10/04/2024
#လေးဘက်နာ အကြောင်း သိကောင်းစရာ (part 1)
လေးဘက်နာရောဂါသည် သာမာန် အရိုးအဆစ်ရောဂါများနှင့်မတူပဲ အရိုးအဆစ်ကို ဒုက္ခပေးသည်သာမက ခန္ဓာကိုယ် အနှံ့မှ ပြသနာ မျိုးစုံနှင့် တွဲဖက်ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ရောဂါ တမျိုးဖြစ်သည်။ မကြာခဏ ပြန်ဖြစ်တတ်သော ရောဂါ တမျိုးလည်းဖြစ်သည်။
အဖြစ်များသော လေးဘက်နာ ရောဂါများမှာ -
(1) အရေးပြား လေးဘက်နာ (SLE)
(2) သွေးလေးဘက်နာ (RA)
(3) ပိုးလေးဘက်နာ (သို့)နှလုံး လေးဘက်နာ
(4)အရေးပြားထူ လေးဘက်နာ (Scleroderma)
❗(1) အရေပြား လေးဘက်နာ
(Systemic Lupus Erythematosus - SLE / Lupus)
SLE သည် အရိုးအဆစ်ရောဂါ တင်မဟုတ်ပဲ ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ ရောင်ရမ်းေသာ ရောဂါ တမျိုးဖြစ်သည်။
မိမိရဲ့ ခုခံကာကွယ်စနစ်က မိမိရဲ့ကိုယ်တွင်းဆဲလ်တွေကိုပြန်တိုက်နေလို့ ခုခံအားကမောက်ကမ ဖြစ်တဲ့ (Autoimmune disease) ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ အရေးပြားလေးဘက်နာ ရောဂါရှင်များတွင် ပဋိပစ္စည်းဟုခေါ်သော Antibodies များသည် ပုံမမှန်မှု ဖြစ်ပေါ်ပြီး မိမိခန္ဓာကိုယ်မှ ဆဲလ်များ အဂ်ါများကိုပြန်လည် တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ ရောင်ရမ်းခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။
✳ဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်း
အကြောင်းရင်းကို တိတိပပ မသိရသေးပေမယ့် မျိုးရိုးဗီဇ၊ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေ၊ ဟော်မုန်းတွေကြောင့်လို့ ယူဆကြပါတယ်။
✳ရောဂါလက္ခဏာများ
• မျက်နှာနဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ အနီကွက်တွေထွက်ခြင်း ( အထူးသဖြင့် နှာခေါင်းနဲ့ ပါးမှာထွက်တဲ့ လိပ်ပြာနဲ့ တူတဲ့ အနီကွက်ကြီး butterfly rash)
• နေပူထဲသွားရင် အနီကွက်တွေထွက်ခြင်း ၊ နေရောင်ခံရင် ရောဂါပိုဆိုးခြင်း၊
• ဆံပင်ကျွတ်ခြင်း၊
• ပါးစပ်ထဲမှာ အနာလေးတွေ ခဏခဏ ပေါက်ခြင်း၊
• အဆစ်အမြစ်တွေ ရောင်ခြင်း ၊ နာခြင်း၊
• မကြာခဏ ဖျားခြင်း
• နုန်းပြီး ကိုယ်လက်မသယ်ချင်ဖြစ်ခြင်း
စတာတွေအပြင် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ရောင်ရမ်းစေတတ်ပါတယ်။
✳နောက်ဆက်တွဲ ပြသနာများ အဖြစ်
– နှလုံးအမြေးပါး ယောင်ခြင်း၊ အဆုတ်အမြှေးပါး ယောင်ခြင်း ၊ ကျောက်ကပ်ရောင်ရမ်းခြင်း
– ဦးနှောက် ရောင်ခြင်း၊ အာရုံကြော ရောင်ခြင်း
– သွေးအားနည်းခြင်း၊ ရိုးတွင်းခြင်ဆီအားနည်းခြင်း သွေးကြောလေးတွေ ရောင်ရမ်းခြင်း
– အစာအိမ်နဲ့ အူလမ်းကြောင်း ရောင်ခြင်းကြောင့် ဗိုက်နာ ၊ ဝမ်းလျောခြင်း။
– သွေးပြစ်ခြင်း၊ သွေးခဲခြင်းများ စတာတွေကြောင့် နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများစွာ ဖြစ်တတ်ပါတယ် ။
❗သေသေချာချာ မကုသပဲထားပါက အသက်ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်နဲ့ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးပြီး ကျောက်ကပ်ဆေးရခြင်း ကျောက်ကပ်လဲရခြင်း စသည့်နောက်ဆက်တွဲ ပြသနာများကြောင့်ပင် သေဆုံးသည်အထိ ဖြစ်နိုင်သည်။
✳အရေပြား လေးဘက်နာ နှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း
အရေပြားလေးဘက်နာ ဝေဒနာသည်အမျိုးသမီးတွေဟာ ပုံမှန်ကိုယ်ဝန်ဆောင်တွေထက် သားပျက်သားလျောဖြစ်ခြင်း နှင့် ကိုယ်ဝန်ဆိပ်တက်ခြင်း၊ သွေးခဲခြင်း များကို ပိုမိုခံစားရနိုင်ပါတယ်။ ကုသရတဲ့ ဆေးဝါးများကြောင့် သန္ဓေသားကို ထိခိုက်တာမျိုးဖြစ်နိုင်ပါတယ် ။ ပုံမှန်သုံးနေကျ ဟော်မုန်းတားဆေးတွေကလည်း ရောဂါကို ပိုဆိုးစေနိုင်ပါတယ်။ မိခင်မှာ ရောဂါရှိရင် မိမိရင်သွေးမှာလဲ ရောဂါလက္ခဏာတွေ ပြတတ်ပါတယ်။ အဲ့တာကြောင့် အိမ်ထောင်ပြု၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်တာတွေ မလုပ်ခင် ရောဂါကို ထိန်းနိုင်ဖို့ ဆရာဝန်နဲ့ သေချာပြပြီး ကုသမှုခံယူဖို့ အထူးလိုအပ်ပါတယ် ။
✳ဒီရောဂါက ကုသနိုင်သလား၊ ကုလို့ပျောက်နိုင်သလား?
ကုသလို့ရတဲ့ ရောဂါဖြစ်ပါတယ်။ ကုသလို့ အရှင်းပျောက်တဲ့ ရောဂါတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ နည်းမှန်လမ်းမှန် ဆေးကုသမှုခံယူမယ်ဆိုရင် လူတန်းစေ့နေနိုင်ပါတယ် ။
❗ဆောင်ရန် ရှောင်ရန်များ
- နေရောင်ခြည်က ရောဂါကို ကြွစေတာကြောင့် နေပူဒဏ်မခံရအောင် အထူးရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။ နေပူထဲသွားရင် အင်္ကျီလက်ရှည်၊ ဦးထုတ်စတဲ့ အကာအကွယ်များနှင့် UV ကာကွယ်တဲ့ sunscreen များကို လိမ်းပေးဖို့လိုပါတယ်။
- မိမိရဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ်ဟာ သူများထက် ထိခိုက်လွယ်တာ ဖြစ်လို့ ကူးစက်တတ်တဲ့ ရောဂါပိုးများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် လူထူထပ်တဲ့နေရာများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊Mask တပ်ခြင်း၊ လက်ဆေးခြင်းများ၊ ဖျားနေသူများနှင့် ခပ်ခွာခွာနေခြင်း
- သာမာန်ဖျားတာကအစ မပေါ့ဘဲ ဂရုစိုက်ရပါမယ်။
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း ၊ အရက်ကို အလွန်အကျွံ မသောက်ခြင်း
- အာဟာရပြည့်ဝအောင် စားသုံးခြင်း
- ဆေးဝါးများကို ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း သေချာသောက်သုံးရပါမယ်။ ရက်ချိန်း မှန်မှန် သေချာပြရပါမယ်။
အရေပြားလေးဘက်နာရောဂါ ခံစားရလျှင် ကျွမ်းကျင်ရာဆရာဝန်များနဲ့ သေချာပြသဆွေးနွေးခြင်း၊ လိုအပ်သောဆေးဝါးများကို ပုံမှန်သောက်သုံးခြင်းဖြင့် ရောဂါရှိပေမယ့်လည်း ဝေဒနာတွေ သိသိသာသာ မခံစားရဘဲ အသက်ရှည်ရှည် နေနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ် ။
Credit #
Kyaw Thet Paing
