ြယ္မေ႐ြး ျဖစ္ပြားနိုင္ပါတယ္။ ျမန္မာနိုင္ငံမွာေတာ့ တုပ္ေကြးေရာဂါ ဟာ ရာသီမေ႐ြးျဖစ္ပြားၿပီး မိုးတြင္းကာလမွာ ပို၍ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။ လူတစ္ေယာက္မွတစ္ေယာက္ ကူးစက္ရာမွာ ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊ ႏွာေခ်ျခင္း၊ အသုံးအေဆာင္ပစၥည္းမ်ား ထိေတြ႕ကိုင္တြယ္ျခင္းတို႔မွတဆင့္ ကူးစက္နိုင္ပါတယ္။
ကေလးငယ္ေလးမ်ား၊ သက္ႀကီး႐ြယ္အိုမ်ား၊ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္မ်ား နဲ႕ တျခားေရာဂါမ်ား (ပန္းနာရင္ၾကပ္ေရာဂါ၊ အဆုတ္ေရာဂါမ်ား) ရွိတဲ့သူေတြမွာ တုပ္ေကြးေရာဂါဟာ ျပင္းထန္တဲ့ပုံစံနဲ႕ ျဖစ္ပြားနိုင္ပါတယ္။
ကမာၻေပၚမွာ တုပ္ေကြးေရာဂါဟာ ကမာၻ႔ကပ္ေရာဂါ (pandemics) အေနနဲ႕လည္း ျဖစ္ေပၚလာတတ္ၿပီး လူေပါင္းမ်ားစြာ ေသဆုံးရမႈေတြရွိခဲ့ဖူးပါတယ္။ ဒါဟာဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ ဝက္ေတြ၊ ငွက္ေတြမွာ ျဖစ္တဲ့ တုပ္ေကြးပိုး (virus) ဟာ မ်ိဳးဗီဇ ေျပာင္းၿပီး လူ႕ခႏၶာကိုယ္မွာရွိတဲ့ ကိုယ္ခံအားစနစ္ (immune system) မွာ ဒါကို ခုခံနိုင္တဲ့ ပဋိပစၥည္း (antibody) မရွိလို႔ပဲျဖစ္ပါတယ္။
သာမန္ရာသီတုပ္ေကြးေတြကိုေတာ့ လူ႕ခႏၶာကိုယ္က နိုင္နင္းတဲ့အတြက္ ျပင္းထန္မႈမရွိပါဘူး။
ဒီေဆာင္းပါးမွာေတာ့ ရာသီတုပ္ေကြး (seasonal flu) ၊ ဝက္တုပ္ေကြး (swine H1N1) နဲ႕ ၾကက္ငွက္တုပ္ေကြး (avian flu) ေရာဂါတို႔ရဲ႕ လကၡဏာမ်ား၊ ကုသပုံမ်ားကို တင္ျပေပးသြားမွာျဖစ္ပါတယ္။ တုပ္ေကြးေရာဂါကာကြယ္ပုံမ်ား (တုပ္ေကြးကာကြယ္ေဆးထိုးျခင္း အပါအဝင္) ကိုေတာ့ သီးျခား ေဆြးေႏြးတင္ျပေပးပါမယ္။
တုပ္ေကြး လကၡဏာမ်ား
ရာသီတုပ္ေကြး လကၡဏာမ်ားဟာ လူတစ္ဦးႏွင့္တစ္ဦး ကြဲျပားျခားနားနိုင္ေပမယ့္ ေအာက္ပါလကၡဏာမ်ားေတာ့ ပါဝင္ေလ့ရွိပါတယ္။
ကိုယ္ပူျခင္း (100ºF, or 37.8ºC ထက္ပိုျခင္း)၊
ေခါင္းကိုက္ျခင္း ႏွင့္ ကိုယ္လက္မ်ား ကိုက္ခဲျခင္း၊
ေမာပန္းႏြမ္းနယ္ေနျခင္း
တုပ္ေကြးေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ အဖ်ားဟာ ႏွစ္ရက္မွ ငါးရက္ခန႔္အထိ ၾကာျမင့္နိုင္ပါတယ္။ အျခား အသက္ရႉလမ္းေၾကာင္းေရာဂါပိုးမ်ား (upper respiratory viruses) မ်ားကေတာ့ တစ္ရက္ႏွစ္ရက္ အၾကာမွာ သက္သာသြားတတ္ပါတယ္။
လူအမ်ားစုကေတာ့ ကိုယ္ပူျခင္း နဲ႕ ကိုယ္လက္ကိုက္ခဲျခင္း မ်ားသာရွိနိုင္ေပမယ့္ အခ်ိဳ႕မွာေတာ့ အေအးမိတဲ့ လကၡဏာမ်ားကဲ့သို႔ ႏွာေစးျခင္း၊ လည္ေခ်ာင္းနာျခင္း မ်ားလည္း ျဖစ္ေပၚနိုင္ပါတယ္။ တုပ္ေကြးလကၡဏာမ်ားဟာ ႏွစ္ရက္မွ ငါးရက္ခန႔္ အတြင္း သက္သာလာနိုင္ေသာ္လည္း ေရာဂါကေတာ့ တစ္ပါတ္ထက္ပိုမို ၾကာျမင့္ေနနိုင္ပါတယ္။ အားနည္းျခင္း၊ ႏုန္းခ်ိျခင္းမ်ားလည္း ရက္သတၱပတ္ အနည္းငယ္အထိ က်န္ရွိေနတတ္ပါတယ္။
ေရာဂါျပင္းထန္လာမႈမ်ား (complications)
အခ်ိဳ႕မွာေတာ့ ေရာဂါဟာ ပိုမိုျပင္းထန္သြားတတ္ပါတယ္။ ထိုအထဲမွာမွ အဆုတ္ေရာင္ေရာဂါ (pneumonia) ဟာအျဖစ္မ်ားဆုံးျဖစ္ပါတယ္။ အဆုတ္ေရာင္ေရာဂါဟာ အဆုတ္တြင္း ေရာဂါပိုး ကူးစက္ဝင္ေရာက္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ၿပီး ျပင္းထန္ေလ့ရွိပါတယ္။ အျဖစ္မ်ားေလ့ရွိသူမ်ားကေတာ့ ကေလးငယ္မ်ား၊ အသက္ ၆၅ ႏွစ္ေက်ာ္ လူႀကီးမ်ား၊ နာတာရွည္မက်န္းမာေနသူမ်ား (ဥပမာ မသြားလာနိုင္သူမ်ား)၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ၊ ႏွလုံးေရာဂါ နဲ႕ အဆုတ္ေရာဂါ အခံ ရွိသူမ်ား ျဖစ္ၾကပါတယ္။ ထို႔ျပင္ ကိုယ္ခံအားမေကာင္းသူမ်ား မွာလည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္။
ေရာဂါသတ္မွတ္ျခင္း
တုပ္ေကြးေရာဂါကို အမ်ားအားျဖင့္ ေရာဂါ လကၡဏာေပၚ မူတည္၍သာ သတ္မွတ္ဆုံးျဖတ္ပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ အေျခအေနေတြမွာေတာ့ ဓါတ္ခြဲခန္းမွာ စမ္းသပ္ အေျဖထုတ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ရပါတယ္။ (ဥပမာ လူထုအတြင္း ကပ္ေရာဂါအသြင္ ျဖစ္ပြားလာျခင္းမ်ား၊ ေရာဂါပိုမိုျပင္းထန္လာနိုင္ေခ်ရွိေသာ လူနာမ်ား)
ကုသျခင္း
တုပ္ေကြးေရာဂါ အမ်ားစုဟာ တစ္ပါတ္မွ ႏွစ္ပါတ္ခန႔္ အတြင္း အလိုအေလ်ာက္ ျပန္လည္ေကာင္းမြန္ လာေလ့ရွိပါတယ္။ သို႔ေပမယ့္ တစ္ခါတစ္ရံမွာ ျပင္းထန္တဲ့ေနာက္ဆက္တြဲေတြ ျဖစ္ေပၚလာေလ့ရွိပါတယ္။ ေအာက္ပါအေၾကာင္းအခ်က္မ်ား ျဖစ္ေပၚလာရင္ေတာ့ ေဆး႐ုံေဆးခန္း ျပသရန္ လိုအပ္ပါတယ္။
အသက္ရႈၾကပ္ျခင္း၊ အသက္ရႉရ ခက္ခဲလာျခင္း။
ရင္ဘတ္၊ ရင္ေခါင္း တို႔တြင္ နာက်င္ျခင္း၊ ၾကပ္လာျခင္း။
ေရဓါတ္ကုန္ခမ္းသည့္ လကၡဏာမ်ားျဖစ္သည့္ မတ္တပ္ရပ္လွ်င္ ေခါင္းမူးျခင္း၊ ဆီးမသြားျခင္း။
စိတ္ရႈပ္ေထြးလာျခင္း။
အၿမဲတေစ ေအာ့အန္ျခင္း၊ အစာမ်ား အရည္မ်ား မဝင္ျခင္း။
ကေလးငယ္မ်ားတြင္ အထက္ပါလကၡဏာမ်ားအျပင္ ေအာက္ပါ လကၡဏာမ်ား ေပၚလာပါကလည္း ေဆး႐ုံ၊ ေဆးခန္းျပသေပးရန္ လိုအပ္ပါတယ္။
အသားအရည္ ျပာႏွမ္းလာျခင္း။
ဂနာမၿငိမ္ျဖစ္ျခင္း၊ ႐ုန္းကန္ေနျခင္း။
တစ္ႏွစ္ေအာက္ ကေလးငယ္မ်ားတြင္ ငိုေသာ္လည္း မ်က္ရည္မထြက္ေတာ့ျခင္း။
ကိုယ္ပူၿပီး ခႏၶာကိုယ္တြင္ အကြက္မ်ားထြက္လာျခင္း။
ေရာဂါလကၡဏာအလိုက္ ကုသျခင္းဟာ ခံစားရတဲ့ ေဝဒနာမ်ား သက္သာေလ်ာ့ပါးေစေသာ္လည္း ျမန္ျမန္ေပ်ာက္ကင္းေစရန္ မလုံေလာက္ေသးပါ။
တုပ္ေကြး ေပ်ာက္ကင္းသည္အထိ ေကာင္းစြာ အနားယူသင့္ပါတယ္။
အရည္မ်ားမ်ားေသာက္ေပး ျခင္းျဖင့္ ေရဓါတ္ခမ္းေျခာက္မႈမျဖစ္ေအာင္ ကာကြယ္ပါ။ ေရဓါတ္လုံေလာက္မႈ ရွိမရွိ သိရွိနိုင္ေစရန္ ဆီးအေရာင္ကို ၾကည့္ရႈပါ။ ဆီးအေရာင္သည္ အဝါေဖ်ာ့ေဖ်ာ့ သို႔မဟုတ္ အေရာင္အဆင္းမရွိ ျဖစ္ေနရပါမယ္။ ေရဓါတ္လုံေလာက္ပါက သုံးနာရီ၊ ငါးနာရီ ၾကာတိုင္း ဆီးတစ္ႀကိမ္ သြားပါတယ္။
ပါရာစီတေမာလ္ ေဆးျပား (Paracetamol, Biogesic) မ်ား ေသာက္သုံးေပးျခင္းျဖင့္ အဖ်ားတက္ျခင္း၊ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ႂကြက္သားမ်ား နာက်င္ကိုက္ခဲျခင္းမ်ားကို သက္သာေစပါတယ္။
ေခ်ာင္းဆိုးေပ်ာက္ေဆးမ်ားကို သာမန္အားျဖင့္ လိုအပ္ေလ့မရွိပါ။ ေခ်ာင္းဆိုးျခင္းဟာ အမ်ားအားျဖင့္ မကုသပဲ အလိုလို ေပ်ာက္ကင္းေလ့ ရွိပါတယ္။ ႏွာေစး၊ ေခ်ာင္းဆိုး ေပ်ာက္ေဆးမ်ားကို ကေလးငယ္မ်ားကို ေပးေလ့မရွိပါ။
ဗိုင္းရပ္စ္ ပိုးသတ္ေဆးမ်ား (Antiviral medicines) ကို တုပ္ေကြးေရာဂါကို ကာကြယ္ရာမွာနဲ႕ ကုသရာမွာ အသုံးျပဳနိုင္ပါတယ္။ တုပ္ေကြးေရာဂါ ကုသရာမွာ ေရာဂါလကၡဏာကို ေပ်ာက္ကင္းမသြားေစေသာ္လည္း တစ္ရက္ခန႔္ပို၍ ျမန္ျမန္ျပန္လည္ နလံထူေစနိုင္ပါတယ္။ တုပ္ေကြးေရာဂါျဖစ္ပါက လူတိုင္းဒီေဆးကို မလိုအပ္ပါ။ ေသာက္သုံးရန္သင့္မသင့္ဆိုတာဟာ အခ်က္အမ်ားႀကီးအေပၚ တည္မွီေနပါတယ္။ သင့္အေနနဲ႕ ျပင္းထန္စြာ ခံစားေနရၿပီး ေနာက္ဆက္တြဲဆိုးက်ိဳးမ်ားလည္း ျဖစ္ေပၚလာနိုင္ရင္ေတာ့ ေသာက္သုံးဖို႔ လိုေကာင္းလိုနိုင္ပါတယ္။
ပဋိဇီဝေဆးမ်ား (Antibiotics) ဟာ တုပ္ေကြးေရာဂါကဲ့သို ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး (Virus) ေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ေရာဂါမ်ားကို ကုသရာမွာ အသုံးမဝင္ပါဘူး။ သို႔ေပမယ့္ တုပ္ေကြးမွတဆင့္ ဆက္လက္ျဖစ္ပြားလာတတ္တဲ့ ဘက္တီးရီးယားေၾကာင့္ အဆုတ္ေရာင္ျခင္း (Bacterial pneumonia)၊ နားပိုးဝင္ျခင္း(Ear infection)၊ ထိပ္ကပ္နာျဖစ္ျခင္း (Sinusitis) မ်ားကိုေတာ့ ပဋိဇီဝေဆးမ်ားျဖင့္ ကုသရန္ လိုအပ္မွာျဖစ္ပါတယ္။ မလိုအပ္ဘဲ ပဋိဇီဝေဆးမ်ား ေသာက္သုံးပါက ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး ခံစားရျခင္းနဲ႕ ေဆးယဥ္ပါးျခင္းမ်ား ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။
ဝက္တုပ္ေကြး (H1N1)
၂၀၀၉ ခုႏွစ္က မကၠဆီကို (Mexico) မွာ ဝက္တုပ္ေကြးပိုး၊ ငွက္တုပ္ေကြးပိုး နဲ႕ လူတုပ္ေကြးပိုးေတြ ေပါင္းစပ္ပါဝင္တဲ့ H1N1 တုပ္ေကြးပိုးသစ္တစ္မ်ိဳး လူမွာျဖစ္တာကို ေတြ႕ရွိခဲ့ပါတယ္။ ဒီလိုမ်ိဳးတုပ္ေကြးမ်ိဳးစိတ္သစ္ေတြဟာ ျပင္းထန္ၿပီး တစ္ခါတစ္ရံ ကမာၻ႔ကပ္ေရာဂါအသြင္ (Pandemic) အျဖစ္ ျဖစ္ပြားတတ္ပါတယ္။
ၾကက္ငွက္တုပ္ေကြး
ၾကက္ငွက္တုပ္ေကြး (Avian influenza) ဟာ သာမန္အားျဖင့္ေတာ့ ၾကက္၊ ဘဲ၊ ငန္း စတဲ့ သတၱဝါေတြမွာ ျဖစ္ပြားတတ္တဲ့ တုပ္ေကြး ျဖသ္ပါတယ္။
ၾကက္ငွက္တုပ္ေကြး ျဖစ္ေစတဲ့ ပိုးအမ်ိဳးေပါင္းမ်ားစြာရွိၿပီး၊ အဲ့ဒီအထဲမွာ H5N1 ဟာ အထင္ရွားဆုံးျဖစ္ပါတယ္။ H5N1 ေၾကာင့္ အာရွေဒသမွာ အျဖစ္မ်ားၿပီး လူေသဆုံးမႈေတြလဲ ရွိခဲ့ဖူးပါတယ္။ အျခားထင္ရွားတဲ့ပိုးကေတာ့ H7N9 ပါ။ ဒီပိုးေတြဟာ အမ်ားအားျဖင့္ ငွက္အခ်င္းခ်င္းသာ ကူးစက္ေလ့ရွိၿပီး ငွက္မွလူသို႔ ကူးစက္တာရွားပါတယ္။ လူအခ်င္းခ်င္း ဒီပိုးဝင္ၿပီး ကူးစက္တာလည္း ရွားပါးပါတယ္။ ၾကက္ငွက္တုပ္ေကြးဟာ သိပ္ၿပီးျပင္းထန္ေလ့မရွိပါဘူး။ လူေတြမွာ သဘာဝအားျဖင့္ ဒီပိုးကိုနိုင္နင္းတဲ့ ကိုယ္ခံအားရွိပါတယ္။
http://www.healthformyanmar.byethost8.com/2016/11/30/influenza-symptoms-and-treatment/