23/01/2026
Тархи бол таныг АМЬД БАЙЛГАХ гэсэн цор ганц үүрэгтэй. Энэ үүргээ биелүүлэхийн тулд 3 горимоор ажилладаг.
1. Амьд үлдэх горим
Аюул мэдэрсэн бүх зүйлд тархи амьд үлдэх горим дээр ажиллаж тархины бусад бүх хэсгийг унтраадаг. Та стресстэй, айдастай, өвдөлттэй, ганцаардалттай, санхүүгийн дарамттай, тодорхойгүй байдалд байх үед амьд үлдэх горим ажиллаж эхэлдэг. Сэтгэл хөдлөл илүү давамгай ажиллаж, юмыг бодож сэтгэх, ухаалаг шийдвэр гаргах, хөгжиж өсөх, зорилгоо ухамсарлах зэрэг логик үйл ажиллагаа унтардаг.
Үр дүнд нь та уурлах, орилох, зугтах, дайрах, буруутгах, гацах, юм хийхээс дургүй хүрдэг. Энэ үед тархи “Одоохондоо зүгээр л амьд байя” гэж ажилладаг.
2. Хэмнэлтийн горим
Удаан хугацааны турш стресстэй, дарамттай, урамгүй байдалтай, дахин дахин бүтэлгүйтэхэд тархи өөрийнхөө эрч хүчийг хэмнэж эхэлдэг. Шинэ зүйлсээс зайлсхийнэ. Өөрчлөлтөөс айна.
Үр дүнд нь Аливаа ажлыг хойшлуулах зуршил тогтдог. Хөдөлгөөнгүй болгох буюу залхуурал үүсгэдэг. Дараа л болъё гэдэг үг амьдралд суудаг. Мөрөөдөл байсан ч алхам хийдэггүй.
Энэ үед тархи “Хөдөлж эхэлбэл өмнөх шигээ дарамттай байж магад, тиймээс амьд байхын тулд эрч хүчээ хадгалъя” гэж ажилладаг.
3. Өсөлтийн горим
Аюулгүйн мэдрэмжтэй, тайван, дэмжлэгтэй, итгэлтэй үед логиктой бодож сэтгэх, бүтээлч чанар давамгайлах, хөгжиж дэвших, ирээдүйн төлөвлөгөөгөө гаргах зэрэг тархины ухамсрын хэсэг асч, ажиллаж эхэлдэг.
Үр дүнд нь зөв сонголт хийх, шийдвэр гаргах, ухаалаг амьдрах, өөрийнхөө сэтгэл хөдлөлийг хянах, өөрчлөлт хийх, эрсдлээ тооцоолох зэрэг амжилтад хүрэх бүх зүйлийг хийдэг. Энэ үед тархи “Би аюулгүй байгаа болохоор өсч хөгжиж болно” гэж ажилладаг.
Яагаад ихэнх хүн АМЬД ҮЛДЭХ горим дээрээ ихэвчлэн амьдардаг вэ гэвэл тухайн хүний орчин нь стресс, шүүмжлэл, санхүүгийн дарамт, сэтгэлзүйн дэмжлэггүй, аюулгүйн мэдрэмжгүй байнгын байх үед тархинд “Аюул дуусаагүй байна” гэж аль хэдийнэ бүртгэгдсэн байдаг. Тиймээс амжилтаа бүтээж чадахгүй, өдөр тутмын аар саар зүйлд түргэн уурлаж, унтаж амарсан ч биеийн ядаргаа тайлагдаагүй, нойргүйдэлд орчихсон, яагаад гэдгээ мэдэхгүй сэтгэл санаа түгшүүртэй, өр ширнээсээ салж чадахгүй хархны тойрогт амьдардаг байх нь.
Хамгийн чухал ойлголт бол тархи таныг АЗ ЖАРГАЛТАЙ болгох үүрэггүй. Тархи таныг АМЬД байлгах үүрэгтэй.
Харин Аз жаргал, Амжилт, Мөнгө, Эрүүл харилцаа зэрэг нь зөвхөн аюулгүй үед л зөвшөөрөгддөг. Тиймээс тархины дээрх гурван горимын нэг нь ажиллаж байхад бусад горим шууд унтардаг.
Хамгийн гайхамшигтай нь тархи өсөлтийн горимд дээрээ ажиллавал өөрийгөө дахин шинэчилж, боломжгүй гэж итгэдэг байсан, үлгэрт л гардаг тэр амьдралыг бүтээж бодит болгодог цорийн ганц эрхтэн.
Намайг О.Минухатун гэдэг. Би неоропсихологич мэргэжилтэй. (Тархи болон хүний сэтгэл, зан үйлийн уялдааг судалдаг шинжлэх ухааны мэргэжилтэн)
Тархины үйл ажиллагааг илүү таньж, өсөлтийн горимоо асааж сурмаар байвал 1 гэж бичиж далд ухамсраа өөрөө дахин програмчилж сурах тархины шинжлэх ухааны аргачлалыг сураарай. Би тантай хамт байж, таныг чиглүүлэх болно.